|
Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi
Başkanlığı)’ndan:
GELİR VERGİSİ GENEL
TEBLİĞİ
(SERİ NO: 326)
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam
Amaç ve
kapsam
MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı; 28/7/2024 tarihli ve 7524
sayılı Vergi Kanunları ile Bazı Kanunlarda ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2 nci ve 3 üncü maddeleriyle 31/12/1960
tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununda yeniden düzenlenen 17 nci ve
69 uncu maddelerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların açıklanmasıdır.
(2) Hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak
pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatlerde ücret istisnası
uygulaması ile ticari veya mesleki faaliyetlerde bulunan gerçek kişi
mükellefler ve kurumlar vergisi mükelleflerinin 4/1/1961 tarihli ve 213
sayılı Vergi Usul Kanununun 127 nci maddesi uyarınca tespit edilecek günlük
hasılatlardan yola çıkarak hesaplanacak olması gereken hasılat tutarları
ile beyan ettikleri hasılat tutarları arasındaki farkın %20’den fazla
olması durumunda bahsi geçen mükelleflerin 213 sayılı Kanunun 370 inci
maddesi uyarınca izaha davet edilmesi ve izahın değerlendirilmesinin mezkûr
madde uyarınca yapılmasına ilişkin açıklamalar bu Tebliğin kapsamını
oluşturmaktadır.
İKİNCİ BÖLÜM
Hizmet Erbabına Pay Senedi Verilmek Suretiyle
Sağlanan
Menfaatlerde Ücret İstisnası
Yasal
düzenleme
MADDE 2- (1) 7524 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile 193
sayılı Kanunun mülga 17 nci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde
yeniden düzenlenmiştir.
“Hizmet erbabına pay senedi verilmek suretiyle
sağlanan menfaatlerde ücret istisnası
MADDE 17- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca
belirlenen kriterlere göre teknogirişim şirketi niteliğini haiz
işverenlerce hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak verilen ve
ücret niteliğinde kabul edilen pay senetlerinin, verildiği tarihteki rayiç
değerinin o yıldaki bir yıllık brüt ücret tutarını aşmayan kısmı gelir
vergisinden istisnadır.
Şu kadar ki hizmet erbabı tarafından bu şekilde
iktisap edilen pay senetlerinin; iktisap tarihinden itibaren 3 tam yıl
içerisinde elden çıkarılması halinde istisna edilen verginin tamamı, 4 ila
6 yıl içerisinde elden çıkarılması halinde istisna edilen verginin %75'i, 7
ila 12 yıl içerisinde elden çıkarılması halinde istisna edilen verginin
%25'i, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faizi ile birlikte
işverenden tahsil edilir.
Bu şekilde istisna nedeniyle zamanında alınmayan
vergilere ilişkin zamanaşımı süresi, hizmet erbabına bedelsiz veya
indirimli olarak verilen pay senetlerinin hizmet erbabı tarafından elden
çıkarıldığı tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren başlar.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları
belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.”
(2) Söz konusu hüküm 2/8/2024 tarihinde yürürlüğe
girmiştir.
İstisnanın
kapsamı
MADDE 3- (1) 193 sayılı Kanunun 61 inci maddesinde ücret,
işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet
karşılığı verilen para ve ayınlarla sağlanan ve para ile temsil edilebilen
menfaatler olarak tanımlanmıştır. Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı,
tahsisat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı
veya başka adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti
niteliğinde olmamak şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin
edilmiş bulunması ücretin mahiyetini değiştirmemektedir. Dolayısıyla
işverenlerce hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak pay senedi
verilmek suretiyle sağlanan menfaatler de ücret olarak değerlendirilmekte
ve ücret hükümlerine göre vergilendirilmektedir.
(2) Hizmet erbabıyla yapılan sözleşmeler kapsamında
hizmet erbabına, belirli bir süre işverene bağlı çalışılması veya
belirlenen performans ve benzeri kriterlerin sağlanması kaydıyla işverenin
veya aynı şirketler topluluğundaki şirketlerin pay senetlerinden bedelsiz
veya indirimli satın alma hakkı verilebilmektedir. İstisna kapsamında pay
senedinin bedelsiz verildiği durumlarda pay senedinin verildiği tarih,
indirimli pay senedi satın alma hakkı tanınması halinde ise bu hakkın
fiilen kullanıldığı tarih itibarıyla menfaat elde edilmiş sayılmaktadır.
(3) Hizmet erbabına bedelsiz pay senedi verildiği
durumlarda pay senedinin rayiç değeri, pay senedinin indirimli alım hakkı
verildiği durumlarda ise hakkın kullanıldığı tarihteki pay senedinin rayiç
değeri ile hizmet erbabına maliyeti arasındaki fark, ücret olarak kabul
edilmektedir.
(4) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen
kriterlere göre teknogirişim şirketi niteliğini haiz işverenlerce hizmet
erbabına bedelsiz veya indirimli olarak verilen ve ücret niteliğinde olduğu
kabul edilen pay senetlerinin, verildiği tarihteki rayiç değerinin hizmet
erbabının o yıldaki bir yıllık brüt ücret tutarını aşmayan kısmı gelir
vergisinden istisnadır.
(5) Hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak
verilen pay senetlerinin rayiç değerinin tespitinde, 213 sayılı Kanunun
mükerrer 266 ncı maddesi uyarınca söz konusu pay senetlerinin değerleme
günündeki normal alım satım değeri esas alınacaktır.
(6) Hizmet erbabının 193 sayılı Kanunun 17 nci
maddesi kapsamında yararlanabileceği istisna tutarının tespitinde esas
alınacak ücret, işveren tarafından çalışana hizmeti karşılığında ödenen
aylık (maaş), prim, ikramiye, sosyal yardımlar ve zamlar gibi vergiye tabi
sürekli nitelikteki ödemelerin brüt tutarının toplamıdır.
(7) Yapılan gerçek bir giderin karşılığı olsun ya
da olmasın gider karşılığı olarak ödenen tutarlar ile hizmet erbabına
bedelsiz veya indirimli olarak verilen ve ücret niteliğinde olduğu kabul
edilen pay senetlerinin rayiç değeri, yıllık brüt ücretin hesabında dikkate
alınmayacaktır.
(8) 7524 sayılı Kanunun yayımı tarihinden önce
çalışanlara bedelsiz veya indirimli olarak verilmiş olan ve rayiç değeri
üzerinden ücret hükümleri kapsamında vergilendirilmesi gereken pay
senetleri için istisna hükmünden faydalanılması mümkün değildir.
İstisnadan
yararlanma şartları
MADDE 4- (1) 193 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde yer alan
istisna hükmünün uygulanabilmesi için çalışanlarına pay senedi veren
şirketin, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen kriterlere göre
teknogirişim şirketi niteliğini haiz olması gerekmektedir.
(2) Pay senetleri verilmek suretiyle sağlanan
menfaatin istisnaya konu edilecek kısmı, hizmet erbabının o yıldaki bir
yıllık brüt ücret tutarını aşamayacaktır.
(3) Söz konusu istisnanın hizmet erbabına pay
senetlerinin verildiği tarihin içinde bulunduğu dönemde uygulanması esas
olup bu pay senetlerinin belirli bir süre elde tutulması şarttır.
Hizmet erbabı tarafından iktisap edilen pay
senetlerinin iktisap tarihinden itibaren;
-Üç tam yıl içerisinde elden çıkarılması halinde
istisna edilen verginin tamamı,
-Dört ila altı yıl içerisinde elden çıkarılması
halinde istisna edilen verginin %75’i,
-Yedi ila on iki yıl içerisinde elden çıkarılması
halinde istisna edilen verginin %25’i,
vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faizi
ile birlikte işverenden tahsil edilecektir.
İstisnanın
uygulanması
MADDE 5- (1) Pay senedi verilmek suretiyle sağlanan
menfaatlerde istisna tutarının hesabında, pay senedi verilen hizmet
erbabının o yıldaki brüt ücret tutarı esas alınacaktır. Ancak, pay
senedinin verildiği tarihte hizmet erbabının bir yıllık brüt ücret
tutarının tam olarak tespit edilememesi halinde, pay senetlerinin verildiği
tarihteki bir aylık brüt ücret tutarının 12 ile çarpılması sonucu bulunan
tutar kendisine pay senedi verilen hizmet erbabının bir yıllık brüt ücreti
olarak dikkate alınabilecektir.
Örnek 1: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (A) A.Ş. ile
hizmet erbabı (B) arasında yapılan sözleşme uyarınca 30/9/2024 tarihinde
hizmet erbabı (B)’ye rayiç değeri 500.000 TL olan pay senetleri bedelsiz
olarak verilmiştir. Hizmet erbabı (B)’nin 2024 yılına ilişkin bir yıllık
brüt ücreti 600.000 TL olarak tespit edilmiştir.
Buna göre, bedelsiz olarak verilen pay senetlerinin
verildiği tarihteki rayiç bedelinin hizmet erbabı (B)’nin bir yıllık brüt
ücret tutarının altında kalması nedeniyle bu şekilde sağlanan menfaatin
tamamı gelir vergisinden istisna edilecektir.
Örnek 2: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (C) A.Ş. ile
hizmet erbabı (D) arasında yapılan sözleşme uyarınca 10/6/2025 tarihinde
hizmet erbabı (D)’ye rayiç değeri 1.500.000 TL olan pay senetleri bedelsiz
olarak verilmiştir. Hizmet erbabı (D)’nin 2025 yılına ilişkin bir yıllık
brüt ücreti 1.200.000 TL olarak tespit edilmiştir.
Buna göre, bedelsiz olarak verilen pay senetlerinin
verildiği tarihteki rayiç bedelinin hizmet erbabı (D)’nin bir yıllık brüt
ücret tutarını aşması nedeniyle, bu şekilde sağlanan menfaatin 1.200.000
TL’lik kısmı gelir vergisinden istisna edilecektir. Bu tutarı aşan
(1.500.000-1.200.000=) 300.000 TL’lik kısım ise brüte iblağ edilmek suretiyle
gelir vergisine tabi tutulacaktır.
Örnek 3: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (E) A.Ş. ile
hizmet erbabı (F) arasında yapılan sözleşmede, hizmet erbabı (F)’ye
şirketin %1’lik hissesini temsil eden pay senetlerinin rayiç değerinin
%50’si oranında indirimli olarak satın alma hakkı tanınması
kararlaştırılmıştır.
Bu sözleşme kapsamında, 29/9/2025 tarihinde hizmet
erbabı (F)’ye rayiç değeri 5.000.000 TL olan pay senetleri 2.500.000 TL
bedelle indirimli olarak verilmiştir. Hizmet erbabı (F)’nin 2025 yılına ilişkin
bir yıllık brüt ücreti 3.000.000 TL olarak tespit edilmiştir.
Buna göre, hizmet erbabı (F)’ye indirimli pay
senedi verilmek suretiyle sağlanan 2.500.000 TL’lik menfaatin bir yıllık
brüt ücret tutarını aşmaması nedeniyle tamamı gelir vergisinden istisna
edilecektir.
(2) Pay senedinin verildiği tarihte hizmet
erbabının ilgili yıldaki brüt ücretinin tam olarak tespit edilememesi
nedeniyle pay senedinin verildiği aydaki brüt ücret tutarının 12 ile
çarpılması sonucu bulunan tutar, yıl sonunda hizmet erbabının gerçekleşen
yıllık brüt ücret tutarı ile karşılaştırılacaktır. Yıllık gerçekleşen brüt
ücret tutarının istisna kapsamında dikkate alınan yıllık brüt ücret
tutarından fazla veya eksik olması halinde gerekli düzeltme işlemi yapılacaktır.
Örnek 4: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (G) A.Ş. ile
hizmet erbabı (H) arasında yapılan sözleşmede, belirli bir süre işveren ile
çalışılması ve belirlenen performans kriterlerinin sağlanması, ayrıca
verilen pay senetlerinin 12 yıldan önce elden çıkarılmaması kaydıyla şirket
hisselerinden belirlenen miktarda pay senedi verilmesi kararlaştırılmıştır.
Bu sözleşme kapsamında, 28/2/2025 tarihinde hizmet
erbabı (H)’ye rayiç değeri 1.200.000 TL olan pay senetleri bedelsiz olarak
verilmiştir. Hizmet erbabı (H)’nin 2025 yılına ilişkin yıllık brüt ücreti
bu tarihte tam olarak tespit edilemediğinden Şubat ayındaki brüt ücret
tutarı 90.000 TL, 12 ile çarpılmak suretiyle yıllık brüt ücret tutarı
(90.000x12=) 1.080.000 TL olarak hesaplanmıştır.
Buna göre, hizmet erbabı (H)’ye sağlanan menfaatin
1.080.000 TL’lik kısmı gelir vergisinden istisna edilecek, bu tutarı aşan
(1.200.000-1.080.000=) 120.000 TL’lik kısım ise brüte iblağ edilmek
suretiyle gelir vergisine tabi tutulacaktır.
2025 yılı sonu itibarıyla hizmet erbabı (H)’nin
gerçekleşen yıllık brüt ücretinin 1.300.000 TL olduğu tespit edilmiş ve
bedelsiz pay senedi verilmek suretiyle sağlanan 1.200.000 TL tutarındaki
menfaatin tamamının istisna edilebileceği anlaşılmıştır.
Bu durumda, işveren tarafından Şubat 2025 dönemine
ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamesi düzeltilmek suretiyle yıllık
brüt ücret tutarının ücret olarak vergilendirilen 120.000 TL’lik kısmı da
istisnaya konu edilebilecektir.
Örnek 5: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (I) A.Ş.
hizmet erbabı (İ)’ye 11/3/2025 tarihi itibarıyla 2.000.000 TL’lik pay
senedini bedelsiz olarak vermiştir. 2025 yılına ilişkin brüt ücreti bu
tarihte tam olarak tespit edilemeyen hizmet erbabı (İ)’ye Mart 2025
döneminde aylık (maaş), fazla mesai ve prim olmak üzere 210.000 TL ücret
ödenmiştir. Buna göre istisnaya konu edilebilecek brüt ücret tutarı
(210.000x12=) 2.520.000 TL olarak dikkate alınmış ve bedelsiz pay senedi
verilmek suretiyle sağlanan 2.000.000 TL’lik menfaatin tamamı istisna
edilmiştir.
2025 yılı sonu itibarıyla hizmet erbabı (İ)’nin
gerçekleşen yıllık brüt ücretinin 1.950.000 TL olduğu tespit edilmiş,
(2.000.000-1.950.000=) 50.000 TL tutarında istisnadan fazladan
faydalanıldığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, işveren tarafından Mart 2025 dönemine
ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamesi düzeltilerek, fazladan
faydalanılan 50.000 TL’lik istisna tutarı brüte iblağ edilmek suretiyle
gelir vergisine tabi tutulacak ve hesaplanan vergi, vergi ziyaı cezası
uygulanmaksızın gecikme faiziyle tahsil edilecektir.
(3) 213 sayılı Kanunun 238 inci maddesinin birinci
fıkrasında, işverenlerin her ay ödedikleri ücretler için ücret bordrosu
tutmaya mecbur oldukları hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla, işverenlerce
hizmet erbabına verilen pay senetlerinin tamamının, istisna kapsamında olup
olmadığına bakılmaksızın rayiç değeri üzerinden ücret bordrosunda gösterilmesi
gerekmektedir. Ancak, hizmet erbabına verilen ve istisna kapsamında olan
pay senetlerinin bedelleri vergi matrahına dahil edilmeyecektir.
(4) Hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak
verilen pay senetleri dolayısıyla yararlanılan istisnaya ilişkin şartların
ihlali halinde istisna uygulaması nedeniyle alınmayan vergilere ilişkin
zamanaşımı süresi, söz konusu pay senetlerinin hizmet erbabı tarafından
elden çıkarıldığı tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren
başlayacaktır.
(5) İstisna uygulaması nedeniyle alınmayan
vergiler, bu Tebliğin dördüncü maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan elde
tutma süresine ilişkin şartların ihlali halinde vergi ziyaı cezası
uygulanmaksızın gecikme faiziyle işverenden tahsil edilecektir. Bu durumda
hizmet erbabı tarafından pay senetlerinin elden çıkarıldığı tarih esas
alınarak istisnanın uygulandığı döneme ilişkin vergi dairesince vergi ziyaı
cezası kesilmeksizin gerekli gelir vergisi tarhiyatı yapılacaktır. Ayrıca
istisnanın uygulandığı döneme ait muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin
düzeltilmesi gerekmeyecektir. İşveren, çalışanın pay senetlerini elden
çıkardığını vergi dairesine Ek-2’de yer alan dilekçe ile bildirmekle yükümlüdür.
Yapılan tarhiyat işlemleri hizmet erbabının, ilgili
takvim yılında istisna uygulanan dönem ve takip eden dönemlerdeki ücret
matrahını etkilemeyecektir.
Örnek 6: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (J) A.Ş.,
rayiç değeri 2.000.000 TL olan pay senetlerini, hizmet erbabı (K)’ye
31/3/2026 tarihinde bedelsiz olarak vermiştir. Hizmet erbabı (K)’nin 2026
yılına ilişkin toplam brüt ücreti 2.500.000 TL’dir.
Bu durumda, hizmet erbabı (K)’nin yıllık brüt ücret
tutarı bedelsiz olarak verilen pay senetlerinin rayiç bedelinden fazla
olduğu için bedelsiz pay senedi verilmek suretiyle sağlanan bu menfaatin
tamamı gelir vergisinden istisna edilecektir.
Hizmet erbabı (K)’nin bedelsiz olarak iktisap etmiş
olduğu ve istisnaya konu edilen 2.000.000 TL’lik pay senetlerini iktisap tarihinden
itibaren; üç tam yıl içerisinde elden çıkarması halinde istisna edilen
verginin tamamı, dört ila altı yıl içerisinde elden çıkarması halinde
istisna edilen verginin %75’i, yedi ila on iki yıl içerisinde elden
çıkarması halinde ise istisna edilen verginin %25’i, vergi ziyaı cezası
uygulanmaksızın gecikme faizi ile birlikte işverenden tahsil edilecektir.
Ancak, hizmet erbabı (K)’nin söz konusu pay senetlerini 12 yıldan fazla
süreyle elde tutması halinde ise istisnadan tam olarak yararlanılacaktır.
Örnek 7: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (L) A.Ş.
tarafından 2024 yılındaki bir yıllık brüt ücreti 900.000 TL olan hizmet
erbabı (M)’ye, rayiç değeri 1.000.000 TL olan pay senetleri 3/9/2024
tarihinde bedelsiz olarak verilmiştir. Pay senetlerinin rayiç bedelinin
900.000 TL’si gelir vergisinden istisna edilmiş, kalan 100.000 TL’lik kısım
ise net ücret sayılarak brüte iblağ edilmek suretiyle vergilendirilmiştir.
Hizmet erbabı (M), (L) A.Ş.’den bedelsiz olarak
iktisap ettiği pay senetlerini 5/10/2029 tarihinde elden çıkarmıştır.
Bu durumda, hizmet erbabı (M) bedelsiz olarak
iktisap ettiği pay senetlerini iktisap tarihinden itibaren 6 ncı yılın
içinde elden çıkardığından istisna uygulaması nedeniyle alınmayan
vergilerin %75’i vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle
birlikte (L) A.Ş.’den tahsil edilecektir.
Örnek 8: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (N) A.Ş.,
rayiç değeri 1.000.000 TL olan pay senetlerini, hizmet erbabı (O)’ya
16/9/2025 tarihinde bedelsiz olarak vermiştir. Hizmet erbabı (O)’nun 2025
yılındaki bir yıllık brüt ücreti 1.080.000 TL’dir. Hizmet erbabı (O)
tarafından pay senetlerinin 4/11/2031 tarihinde (altı yıllık süre dolduktan
sonra yedinci yıl içerisinde) elden çıkarılması durumunda; pay senetlerinin
hizmet erbabı (O)’ya verildiği yıldaki 1.000.000 TL’lik rayiç bedeli
üzerinden hesaplanan ve istisna uygulaması nedeniyle zamanında alınmayan
gelir vergisinin %25’lik kısmı vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme
faizi ile birlikte işveren (N) A.Ş.’den tahsil edilecektir.
(6) Hizmet erbabına, işverenin dahil olduğu
şirketler topluluğundaki şirketlerin pay senetleri, bedelsiz veya indirimli
olarak işveren veya şirketler topluluğundaki diğer şirketler tarafından
verilebilmektedir. Bu durumlarda hizmet erbabına bedelsiz veya indirimli olarak
pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatler, işveren şirket
tarafından hizmet erbabına ödenen ücret olarak kabul edilecektir.
Hizmet erbabına, işverenin de içinde bulunduğu
şirketler topluluğundaki diğer şirketlerin pay senetlerinin verilmesi durumunda
da söz konusu istisnadan faydalanılması mümkün olacaktır.
(7) Hizmet erbabına, işverenin aktifinde yer alan
aynı şirketler topluluğundaki şirketlerin pay senetleri bedelsiz veya
indirimli olarak verilebileceği gibi bu pay senetlerinin aynı şirketler
topluluğundaki diğer şirketler tarafından doğrudan hizmet erbabına
verilmesi de mümkündür. Her hâlükârda bedelsiz veya indirimli olarak pay
senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatler, işveren şirket tarafından
hizmet erbabına ödenen ücret olarak kabul edilecektir.
Örnek 9: Teknogirişim şirketi niteliğini haiz (Ö) A.Ş., aynı
şirketler topluluğunda yer alan (P) A.Ş.’ye ait 2.000.000 TL değerindeki
pay senedini, bünyesinde çalışan hizmet erbabı (R)’ye 14/3/2027 tarihinde
bedelsiz olarak vermiştir.
Hizmet erbabı (R)’nin 2027 yılındaki bir yıllık
brüt ücreti 3.000.000 TL olup, bedelsiz hisse verilmek suretiyle sağlanan
2.000.000 TL’lik menfaatin tamamı için istisnadan yararlanılabilecektir.
(8) Bedelsiz veya indirimli olarak iktisap edilen
pay senetlerini elinde bulunduran çalışanın;
- İşten ayrılması halinde işten ayrıldıktan sonraki
dönemde pay senetlerini elinde tuttuğu süreler ile
- Vefat etmesi halinde ise bu pay senetlerinin
mirasçılar tarafından elde tutulduğu süreler,
bu Tebliğin 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında yer
alan elde tutma sürelerinin hesabında dikkate alınacaktır.
Örnek 10:
Teknogirişim şirketi niteliğini
haiz (S) A.Ş., rayiç değeri 850.000 TL olan pay senetlerini, hizmet erbabı
(Ş)’ye 11/11/2024 tarihinde bedelsiz olarak vermiştir. Hizmet erbabı
(Ş)’nin 2024 yılına ilişkin yıllık brüt ücreti 1.200.000 TL’dir. Hizmet
erbabı (Ş), 29/8/2035 tarihinde işten ayrılmış olup istisnaya konu edilen
pay senetlerini 18/12/2037 tarihinde elden çıkarmıştır.
Söz konusu pay senetleri hizmet erbabı (Ş) tarafından
12 yıl elde tutulduktan sonra elden çıkarıldığından istisnadan tam olarak
faydalanılabilecek ve gelir vergisi tarhiyatı yapılması söz konusu
olmayacaktır.
(9) 193 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde yer alan
hizmet erbabına pay senedi verilmek suretiyle sağlanan menfaatleri, bu
madde kapsamındaki ücret istisnasına konu etmek isteyen işverenlerin bu
Tebliğin ekinde yer alan “Hizmet Erbabına Pay Senedi Verilmek Suretiyle
Sağlanan Menfaatlerde Ücret İstisnasına İlişkin Bildirim”i (Ek-1)
doldurmaları ve pay senetlerinin verildiği aya ait muhtasar ve prim hizmet
beyannamesi ekinde vermeleri zorunludur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ticari ve Mesleki Kazançlarda Günlük Hasılat
Tespiti ve
Gelir Vergisi Matrahının Belirlenmesi
Yasal
düzenleme
MADDE 6- (1) 7524 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle yeniden
düzenlenen Gelir Vergisi Kanununun 69 uncu maddesi aşağıdaki gibidir:
“Ticari ve mesleki kazançlarda günlük hasılat
tespiti ve gelir vergisi matrahının belirlenmesi:
MADDE 69- Ticari veya mesleki faaliyetleri
nedeniyle mükellef olanlara yönelik, Vergi Usul Kanununun 127 nci maddesi
kapsamında günlük hasılat tutarlarını tespit etmek amacıyla bir ayda üçten,
bir takvim yılında on ikiden az olmamak kaydıyla bu madde hükümlerine göre
işlem tesis edilmek üzere yoklama yapılabilir.
Birinci fıkra kapsamında İdarece yapılan yoklamalar
sonucu tespit edilen günlük hasılat tutarları ortalamasından hareketle
aylık hasılat tutarı hesaplanır. Bu şekilde tespit edilen aylık hasılat
tutarlarının toplamı, tespit yapılan ay sayısına bölünmek suretiyle aylık
ortalama hasılat tutarı belirlenir. Aylık ortalama hasılat tutarı,
faaliyette bulunulan ay sayısı ile çarpılmak suretiyle mükelleflerin ilgili
takvim yılı hasılatları tespit edilir.
İkinci fıkra kapsamında tespit edilen hasılat
tutarları ile;
a) Bilanço esasına göre defter tutanlar için ilgili
takvim yılına ait gelir tablosunda yer alan brüt satış tutarı,
b) İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar için
ilgili takvim yılına ait işletme hesap özetinde yer alan dönem içinde elde edilen
hasılat tutarı,
c) Serbest meslek kazanç defteri tutanlar için
ilgili takvim yılına ait serbest meslek kazanç bildiriminde yer alan
gayrisafi hasılat tutarı,
arasındaki fark %20’den fazla olan mükellefler
Vergi Usul Kanununun 370 inci maddesi kapsamında izaha davet edilir ve
izahın değerlendirilmesi mezkûr madde hükmüne göre yapılır.
Bu madde hükümleri kurumlar vergisi mükellefleri
hakkında da uygulanır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı maddenin uygulanmasına
ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”
(2) Söz konusu hüküm, 1/1/2025 tarihinde yürürlüğe
girecektir.
Günlük
hasılat tutarlarının tespitinden hareketle ortalama günlük ve aylık hasılat
ile yıllık hasılat tutarlarının tespiti
MADDE 7- (1) Ticari veya mesleki faaliyeti nedeniyle
mükellefiyeti bulunanların günlük hasılat tutarları, bir ayda üçten, bir
takvim yılında ise on ikiden az olmamak kaydıyla yapılacak yoklamalar ile
tespit edilebilecektir.
(2) Günlük hasılat tutarlarının tespiti için ilgili
ayda; yoklama yapılan günlerde belirlenen günlük hasılat tutarlarının
toplamı, yoklama yapılan gün sayısına bölünerek “günlük ortalama hasılat”
tutarı belirlenecek ve günlük ortalama hasılat tutarları, tespit yapılan
ayda çalışılan gün sayısıyla çarpılmak suretiyle yoklama yapılan ayın
hasılat tutarı tespit edilecektir.
(3) Yoklama yapılan aylara ilişkin aylık hasılat
tutarlarının toplamı tespit yapılan ay sayısına bölünmek suretiyle “aylık
ortalama hasılat” tutarı tespit edilecek ve aylık ortalama hasılat tutarı,
ilgili yılda faaliyette bulunulan ay sayısıyla çarpılmak suretiyle
mükelleflerin ilgili takvim yılı hasılat tutarları tespit olunacaktır.
(4) Üçüncü fıkra uyarınca tespit edilecek ilgili
takvim yılı hasılatları;
- Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin
aynı takvim yılına ilişkin gelir tablosunda yer alan brüt satış
tutarlarıyla,
- İşletme hesabı esasına göre defter tutan
mükelleflerin aynı takvim yılına ilişkin işletme hesap özetinde yer alan
dönem içinde elde edilen hasılat tutarlarıyla,
- Serbest meslek kazanç defteri tutan mükelleflerin
aynı takvim yılına ilişkin serbest meslek kazanç bildiriminde yer alan
gayrisafi hasılat tutarlarıyla,
kıyaslanacaktır.
(5) Kıyaslama sonucunda, tespit olunan hasılat
tutarlarıyla beyan edilen hasılat tutarları arasındaki farkın %20’den fazla
olması durumunda mükellefler 213 sayılı Kanun kapsamında izaha davet
edilecek, izahın değerlendirilmesi mezkûr Kanun hükümlerine göre
yapılacaktır.
(6) Bu madde kapsamında nezdinde yoklama yapılacak
olan mükellefler; risk analizi sonuçları, sistem kayıtları, beyan edilen
gelir ile yapılan harcamalar arasında uyumsuzluk bulunması gibi kriterler
dikkate alınarak belirlenebilecektir.
(7) Günlük hasılat tutarının tespitinden hareketle
yıllık hasılat tutarının belirlenmesinde gerçek duruma yakın sonuçların
elde edilebilmesi için nezdinde yoklama yapılacak mükelleflerin;
faaliyetinin niteliği, sezonluk çalışıp çalışmadığı, fiilen faaliyette
bulundukları gün ve ay sayıları, hafta sonu ve hafta içi çalışmaları, tatil
günleri gibi hususlar göz önünde bulundurulacaktır.
Örnek 1: Restoran
işletmeciliği ile iştigal eden ticari kazanç mükellefi (A), 2025 takvim
yılında on iki ay boyunca haftanın yedi günü faaliyette bulunmuş ve ilgili
yıla ilişkin brüt satış tutarını 5.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük
hasılat tutarlarının tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan
elde edilen sonuçlara ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Nisan
|
Haziran
|
Eylül
|
|
1
|
50.000
TL
|
30.000
TL
|
50.000
TL
|
|
2
|
40.000
TL
|
45.000
TL
|
40.000
TL
|
|
3
|
60.000
TL
|
35.000
TL
|
45.000
TL
|
|
4
|
30.000
TL
|
50.000
TL
|
35.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Nisan ayı için:
[(50.000+40.000+60.000+30.000)/4]
Haziran ayı için:
[(30.000+45.000+35.000+50.000)/4]
Eylül ayı için:
[(50.000+40.000+45.000+35.000)/4]
|
45.000 TL
|
40.000 TL
|
42.500 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax30)
|
1.350.000 TL
|
1.200.000 TL
|
1.275.000 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(1.350.000+1.200.000+1.275.000)/3]
|
1.275.000 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
15.300.000 TL
|
Günlük hasılat
tutarlarının tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile
beyan edilen brüt satış tutarı arasındaki fark
[(15.300.000-5.000.000)/5.000.000]x100=%206 olarak tespit edilmiş olup bu
oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet edilecektir.
Örnek 2: Kuyumculukla
iştigal eden ticari kazanç mükellefi (B), 2025 takvim yılında on iki ay
boyunca haftanın yedi günü faaliyette bulunmuş ve ilgili yıla ilişkin brüt
satış tutarını 25.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının
tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara
ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Nisan
|
Haziran
|
Eylül
|
|
1
|
100.000
TL
|
130.000
TL
|
110.000
TL
|
|
2
|
90.000
TL
|
100.000
TL
|
90.000
TL
|
|
3
|
120.000
TL
|
90.000
TL
|
100.000
TL
|
|
4
|
110.000
TL
|
140.000
TL
|
130.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Nisan ayı için:
[(100.000+90.000+120.000+110.000)/4]
Haziran ayı için:
[(130.000+100.000+90.000+140.000)/4]
Eylül ayı için: [(110.000+90.000+100.000+130.000)/4]
|
105.000 TL
|
115.000 TL
|
107.500 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax30)
|
3.150.000 TL
|
3.450.000 TL
|
3.225.000 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(3.150.000+3.450.000+3.225.000)/3]
|
3.275.000 TL
|
|
D- Yıllık
Hasılat Tutarı (Cx12)
|
39.300.000 TL
|
Günlük hasılat
tutarlarının tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile
beyan edilen brüt satış tutarı arasındaki fark [(39.300.000-25.000.000)/25.000.000]x100=%57,2
olarak tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha
davet edilecektir.
Örnek 3: Güzellik
salonu işletmeciliği faaliyetiyle iştigal eden ticari kazanç mükellefi (C),
2025 takvim yılında on iki ay boyunca haftanın altı günü faaliyette
bulunmuş ve ilgili yıla ilişkin dönem içinde elde edilen hasılat tutarını
1.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının tespiti için
mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara ilişkin
bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Mayıs
|
Temmuz
|
Ekim
|
|
1
|
3.000
TL
|
10.000
TL
|
5.000
TL
|
|
2
|
5.000
TL
|
6.000
TL
|
2.000
TL
|
|
3
|
4.000
TL
|
8.000
TL
|
1.000
TL
|
|
4
|
6.000
TL
|
12.000
TL
|
2.000
TL
|
|
5
|
2.000
TL
|
15.000
TL
|
2.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Mayıs ayı için:
[(3.000+5.000+4.000+6.000+2.000)/5]
Temmuz ayı için:
[(10.000+6.000+8.000+12.000+15.000)/5]
Ekim ayı için:
[(5.000+2.000+1.000+2.000+2.000)/5]
|
4.000 TL
|
10.200 TL
|
2.400 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat [Ax(31-4)]
|
108.000 TL
|
275.400 TL
|
64.800 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat
[(108.000+275.400+64.800)/3]
|
149.400 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
1.792.800 TL
|
Güzellik salonu
işletmeciliği faaliyetiyle iştigal eden mükellef (C)’nin günlük hasılat
tutarının tespitinden hareketle yıllık hasılat tutarının belirlenmesinde
fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınmak suretiyle hesaplama yapıldığından,
bir ay içinde çalışılan gün sayısı yirmi yedi olarak belirlenmiştir.
Günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle
hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen dönem içinde elde edilen
hasılat tutarı arasındaki fark [(1.792.800-1.000.000)/1.000.000]x100=%79,28
olarak tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha
davet edilecektir.
Örnek 4: Plastik,
rekonstrüktif ve estetik cerrahi alanında faaliyet gösteren serbest meslek
erbabı hekim (D), 2025 takvim yılında on iki ay boyunca faal görünmekle
birlikte ilgili takvim yılında faaliyet alanıyla ilgili sertifika almak
üzere dört ay süreyle yurt dışında eğitim seminerine katılmış, ilgili yıla
ilişkin serbest meslek kazanç bildiriminde yer alan gayrisafi hasılat
tutarını 30.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının
tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara
ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Mayıs
|
Temmuz
|
Ekim
|
Aralık
|
|
1
|
100.000
TL
|
120.000
TL
|
110.000
TL
|
200.000
TL
|
|
2
|
210.000
TL
|
130.000
TL
|
160.000
TL
|
280.000
TL
|
|
3
|
110.000
TL
|
140.000
TL
|
120.000
TL
|
300.000
TL
|
|
4
|
-
|
200.000
TL
|
250.000
TL
|
-
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Mayıs ayı için:
[(100.000+210.000+110.000)/3]
Temmuz ayı için: [(120.000+130.000+140.000+200.000)/4]
Ekim ayı için:
[(110.000+160.000+120.000+250.000)/4]
Aralık ayı için:
[(200.000+280.000+300.000)/3]
|
140.000 TL
|
147.500 TL
|
160.000 TL
|
260.000 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax31)
|
4.340.000 TL
|
4.572.500
TL
|
4.960.000 TL
|
8.060.000TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(4.340.000+4.572.500+4.960.000+ 8.060.000)/4]
|
5.483.125 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı [C x (12-4)]
|
43.865.000 TL
|
Hekimlik faaliyetiyle
iştigal eden mükellef (D), on iki ay boyunca faal görünmekle birlikte
yapılan tespitler sonucu ilgili yılda dört ay boyunca yurt dışında
bulunduğundan günlük hasılat tutarının tespitinden hareketle yıllık hasılat
tutarının belirlenmesinde fiilen faaliyette bulunulan ay sayısı sekiz
olarak dikkate alınmıştır.
Günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle
hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen gayrisafi hasılat tutarı
arasındaki fark [(43.865.000-30.000.000)/30.000.000]x100=%46,22 olarak
tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet
edilecektir.
Örnek 5: Kuaförlükle
iştigal eden ticari kazanç mükellefi (E), pazar günleri hariç haftanın altı
günü hizmet vermekte olup 2026 yılına ilişkin hasılat tutarını 1.000.000 TL
olarak bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının tespiti için mükellef
nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara ilişkin bilgiler
aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Ocak
|
Mayıs
|
Ağustos
|
Kasım
|
|
1
|
10.000
TL
|
15.000
TL
|
14.000
TL
|
16.000
TL
|
|
2
|
12.000
TL
|
12.000
TL
|
15.000
TL
|
18.000
TL
|
|
3
|
-
|
10.000
TL
|
12.000 TL
|
19.000
TL
|
|
4
|
-
|
13.000
TL
|
20.000
TL
|
21.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Ocak ayı için: -
Mayıs ayı için: [(15.000+12.000+10.000+13.000)/4]
Ağustos ayı için:
[(14.000+15.000+12.000+20.000)/4]
Kasım ayı için: [(16.000+18.000+19.000+21.000)/4]
|
-
|
12.500 TL
|
15.250 TL
|
18.500
TL
|
|
B-Aylık
Hasılat [(Ax(31-5)]veya [Ax(30-5)]
|
-
|
325.000 TL
|
396.500 TL
|
462.500 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(325.000+396.500+462.500)/3]
|
394.666,67 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
4.736.000 TL
|
Yoklamalar sonucu
yapılan tespitlere göre mükellef (E)’nin ortalama aylık hasılat tutarının
tespitinde Ocak ayında yapılan yoklama sayısı üçten az olduğundan
hesaplamaya dahil edilmeyecektir.
Mükellef (E)’nin fiilen çalıştığı gün sayıları
dikkate alınarak günlük hasılat tutarı tespitlerinden hareketle hesaplanan
yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen hasılat tutarı arasındaki fark
[(4.736.000-1.000.000)/1.000.000]x100=%373,6 olarak tespit edilmiş olup bu
oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet edilecektir.
Örnek 6: Turizm
amaçlı su sporları faaliyetinde bulunan ticari kazanç mükellefi (F)’nin,
2025 takvim yılında on iki ay boyunca faal görünmekle birlikte yapılan
tespitler sonucu ilgili yılda altı ay boyunca (Nisan, Mayıs, Haziran,
Temmuz, Ağustos ve Eylül) fiili olarak faaliyette bulunduğu diğer aylarda
ise faaliyette bulunmadığı tespit edilmiştir. Mükellef (F), ilgili yıla
ilişkin brüt satış tutarını 9.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük
hasılat tutarlarının tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan
elde edilen sonuçlara ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Nisan
|
Haziran
|
Ağustos
|
|
1
|
5.000
TL
|
55.000
TL
|
100.000
TL
|
|
2
|
7.000
TL
|
60.000
TL
|
150.000
TL
|
|
3
|
6.000
TL
|
75.000
TL
|
170.000
TL
|
|
4
|
8.000
TL
|
65.000
TL
|
180.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Nisan ayı için:
[(5.000+7.000+6.000+8.000)/4]
Haziran ayı için:
[(55.000+60.000+75.000+65.000)/4]
Ağustos ayı için:
[(100.000+150.000+170.000+180.000)/4]
|
6.500 TL
|
63.750 TL
|
150.000 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax31) veya (Ax30)
|
195.000 TL
|
1.912.500 TL
|
4.650.000 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(195.000+1.912.500+4.650.000)/3]
|
2.252.500 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (Cx6)
|
13.515.000 TL
|
Turizm amaçlı su
sporları faaliyetiyle iştigal eden mükellef (F), on iki ay boyunca faal
görünmekle birlikte yaptığı işin mahiyeti gereği fiilen altı ay boyunca
teslim ve hizmetlerini gerçekleştirebileceğinden günlük hasılat tutarının
tespitinden hareketle yıllık hasılat tutarının belirlenmesinde fiilen
faaliyette bulunulan ay sayısı altı olarak dikkate alınmıştır.
Günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle
hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen brüt satış tutarı
arasındaki fark [(13.515.000-9.000.000)/9.000.000]x100=%50,17 olarak tespit
edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet
edilecektir.
Örnek 7: Antalya
ilinde faaliyet gösteren (G) plaj işletmesi, 2025 takvim yılına ilişkin
brüt satış tutarını 50.000.000 TL olarak bildirmiştir. Günlük hasılat
tutarlarının tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde
edilen sonuçlara ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
|
Sezon Dışı Aylar
|
Sezon Ayları
|
|
Yoklama
Sayısı
|
Şubat
|
Nisan
|
Kasım
|
Haziran
|
Temmuz
|
Ağustos
|
|
1
|
100.000
TL
|
210.000
TL
|
110.000
TL
|
500.000
TL
|
600.000
TL
|
800.000
TL
|
|
2
|
175.000
TL
|
200.000
TL
|
160.000
TL
|
520.000
TL
|
670.000
TL
|
860.000
TL
|
|
3
|
210.000
TL
|
250.000
TL
|
190.000
TL
|
600.000
TL
|
650.000
TL
|
830.000
TL
|
|
4
|
190.000
TL
|
280.000
TL
|
200.000
TL
|
620.000
TL
|
710.000
TL
|
870.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Şubat ayı için:
[(100.000+175.000+210.000+190.000)/4]
Nisan ayı için:
[(210.000+200.000+250.000+280.000)/4]
Haziran ayı için: [(500.000+520.000+600.000+620.000)/4]
Temmuz ayı için:
[(600.000+670.000+650.000+710.000)/4]
Ağustos ayı için:
[(800.000+860.000+830.000+870.000)/4]
Kasım ayı için:
[(110.000+160.000+190.000+200.000)/4]
|
168.750 TL
|
235.000 TL
|
165.000 TL
|
560.000 TL
|
657.500 TL
|
840.000 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax28), (Ax30) veya (Ax31)
|
4.725.000 TL
|
7.050.000 TL
|
4.950.000 TL
|
16.800.000 TL
|
20.382.500 TL
|
26.040.000 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat
-Turizm sezonu sayılmayan aylar için ortalama
aylık hasılat (C1):
[(4.725.000+7.050.000+4.950.000)/3]
-Turizm sezonu sayılan aylar için ortalama aylık
hasılat (C2):
[(16.800.000+20.382.500+26.040.000)/3]
|
5.575.000 TL
|
21.074.167 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (C1x6) + (C2x6)
-Sezon
dışı aylar için:
(5.575.000x6)
-Sezon
aylar için:
(21.074.167x6)
|
159.895.002 TL
|
Plaj
alanlarının işletilmesi faaliyetiyle iştigal eden mükellef (G) nezdinde
yapılan yoklamalar üzerine yıllık hasılat tutarı tespit edilirken, turizm
sezonundaki aylar ile sezon dışında kalan ayların hasılatları ayrı olarak
dikkate alınmıştır.
Günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle
hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen brüt satış tutarı
arasındaki fark [(159.895.002-50.000.000)/50.000.000]x100=%219,79 olarak
tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet
edilecektir.
Örnek 8: Diş hekimi olarak faaliyette bulunan serbest meslek
erbabı (H), faaliyetlerini hafta içi yürütmekte, hafta sonlarında ve resmi
tatillerde çalışmamaktadır.
Mükellef
(H), ilgili yıla ilişkin gayrisafi hasılat tutarını 2.000.000 TL olarak
bildirmiştir. Günlük hasılat tutarlarının tespiti için mükellef nezdinde
yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara ilişkin bilgiler aşağıdaki
gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Nisan
|
Eylül
|
Kasım
|
|
1
|
20.000
TL
|
30.000
TL
|
25.000
TL
|
|
2
|
40.000
TL
|
20.000
TL
|
35.000
TL
|
|
3
|
30.000
TL
|
25.000
TL
|
20.000
TL
|
|
4
|
10.000
TL
|
15.000
TL
|
30.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Nisan ayı için:
[(20.000+40.000+30.000+10.000)/4]
Eylül ayı için:
[(30.000+20.000+25.000+15.000)/4]
Kasım ayı için:
[(25.000+35.000+20.000+30.000)/4]
|
25.000 TL
|
22.500 TL
|
27.500 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax20) veya (Ax22)
-2025 Nisan
ayında 22 gün hafta içine denk gelmekte ve bunlar arasında 1 Nisan ile 23
Nisan resmi tatile denk geldiğinden aylık hasılat tutarının hesaplanmasında
20 gün dikkate alınacaktır.
-2025
Eylül ayında 22 gün hafta içine denk geldiğinden aylık hasılat tutarının
hesaplanmasında 22 gün dikkate alınacaktır.
-2025
Kasım ayında 20 gün hafta içine denk geldiğinden aylık hasılat tutarının
hesaplanmasında 20 gün dikkate alınacaktır.
|
500.000 TL
|
495.000 TL
|
550.000 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(500.000+495.000+550.000)/3]
|
515.000 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
6.180.000 TL
|
Diş hekimliği
faaliyetiyle iştigal eden mükellef (H)’nin, fiilen çalıştığı gün sayıları
dikkate alınarak günlük hasılat tutarlarının tespitinden hareketle
hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan edilen gayrisafi hasılat tutarı
arasındaki fark [(6.180.000-2.000.000)/2.000.000]x100=%209 olarak tespit
edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet
edilecektir.
Örnek 9: Motorlu
kara taşıtlarının periyodik bakımı hizmeti ile iştigal eden (I) A.Ş.,
haftanın yedi günü hizmet vermekte olup, mükellefin 2026 hesap dönemine
ilişkin brüt satış tutarı 3.000.000 TL’dir. Günlük hasılat tutarlarının
tespiti için mükellef nezdinde yapılan yoklamalardan elde edilen sonuçlara
ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Nisan
|
Temmuz
|
Kasım
|
|
1
|
25.000
TL
|
39.000
TL
|
43.000
TL
|
|
2
|
44.000
TL
|
51.000
TL
|
24.000
TL
|
|
3
|
36.000
TL
|
62.000
TL
|
35.000
TL
|
|
4
|
48.000
TL
|
44.000
TL
|
47.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Nisan ayı için: [(25.000+44.000+36.000+48.000)/4]
Temmuz ayı için:
[(39.000+51.000+62.000+44.000)/4]
Kasım ayı için: [(43.000+24.000+35.000+47.000)/4]
|
38.250 TL
|
49.000 TL
|
37.250 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax31) veya (Ax30)
|
1.147.500 TL
|
1.519.000 TL
|
1.117.500 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(1.147.500+1.519.000+1.117.500)/3]
|
1.261.333,33 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
15.136.000 TL
|
Günlük hasılat
tutarlarının tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile
beyan edilen brüt satış tutarı arasındaki fark
[(15.136.000-3.000.000)/3.000.000]x100=%404,5 olarak tespit edilmiş olup bu
oran %20’den fazla olduğundan mükellef izaha davet edilecektir.
Yukarıdaki örneklerde yer alan hesaplamalarda
kullanılan fiilen çalışılan ve çalışılmayan gün sayıları, tatil günleri ve
ay sayılarının, yoklama yapılan gün, hafta ve aylara göre yıllık hasılat
tutarının hesaplanmasında değişiklik göstermesi durumunda, bu durum izahın
değerlendirilmesinde ayrıca dikkate alınabilecektir.
(8) 213 sayılı Kanunun 174 üncü maddesi hükmü
gereğince kendisine özel hesap dönemi tayin edilen mükellefler için günlük
hasılat tutarlarının tespitinden hareketle yıllık hasılat tutarının
hesaplanmasında, takvim yılı yerine kendilerine tayin edilen 12’şer aylık
özel hesap dönemleri dikkate alınacaktır.
(9) Mükelleflerin birden fazla ticari veya mesleki
faaliyetinin bulunması durumunda hasılat tutarı kıyaslamasında, her bir
faaliyet nezdinde yapılan günlük yoklamalar üzerine tespit edilen yıllık
hasılat tutarı ayrı ayrı dikkate alınacaktır.
(10) Mükelleflerin faaliyetlerini birden fazla şube
iş yerinde yürütmeleri durumunda, her bir şube nezdinde yapılan yoklamalar
üzerine tespit edilen yıllık şube hasılat tutarı, ilgili şubenin hasılat
tutarıyla kıyaslanacaktır.
(11) Hem ticari hem de mesleki faaliyette bulunan
mükellefler için tespit edilen yıllık hasılat tutarı, kazanç unsuruna göre
ayrı ayrı değerlendirilecektir.
(12) Mükellef hakkında yapılan yoklamalar üzerine
günlük hasılat tespitinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile
mükellefin beyan ettiği hasılat tutarı kıyaslanırken, varsa mükellefin
hasılat tutarlarını etkileyen düzeltme beyanları ile vergi incelemesi veya
takdir komisyonu kararlarına istinaden yapılmış ve kesinleşmiş olan
tarhiyatlara esas hasılat tutarları da dikkate alınacaktır.
(13) Adi ortaklık bünyesinde yürütülen
faaliyetlerde, yapılan yoklamalarla günlük hasılat tutarlarının tespitinden
hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarları, adi ortaklık bünyesinde
kıyaslamaya tabi tutulacaktır. Kıyaslama sonucunda tespit olunan hasılat
tutarıyla adi ortaklıkta oluşan hasılat tutarı arasındaki fark %20’den
fazla olması durumunda ortaklar 213 sayılı Kanun hükmüne istinaden izaha
davet edilecektir.
Örnek 10: İki
ortağı bulunan (KL) Adi Ortaklığının ortakları mükellef (K) ve mükellef
(L), ortaklıkta %50 hisseye sahiptir. (KL) Adi Ortaklığının, 2025 takvim
yılına ilişkin brüt satış tutarı 30.000.000 TL olarak hesaplanmıştır.
Ortaklık nezdinde günlük hasılat tutarlarının tespiti için yapılan
yoklamalarda günlük hasılat tutarı tespitlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki
gibidir:
|
Yoklama
Sayısı
|
Eylül
|
Kasım
|
Aralık
|
|
1
|
250.000
TL
|
390.000
TL
|
430.000
TL
|
|
2
|
445.000
TL
|
510.000
TL
|
245.000
TL
|
|
3
|
365.000
TL
|
620.000
TL
|
350.000
TL
|
|
4
|
480.000
TL
|
440.000
TL
|
475.000
TL
|
|
A-Ortalama
Günlük Hasılat
Eylül ayı için:
[(250.000+445.000+365.000+480.000)/4]
Kasım ayı için:
[(390.000+510.000+620.000+440.000)/4]
Aralık ayı için:
[(430.000+245.000+350.000+475.000)/4]
|
385.000 TL
|
490.000 TL
|
375.000 TL
|
|
B-Aylık
Hasılat (Ax31) veya (Ax30)
|
11.550.000 TL
|
14.700.000TL
|
11.625.000 TL
|
|
C-
Ortalama Aylık Hasılat [(11.550.000+14.700.000+11.625.000)/3]
|
12.625.000 TL
|
|
D-
Yıllık Hasılat Tutarı (Cx12)
|
151.500.000 TL
|
Günlük hasılat
tutarı tespitlerinden hareketle hesaplanan yıllık hasılat tutarı ile beyan
edilen brüt satış tutarı arasındaki fark [(151.500.000-30.000.000)/30.000.000]x100=%405
olarak tespit edilmiş olup bu oran %20’den fazla olduğundan ortaklar izaha
davet edilecektir.
Yürürlük
MADDE 8- (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 9- (1) Bu Tebliğ hükümlerini Hazine ve Maliye Bakanı
yürütür.
Ekleri için tıklayınız
|