|
Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi
Başkanlığı)’ndan:
VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ
(SIRA NO: 530)
Amaç ve
kapsam
MADDE 1 –
(1) 4/1/1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa, 16/5/2018 tarihli ve 7144 sayılı
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesi ile
eklenen geçici 31 inci madde uyarınca, bilanço esasına göre defter tutan
tam mükellef gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin aktiflerinde yer
alan taşınmazlarının değerlerinin Yİ-ÜFE değerindeki artış oranı dikkate
alınmak suretiyle yeniden hesaplanması uygulamasına ilişkin usul ve esaslar
6/7/2018 tarihli ve 30470 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vergi Usul
Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 500)’nde
açıklanmıştı.
(2) 3/6/2021 tarihli ve
7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunun 11 inci maddesi ile söz konusu
geçici maddenin altıncı fıkrasından sonra gelmek üzere bir fıkra eklenmiş
olup, bu fıkranın uygulamasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi bu
Tebliğin amaç ve kapsamını teşkil etmektedir.
Yasal
mevzuat ve dayanak
MADDE 2 – (1) 213 sayılı Vergi Usul Kanununun;
- 262 nci maddesinde,
“Maliyet bedeli, iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin
artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri
bilumum giderlerin toplamını ifade eder.”,
- 265 inci maddesinde, “Mukayyet değer, bir
iktisadi kıymetin muhasebe kayıtlarında gösterilen hesap değeridir.”,
- 269 uncu maddesinde, “İktisadi işletmelere dahil bilumum gayrimenkuller maliyet bedelleri ile
değerlenir.
Bu kanuna göre, aşağıdaki yazılı kıymetler
gayrimenkuller gibi değerlenir:
1. Gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri
ve teferruatı;
2. Tesisat ve makinalar;
3. Gemiler ve diğer taşıtlar;
4. Gayrimaddi haklar.”,
- 270 inci maddesinde, “Gayrimenkullerde, maliyet
bedeline, satınalma bedelinden başka, aşağıda
yazılı giderler girer:
1. Makina ve tesisatta
gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri;
2. Mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından
ve arsasının tesviyesinden mütevellit giderler.
Noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri ile Emlak Alım ve Özel Tüketim
Vergilerini maliyet bedeline ithal etmekte veya genel giderler arasında
göstermekte mükellefler serbesttirler.”,
- 271 inci maddesinde, “İnşa edilen binalarda ve
gemilerde, imal edilen makina ve tesisatta
bunların inşa ve imal giderleri, satın alma bedeli yerine geçer.”,
- 272 nci maddesinde,
“Normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında, gayrimenkulü veya
elektrik üretim ve dağıtım varlıklarını genişletmek veya iktisadi kıymetini
devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan giderler, gayrimenkulün veya
elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının maliyet bedeline eklenir.
…
Gayrimenkuller kira ile tutulmuş ise veya elektrik
üretim ve dağıtım varlıklarının işletme hakkı verilmiş ise, kiracı veya
işletme hakkına sahip tüzel kişi tarafından yapılan birinci ve ikinci
fıkralardaki giderler bunların özel maliyet bedeli olarak ayrıca
değerlenir. Kiracının veya işletme hakkına sahip tüzel kişinin faaliyetini
icra için vücuda getirdiği tesisata ait giderler de bu hükümdedir.
Gayrimenkuller veya elektrik üretim ve dağıtım
varlıkları için yapılan giderler hem tamir, hem de kıymet artırma
giderlerinden terekküp ettiği takdirde, mükellef bu giderlerden maliyet
bedeline eklenecek kısmı ayrı göstermek mecburiyetindedir.”,
- 273 üncü maddesinde, “Alât,
edavat, mefruşat ve demirbaş eşya maliyet bedeli
ile değerlenir. Bunların maliyet bedeline giren giderler, satınalma bedelinden gayri komisyon ve nakliye
giderleri gibi özel giderlerdir.
İmal edilen alât, edevat,
mefruşat ve demirbaşlarda imal giderleri satınalma
bedeli yerine geçer.”,
- 277 nci maddesinde,
“Zirai işletmelere dâhil hayvanlar maliyet bedeli ile değerlenir. Maliyet
bedelinin tesbiti mümkün olmayan ahvalde maliyet
bedeli yerine emsal bedeli alınır. Bu hükmün tatbikinde emsal bedeli,
işletmenin bulunduğu mahal (Gezici hayvancılıkta kışlak) için zirai kazanç
komisyonlarınca tesbit edilmiş olan ortalama
maliyet bedelidir.”,
- 282 nci maddesinde,
“Kurumlarda aktifleştirilen ilk tesis ve taazzuv
giderleri mukayyet değeri ile değerlenir.
Bu değer, ilk tesis ve taazzuv
için yapılan giderlerden fazla olamaz.
Kurumun tesis olunması veya yeni bir şubenin
açılması veyahut da işlerin devamlı bir surette genişletilmesi için yapılan
ve karşılığında maddi bir kıymet iktisap olunmayan giderler bu cümledendir.
İlk tesis ve taazzuv
giderlerinin aktifleştirilmesi ihtiyaridir.
Gerçek veya tüzel kişilerde peştemallıklar
da mukayyet değerleriyle değerlenir.”,
- Mükerrer 290 ıncı
maddesinin (2) numaralı fıkrasında, “2. Kiracı tarafından aktifleştirilen
finansal kiralamaya konu iktisadî kıymeti kullanma hakkı, bu Kanunun
mükerrer 298 inci maddesi ve üçüncü kitabının üçüncü kısmının birinci
bölümünde kiralama konusu iktisadî kıymet için belirlenmiş esaslar
çerçevesinde yeniden değerlemeye ve amortismana
tâbi tutulur.
…”,
- 313 üncü maddesinde “İşletmede bir yıldan fazla
kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan
gayrimenkullerle 269 uncu madde gereğince gayrimenkul gibi değerlenen
iktisadi kıymetlerin, alet, edevat, mefruşat, demirbaş ve sinema
filmlerinin birinci kısımdaki esaslara göre tespit edilen değerinin, bu
Kanun hükümlerine göre yok edilmesi amortisman
mevzuunu teşkil eder.
İlgili mevzuat gereğince sözleşme süresinden sonra
bedelsiz olarak Devlete veya Devletçe tensip olunan bir teşekküle veya
belediyeye intikali öngörülen amortismana tabi
iktisadi kıymetlerden (sözleşme süresinde yenilenmesi gerekenler hariç),
sermayenin veya özel maliyet bedellerinin itfası hükümlerine göre
amortismana tabi tutulanlar, genel hükümler uyarınca ayrıca amortismana
tabi tutulamazlar.
Değeri 50.000.000 lirayı (1/1/2021'den
itibaren 1.500 TL’yi) aşmayan peştemallıklar ile
işletmede kullanılan ve değeri 50.000.000 lirayı (1/1/2021'den itibaren
1.500 TL’yi) aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi
tutulmayarak doğrudan doğruya gider yazılabilir. İktisadi ve teknik bakımdan
bütünlük arz edenlerde bu had topluca dikkate alınır.”,
- 314 üncü maddesinde, “Boş arazi ve boş arsalar amortismana tabi değildir.
Ancak:
1. Tarım işletmelerinde vücuda getirilen meyvalık, dutluk, fındıklık, zeytinlik ve güllüklerle
incir bahçeleri ve bağlar gibi tarım tesisleri;
2. İşletmede inşa edilmiş olan her nevi yollar ve
harklar;
Amortismana tabi tutulur.”,
- 316 ncı
maddesinde, “İşletme sebebiyle içindeki cevherin azalmasından dolayı maddi
değerini kaybeden madenlerin ve taş ocaklarının imtiyaz veya maliyet
bedelleri, ilgililerin, müracaatları üzerine bunların büyüklük ve mahiyetleri
göz önünde tutulmak ve her maden veya taş ocağı için ayrı ayrı olmak üzere Maliye ve Sanayi Bakanlıklarınca belli
edilecek nispetler üzerinden yok edilir.”,
- 326 ncı maddesinde,
“Kurumların aktifleştirdikleri ilk tesis ve taazzuv
giderleri ile peştemallıklar mukayyet değerleri
üzerinden eşit miktarlarda ve beş yıl içinde itfa olunur.”,
- 327 nci maddesinde,
“Gayrimenkullerin, elektrik üretim ve dağıtım varlıklarının ve gemilerin
iktisadî kıymetlerini artıran ve 272 nci maddede
yazılı özel maliyet bedelleri, kira veya işletme hakkı süresine göre eşit
yüzdelerle itfa edilir...”,
- Geçici 31 inci maddesinde, “Tam mükellefiyete
tabi ve bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi
mükellefleri (finans ve bankacılık sektöründe faaliyet gösterenler, sigorta
ve reasürans şirketleri, emeklilik şirketleri ve
emeklilik yatırım fonları, münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş
alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükellefler ile bu Kanunun 215 inci
maddesi uyarınca kendilerine kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir
para birimiyle tutmalarına izin verilenler hariç) bu maddenin yürürlüğe
girdiği tarih itibarıyla aktiflerine kayıtlı bulunan taşınmazlarını
(sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına konu edilen
taşınmazlar hariç) 30/9/2018 tarihine kadar aşağıdaki şartlarla yeniden
değerleyebilirler.
a) Yeniden değerlemede, taşınmazların ve bunlara
ait amortismanların, bu Kanunda yer alan değerleme
hükümlerine göre tespit edilen ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih
itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri dikkate alınır.
Amortismana tabi taşınmazlar için amortismanın
herhangi bir yılda yapılmamış olması durumunda yeniden değerlemeye esas
alınacak tutar bu amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak
belirlenir.
b) Taşınmazların (a) bendine göre tespit edilen
değerleri ve bunlara ilişkin amortismanların
yeniden değerleme oranı ile çarpılması suretiyle yeniden değerleme sonrası
değerleri bulunur. Yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme
oranı olarak bu Kanunun mükerrer 298 inci maddesine göre enflasyon
düzeltmesine tabi tutulan;
i) En son bilançoda yer alan taşınmazlar ve
bunların amortismanları için, bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, söz
konusu bilançonun ait olduğu tarihi takip eden aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine
bölünmesi ile bulunan oran,
ii) En son bilanço tarihinden sonra iktisap edilen
taşınmazlar ve bunların amortismanları için, bu
maddenin yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE
değerinin, taşınmazın iktisap edildiği ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE
değerine bölünmesi ile bulunan oran,
dikkate alınır. Bu bent uyarınca dikkate alınacak Yİ-ÜFE
ibaresi; Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için belirlediği 1/1/2005 tarihinden itibaren üretici fiyatları endeksi
(ÜFE) değerlerini, 1/1/2014 tarihinden itibaren yurt içi üretici fiyat
endeksi (Yİ-ÜFE) değerlerini ifade eder.
c) Yeniden değerleme neticesinde taşınmazların
değerinde meydana gelecek değer artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan
taşınmazların her birine isabet eden değer artışları ayrıntılı olarak
gösterilecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında
gösterilir. Değer artışı, taşınmazların yeniden değerleme sonrası ve
yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerleri arasındaki farktır.
Net bilanço aktif değeri, taşınmazların bilançonun aktifinde yazılı
değerlerinden, pasifte yazılı amortismanların
tenzili suretiyle bulunan değeri ifade eder.
Taşınmazlarını bu madde kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutan mükellefler bu kıymetlerini, yapılan yeniden
değerleme sonrasında bulunan değerleri üzerinden amortismana
tabi tutmaya devam ederler.
... Bu fıkra kapsamında ödenen vergi; gelir ve
kurumlar vergisinden mahsup edilmez, gelir ve kurumlar vergisi matrahının
tespitinde gider olarak kabul edilmez. Beyanın zamanında yapılmaması ya da
tahakkuk eden verginin süresinde ödenmemesi halinde bu madde hükümlerinden
faydalanılamaz.
Pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer
artışı tutarının, sermayeye ilave edilme dışında herhangi bir şekilde başka
bir hesaba nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı, bu işlemin yapıldığı
dönem kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya kurumlar
vergisine tabi tutulur.
Yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazların
elden çıkarılması halinde, pasifte özel bir fon hesabında gösterilen değer
artışları, kazancın tespitinde dikkate alınmaz.
Yeniden değerlemeye tabi tutulan taşınmazların
elden çıkarılmasından önce bu Kanunun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca
enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin şartların oluşması halinde, bu
madde gereğince oluşan değer artışı fonu özsermayeden
düşülmek suretiyle mezkûr madde uyarınca enflasyon düzeltmesi yapılır.
(Ek yedinci fıkra: 3/6/2021-7326/11 md., Yürürlük: 9/6/2021) Birinci fıkrada sayılan
mükellefler bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla aktiflerine
kayıtlı bulunan taşınmazlar ile amortismana tabi diğer iktisadi
kıymetlerini (sat-kirala-geri al işlemine veya kira sertifikası ihracına
konu edilen taşınmaz ve iktisadi kıymetler hariç) 31/12/2021 tarihine kadar
yukarıda yer alan kapsam, şart ve hükümlere uymak koşuluyla yeniden
değerleyebilirler. Şu kadar ki;
a) Birinci fıkranın (b) bendinin (i) ve (ii) alt bentlerinde belirtilen durumlarda yeniden
değerleme oranının belirlenmesine ilişkin hesaplamada; maddenin yürürlüğe
girdiği tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değeri yerine, bu fıkranın
yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya ilişkin Yİ-ÜFE değeri,
b) Bu madde kapsamında daha önce yeniden
değerlemeye tabi tutulan taşınmazlar için bu fıkra uyarınca yapılacak
değerlemede ise, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten bir önceki aya
ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, 2018 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi
ile bulunan oran,
dikkate alınır. Bu fıkra kapsamında
yapılan yeniden değerleme sonrası pasifte özel bir fon hesabında gösterilen
değer artışı tutarı üzerinden %2 oranında hesaplanan vergi, yeniden
değerleme işleminin yapıldığı tarihi izleyen ayın sonuna kadar bir
beyanname ile gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi
dairesine beyan edilir ve ilk taksiti beyanname verme süresi içinde,
izleyen taksitler beyanname verme süresini takip eden ikinci ve dördüncü
ayda olmak üzere üç eşit taksitte ödenir. Önceki fıkralarda
taşınmazlar için öngörülen hükümler bu fıkra uygulamasında amortismana tabi diğer iktisadi kıymetleri için de
geçerlidir.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları
belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
hükümleri yer almaktadır.
Tanımlar
ve kısaltmalar
MADDE 3 –
(1) Bu Tebliğ uygulamasında;
a) 193 sayılı Kanun: 31/12/1960
tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununu,
b) 213 sayılı Kanun: 4/1/1961
tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununu,
c) 5520 sayılı Kanun: 13/6/2006
tarihli ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununu,
ç) 7326 sayılı Kanun: 3/6/2021
tarihli ve 7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunu,
d) Bilanço esasına göre defter tutan mükellef: 213
sayılı Kanunun 177 nci maddesinde sayılan
mükellefleri,
e) Değer artışı: İktisadi kıymetlerin yeniden
değerleme sonrası ve yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerleri
arasındaki farkı,
f) İktisadi kıymet: Bu maddede tanımlanan
taşınmazlar ile taşınmaz mahiyetinde olmamakla birlikte 213 sayılı Kanun
uyarınca amortisman yoluyla itfası gereken
gayrimenkul gibi değerlenen kıymetler (gayrimenkullerin mütemmim cüzüleri ve teferruatı, tesisat ve makinalar,
gemiler ve diğer taşıtlar, gayrimaddi haklar),
demirbaşlar, sinema filmleri, şerefiyeler, araştırma-geliştirme
harcamaları, özel maliyet bedelleri, aktifleştirilen ilk tesis ve taazzuv giderleri gibi kıymetleri,
g) Net bilanço aktif değeri: İktisadi kıymetin
bilançonun aktifinde yazılı değerinden, pasifte yazılı amortismanının
tenzili suretiyle bulunan değeri,
ğ) Taşınmaz: 22/11/2001
tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 704 üncü maddesi uyarınca
arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar
ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümleri,
h) Tam mükellefiyet: 193 sayılı Kanunun 3 üncü, 4
üncü ve 5 inci maddeleri ile 5520 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci
fıkrası uygulamasında, gerek Türkiye içinde gerekse Türkiye dışında elde
edilen kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilmeyi,
ı) Yİ-ÜFE: Türkiye İstatistik Kurumunun her ay için
belirlediği 1/1/2005 tarihinden itibaren üretici
fiyatları endeksi (ÜFE) değerlerini, 1/1/2014 tarihinden itibaren yurt içi
üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) değerlerini,
ifade eder.
Yeniden
değerleme yapabilecek mükellefler
MADDE 4 –
(1) Tam mükellefiyete tabi ve
bilanço esasına göre defter tutan kollektif, adi
komandit ve adi şirketler de dâhil olmak üzere ferdi işletme sahibi gelir
vergisi mükellefleri ile kurumlar vergisi mükellefleri bilançolarına
kayıtlı iktisadi kıymetlerini, Kanunda yazılı istisnalar dışında yeniden
değerleme hakkına sahip bulunmaktadırlar.
(2) Aşağıda yer alan mükellefler, 213 sayılı
Kanunun geçici 31 inci maddesine 7326 sayılı Kanunla eklenen yedinci fıkra
hükümlerinden yararlanamaz:
a) Dar mükellefiyet esasında vergilendirilen
mükellefler.
b) İşletme hesabı (zirai işletme hesabı dâhil)
esasına göre defter tutan mükellefler.
c) Serbest meslek kazanç defteri tutan serbest
meslek erbabı mükellefler.
ç) Finans ve bankacılık sektöründe faaliyet
gösteren mükellefler.
d) Sigorta ve reasürans
şirketleri.
e) Emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım
fonları.
f) Münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın, gümüş
alım-satımı ve imali ile iştigal eden mükellefler.
g) 213 sayılı Kanunun 215 inci maddesi uyarınca
kendilerine, kayıtlarını Türk para birimi dışında başka bir para birimiyle
tutmalarına izin verilen mükellefler.
Yeniden
değerlemeye tabi tutulabilecek iktisadi kıymetler
MADDE 5 – (1) 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesinin
yedinci fıkrasının yürürlüğe girdiği 9/6/2021 tarihi
itibarıyla aktife kayıtlı bulunan iktisadi kıymetler bakımından söz konusu
fıkra uygulamasından yararlanılabilir.
(2) Sat-kirala-geri al işlemine veya kira
sertifikası ihracına konu edilen iktisadi kıymetler ile iktisadi kıymetlerin
alım, satım ve inşa işleri ile devamlı olarak uğraşanların bu amaçla
aktiflerinde kayıtlı bulunan emtia niteliğindeki kıymetler, bahse konu
fıkra kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulamaz. Kapsama giren işletmelerin
kiralamaya konu ettikleri iktisadi kıymetler emtia niteliğinde
bulunmadığından, yeniden değerlemeye tabi tutulabilir.
(3) Yeniden değerlemeye tabi tutulacak
taşınmazların, 213 sayılı Kanun uygulamasında amortismana
tabi iktisadi kıymet mahiyetinde olması zorunluluğu bulunmadığından,
müessese hükümlerinden faydalanmak isteyen mükelleflerce boş arazi ve
arsalar da yeniden değerlemeye tabi tutulabilecektir.
Yeniden
değerlemeye esas değer
MADDE 6 – (1) Yeniden değerleme, iktisadi kıymetlerin ve
varsa bunlara ait amortismanların, 213 sayılı Kanunda yer alan değerleme
hükümlerine göre tespit edilen ve mezkûr Kanunun geçici 31 inci maddesinin
yedinci fıkrasının yürürlüğe girdiği 9/6/2021
tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerleri üzerinden yapılır.
(2) İktisadi kıymetlerden amortismana
tabi olanlar için amortismanın herhangi bir yılda eksik ayrılması veya hiç
ayrılmamış olması durumunda, yeniden değerlemeye esas alınacak değer, bu
amortismanlar tam olarak ayrılmış varsayılarak belirlenir.
(3) 213 sayılı Kanunun 272 nci
ve 273 üncü maddeleri uyarınca maliyet bedeline intikal ettirilen giderler
ile 163 ve 334 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri uyarınca
maliyet bedeline dâhil edilen kredi faizleri ve kur farkları da yeniden
değerleme kapsamına girmektedir.
Yeniden
değerleme yapılmasında ihtiyarilik
MADDE 7 – (1) Tebliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında
yeniden değerleme yapabileceği belirtilen mükelleflerin, yeniden değerleme
yapması zorunlu olmayıp, bu karar mükelleflerin tercihine bırakılmıştır. Bu
kapsamda, dileyen mükellefler bilançolarında kayıtlı iktisadi kıymetlerini
yeniden değerlemeye tabi tutmayarak mevcut durumlarını muhafaza
edebilirler.
(2) Tebliğin 5 inci maddesi kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulabilecek iktisadi kıymetlerin tamamı veya bir kısmı
için bu uygulamadan yararlanılabilir.
Yeniden
değerleme yapılabilecek süre
MADDE 8 – (1) Yeniden değerleme, uygulamadan yararlanma
hakkını haiz mükelleflerin 9/6/2021 tarihi itibarıyla
yasal defter kayıtlarında yer alan iktisadi kıymetler ve varsa bunlara ait
amortismanlar esas alınmak suretiyle 31/12/2021 tarihine kadar
yapılabilecektir.
(2) Bahse konu uygulamadan
yararlanılması için, söz konusu tarihe kadar yeniden değerleme işleminin
yapılması ve değer artışına ilişkin verginin de yeniden değerleme işleminin
yapıldığı tarihi izleyen ayın son günü akşamına kadar beyan edilip, üç eşit
taksitte (ilk taksiti beyanname verme süresi içinde, izleyen taksitler
sırasıyla beyanname verme süresini takip eden ikinci ve dördüncü ayda olmak
üzere) ödenmesi zorunludur.
(3) Beyanda bulunduktan sonra, anılan madde
kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulmak istenen ilave iktisadi
kıymetler için ek beyanname verilmesi mümkündür. Bu durumda da, yukarıda
belirtilen şartlar aranır.
Yeniden
değerleme oranı
MADDE 9 – (1) 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi
kapsamında;
a) Daha önce yeniden değerleme yapılmamış iktisadi
kıymetlere ilişkin yeniden değerleme işleminde, yeniden değerleme oranı
olarak, 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesine göre enflasyon
düzeltmesine tabi tutulan;
i- En son bilançoda yer alan iktisadi kıymetler ve
bunların amortismanları için, 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesine
7326 sayılı Kanunla eklenen yedinci fıkranın yürürlüğe girdiği 9/6/2021
tarihinden bir önceki ay olan 2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE
değerinin (666,79), söz konusu bilançonun ait olduğu tarihi takip eden aya
(2005 yılı Ocak ayına) ilişkin Yİ-ÜFE değerine (114,83) bölünmesi ile
bulunan oranın (666,79/114,83=5,80675),
ii- En son bilanço tarihinden sonra iktisap edilen
iktisadi kıymetler ve bunların amortismanları
için, 2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin (666,79), iktisadi
kıymetin iktisap edildiği ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi
ile bulunan oranın,
b) Daha önce yeniden değerleme yapılmış
taşınmazlara ilişkin yeniden değerleme işleminde, yeniden değerleme oranı
olarak, 2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin (666,79), 2018 yılı
Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine (354,85) bölünmesi ile bulunan oranın (666,79/354,85=1,87907)
kullanılması gerekmektedir. Ancak bu maddenin sekiz ve
dokuzuncu fıkrası hükümleri saklıdır.
(2) 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci maddesi
uyarınca hesap dönemi takvim yılı olan mükellefler için son olarak 2004
takvim yılı itibarıyla enflasyon düzeltmesi yapılmıştır. Bu durumda,
Kanunun geçici 31 inci maddesi kapsamında ilk defa yeniden değerleme yapacak
hesap dönemi takvim yılı olan mükellefler için 31/12/2004
tarihli bilançolarında yer alan iktisadi kıymetler ve bunların
amortismanlarının düzeltilmesinde dikkate alınacak yeniden değerleme oranı,
2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin (666,79), 31/12/2004 tarihli
bilançoyu takip eden ay olan 2005 yılı Ocak ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine
(114,83) bölünmesi ile bulunan katsayı olacaktır (666,79/114,83=5,80675).
Hazine ve Maliye Bakanlığınca özel hesap dönemi tayin edilen mükellefler
açısından ilgili tarihlerin esas alınması suretiyle yeniden değerleme
oranının hesaplanacağı tabiidir.
(3) Enflasyon düzeltmesi yapılmış son bilanço
tarihinden sonra iktisap edilen iktisadi kıymetler ve bunların amortismanlarının düzeltilmesinde dikkate alınacak yeniden
değerleme oranı ise, 2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin
(666,79), iktisadi kıymetin iktisap edildiği ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE
değerine bölünmesi ile bulunan katsayı olacaktır.
(4) Bu Tebliğ kapsamında yapılacak değerleme
işleminde kullanılacak yeniden değerleme oranlarının hesabında dikkate
alınacak Yİ-ÜFE endeks değerleri Tebliğe ekli listede (EK 1) yer
almaktadır. Yİ-ÜFE endeks değerlerine göre bulunacak ve yeniden değerlemeye
esas olacak katsayının hesabında, kesirli (virgülden sonraki) kısım beş
hane olarak dikkate alınacaktır.
(5) Yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi
kıymetlere ait birikmiş amortismanlar da söz
konusu iktisadi kıymetlere uygulanan katsayı ile yeniden değerlemeye tabi
tutulacaktır. Ancak bu maddenin sekiz ve dokuzuncu fıkrası hükümleri
saklıdır.
(6) 193 sayılı Kanunun 81 inci
maddesinde sayılan devir ve tür değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna
göre yapılan devir ve bölünme hallerinde, devrolunan veya bölünen
işletmeler/şirketler tarafından iktisap edilen iktisadi kıymetlerin
devralanlar tarafından yeniden değerlenmesinde kullanılacak yeniden
değerleme oranının hesabında, söz konusu iktisadi kıymetlerin devir eden,
tür değiştiren veya bölünen işletme/şirket tarafından iktisap edildiği
tarihin esas alınması gerekmektedir.
(7) Finansal kiralama yoluyla iktisap edilen ve
mülkiyeti devredilmiş olan iktisadi kıymetlere ait yeniden değerleme
oranının belirlenmesinde iktisap tarihi olarak, kiracının kullanma hakkını
aktifleştirdiği tarih esas alınır.
(8) 213 sayılı Kanun uyarınca
maliyet bedeli ile değerlenen iktisadi kıymetlerin aktifleştirilmesinden
sonra maliyet bedeline eklenen giderler ile 163 ve 334 Sıra No.lu Vergi
Usul Kanunu Genel Tebliğleri uyarınca maliyet bedeline dâhil edilen kredi
faizleri ve kur farkları için parçalı yeniden değerleme yapılacak ve
iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrası değeri bulunacaktır. Buna göre, iktisadi kıymetlerin 213 sayılı Kanunun
geçici 31 inci maddesine 7326 sayılı Kanunla eklenen yedinci fıkranın
yürürlüğe girdiği 9/6/2021 tarihi itibarıyla yasal
defter kayıtlarında yer alan maliyet bedeline dâhil edilen her bir maliyet
unsurunun yeniden değerlemeye tabi tutulmasında, 9/6/2021 tarihinden bir
önceki ay olan 2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, ilgili
maliyet unsurunun aktifleştirildiği ayı izleyen aya ilişkin Yİ-ÜFE değerine
bölünmesi ile bulunan oran dikkate alınacaktır. Söz konusu iktisadi
kıymetlere ait amortismanların yeniden değerlenmesinde ise yeniden
değerlemeye esas alınan toplam amortisman rakamı
içerisinde yer alan her bir maliyet unsuruna tekabül eden amortisman tutarı
için ilgili maliyet unsurunun düzeltilmesinde kullanılan oran dikkate
alınarak yeniden değerleme yapılacaktır.
Daha önce 213 sayılı Kanunun
geçici 31 inci maddesi kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulmuş yukarıda
belirtilen kapsam dâhilindeki unsurların, bu Tebliğ kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulmasında, maliyeti içerisinde yer aldıkları ilgili
iktisadi kıymetin bu Tebliğ kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulmasına
bağlı olarak, daha önce yapılan söz konusu yeniden değerleme sonrası
değerler ile 2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerinin, 2018 yılı
Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile bulunan oran dikkate
alınacaktır.
(9) En son enflasyon düzeltmesi yapılan bilanço
tarihinden sonra inşa edilerek aktifleştirilen binaların yeniden
değerlemeye tabi tutulmasında, mükelleflerce bina maliyet bedeline dâhil
edilen arsa payı bedeli ile diğer maliyet unsurları ayrıştırılmak sureti
ile yeniden değerleme sonrası tutar hesaplanır. Buna
göre, bu binaların yeniden değerleme sonrası değerlerinin hesaplanmasında,
arsa payı için arsanın iktisap tarihine (arsa enflasyon düzeltmesi yapılmış
en son bilanço tarihinden önce iktisap edilmiş ise enflasyon düzeltmesi
yapılmış son bilanço tarihine) göre bulunacak yeniden değerleme oranı,
diğer maliyet unsurları için ise binanın aktifleştirildiği tarihe göre
bulunacak yeniden değerleme oranı dikkate alınacaktır. Bu binaların amortismanında kullanılacak yeniden değerleme oranı ise,
binanın aktifleştirildiği tarihe göre bulunacaktır. Söz
konusu binaların aktifleştirilmesinden sonra 213 sayılı Kanunun 272 nci maddesi uyarınca bina maliyet bedeline eklenen
giderler ile 163 ve 334 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğleri
uyarınca maliyet bedeline dâhil edilen kredi faizleri ve kur farkları için
ise bu maddenin sekizinci fıkrasında belirtilen şekilde yeniden değerleme
sonrası tutarların hesaplanacağı tabidir.
Daha önce 213 sayılı Kanunun
geçici 31 inci maddesi kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulmuş yukarıda
belirtilen kapsam dâhilindeki binaların, bu Tebliğ kapsamında yeniden
değerlemeye tabi tutulmasında, daha önce yapılan söz konusu yeniden
değerleme sonrası değerler ile 2021 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE
değerinin, 2018 yılı Mayıs ayına ilişkin Yİ-ÜFE değerine bölünmesi ile
bulunan oran dikkate alınacaktır. Geçici 31 inci madde kapsamında daha önce yapılan yeniden değerleme
sonrasında, bina maliyetine intikal ettirilen giderler bakımından bu
maddenin sekizinci fıkrasında belirtilen şekilde yeniden değerleme sonrası
tutarlar hesaplanacaktır.
(10) Amortismana tabi olup faydalı ömür süresini
tamamlayan iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme uygulamasından
yararlanmaları mümkün bulunmaktadır. Ancak bu durumda, faydalı ömrü sona
ermiş amortismana tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrasında
bulunan değerleri üzerinden, daha önceki yıllarda ayrılmamış amortismanlara
ilişkin olarak amortisman ayrılmasının söz konusu
olamayacağı tabiidir.
Yeniden
değerleme uygulaması
MADDE 10 – (1) Kapsama giren iktisadi kıymetler ve varsa
bunlara ait amortismanların, 213 sayılı Kanunda yer alan değerleme
hükümlerine göre tespit edilen ve 9/6/2021 tarihi
itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer alan değerlerinin, yeniden
değerleme oranı ile çarpılması suretiyle yapılan yeniden değerleme
sonucunda, bilançonun aktifi, pasifinden daha yüksek bir değere
ulaşmaktadır. Yeniden değerleme sonucunda ortaya çıkan değer artışını
hesaplamada Kanun net değer artışı usulünü benimsemiştir. Net değer
artışının hesaplanabilmesi için yeniden değerlemeye esas alınan ve 9/6/2021 tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında yer
alan değerlerin yeniden değerlemeden önceki ve yeniden değerlemeye tabi
tutulduktan sonraki tutarları dikkate alınarak hesaplanan net bilanço aktif
değerlerinin tespiti gerekmektedir.
Net bilanço aktif değeri, iktisadi kıymetlerin
bilançonun aktifine kaydedildikleri değerden, bunlar için ayrılmış olup
bilançonun pasifinde gösterilen birikmiş amortismanlarının
indirilmesi suretiyle bulunan tutarı ifade etmektedir.
Amortismanların yeniden değerlenmiş tutarlarının
belirlenmesinde, amortismanın herhangi bir yılda
yapılmamış olması durumunda amortismanlar tam olarak ayrılmış
varsayılacaktır. Bu durumda değer artışı, iktisadi kıymetlerin yeniden
değerlemeden önceki net bilanço aktif değerinin, yeniden değerleme oranı
ile çarpımından sonra bulunacak net bilanço aktif değerinden indirilmesi
suretiyle hesaplanacaktır.
(2) Yeniden değerleme neticesinde hesaplanan değer
artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin her birine
isabet eden değer artışları ayrıntılı olarak gösterilecek şekilde,
bilançonun pasifinde özel bir fon hesabına alınacaktır.
(3) Hazine ve Maliye Bakanlığınca 213 sayılı
Kanunun 315 inci maddesine istinaden tespit ve ilan edilen oranların
tespitinde dikkate alınan faydalı ömür süresi tamamlanmamış amortismana
tabi iktisadi kıymetlerin yeniden değerleme sonrasında bulunan değerleri
üzerinden amortisman ayrılmaya devam edilir.
Değer
artışının vergilendirilmesi
MADDE 11 – (1) Bu Tebliğ
kapsamında yapılan yeniden değerleme neticesinde hesaplanan ve pasifte özel
bir fon hesabında gösterilen değer artışı tutarı üzerinden %2 oranında
hesaplanan vergi, yeniden değerleme işleminin yapıldığı tarihi izleyen ayın
son günü akşamına kadar gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan
vergi dairesine beyan edilip, üç eşit taksitte (ilk taksiti beyanname verme
süresi içinde, izleyen taksitler sırasıyla beyanname verme süresini takip
eden ikinci ve dördüncü ayda olmak üzere) ödenir. Beyan edilen tutarın tamamının ilk taksit ödeme
süresi içerisinde ödenebilmesi mümkün olduğu gibi, ikinci ve üçüncü
taksitlerin toplamının ikinci taksit ödeme süresi içerisinde ödenebilmesi
de mümkündür.
(2) Söz konusu beyanname, gelir ve kurumlar vergisi
beyannamelerini elektronik ortamda vermek zorunda olan mükellefler
tarafından 30/9/2004 tarihli ve 25599 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği Sıra No: 340 ile
3/3/2005 tarihli ve 25744 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Vergi Usul Kanunu
Genel Tebliği (Sıra No: 346)’nde belirtilen usul
ve esaslar doğrultusunda elektronik ortamda, bu zorunluluğa tabi olmayan
mükellefler bakımından ise örneği bu Tebliğ ekinde (Ek 2) yer alan
beyanname kullanılmak suretiyle kağıt ortamında ilgili vergi dairesine
verilecektir.
(3) Bu vergi; gelir ve kurumlar vergisinden mahsup
edilmeyeceği gibi, gelir ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider
olarak da dikkate alınamaz.
(4) Değer artışı üzerinden %2 oranında hesaplanan
verginin zamanında beyan edilmemesi veya tahakkuk eden verginin
taksitlerinin sürelerinde ödenmemesi halinde 213 sayılı Kanunun geçici 31
inci maddesi hükümlerinden faydalanılamaz.
Örnek 1: Tam mükellefiyet esasında vergilendirilen, hesap
dönemi takvim yılı olan (A) A.Ş.’nin 9/6/2021 tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında
maliyet bedeli 50.000.000 TL ve birikmiş amortismanı 30.250.000 TL olan ve
1991 yılından itibaren aktifinde yer alan binanın 2021 yılı Temmuz ayında
bu Tebliğ kapsamında yeniden değerlemeye tabi tutulması halinde, yeniden
değerlemeye ilişkin hesaplamalar aşağıdaki şekilde olacaktır. Mükellef daha
önce 2018 yılında 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi uygulamasından
yararlanmamıştır.
Değer artışının hesabında, yeniden değerleme öncesi
ve sonrası net bilanço aktif değerleri olarak, Kanunun yürürlük tarihi (9/6/2021) itibarıyla binanın yasal defter kayıtlarında
yer alan bedeli ile birikmiş amortismanları arasındaki ve bunların yeniden
değerleme sonrası bulunan tutarları arasındaki fark tutarlar dikkate
alınacaktır.
Bu kapsamda değer artışı, taşınmazın;
- Yeniden değerleme sonrası net bilanço aktif
değerinden (290.337.500,00 - 175.654.187,50 = 114.683.312,50),
- Yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif
değerinin (50.000.000 - 30.250.000 = 19.750.000)
indirilmesi suretiyle hesaplanacak olup, örneğimizde
(114.683.312,50 - 19.750.000=) 94.933.312,50 TL olarak gerçekleşecektir.
Yapılan yeniden değerleme sonrasında 94.933.312,50
TL değer artışı üzerinden %2 oranında hesaplanan 1.898.666,25 TL verginin
kurumlar vergisi yönünden bağlı olunan vergi dairesine yeniden değerleme
işleminin yapıldığı tarihi izleyen ayın son günü (31/8/2021)
akşamına kadar beyan edilip aynı sürede ilk taksiti (632.888,75 TL),
31/10/2021 tarihine kadar (bu tarih dâhil) ikinci taksiti ve 31/12/2021
tarihine kadar da (bu tarih dâhil) üçüncü taksiti ödenecektir.
Yukarıda gösterilen işlemlere ait muhasebe
kayıtları ise aşağıdaki şekilde olacaktır.
Mükellef, yeniden değerlemeye tabi tuttuğu binayı
yeni değeri üzerinden amortismana tabi
tutabilecektir. Buna göre söz konusu binanın maliyet bedeli 290.337.500
TL’ye çıktığından, 2021 yılı ve müteakip yıllarda ayrılacak yıllık toplam amortisman tutarı da (290.337.500 x %2 =) 5.806.750 TL
olacaktır.
2021 yılının ikinci geçici vergi döneminde de, söz
konusu bina için aktifte kayıtlı yeniden değerleme öncesi değer üzerinden
[(50.000.000 x %2) / 4 = 250.000] amortisman
ayıran mükellef tarafından (213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesinin
yedinci fıkrası gereğince, yeniden değerlemede, 9/6/2021 tarihi itibarıyla
yasal defter kayıtlarında yer alan değerler dikkate alınabileceğinden, 2021
yılının birinci geçici vergi dönemi için ayrılan amortisman tutarı yeniden
değerlemeye tabi tutulmuş, ikinci geçici vergi dönemine ilişkin amortisman
tutarı yeniden değerleme öncesindeki değer üzerinden hesaplanmıştır.);
- 2021 yılının üçüncü geçici vergi dönemi için
gider olarak birikmiş amortisman tutarına dâhil
edilecek tutar [(5.806.750 x ¾) - 1.451.687,50 (birinci geçici vergi
dönemi) - 250.000 (ikinci geçici vergi dönemi) =] 2.653.375 TL,
- 2021 yılının dördüncü geçici vergi dönemi için
gider olarak birikmiş amortisman tutarına dâhil
edilecek ilave tutar ise (5.806.750 - 1.451.687,50 - 250.000 - 2.653.375 =)
1.451.687,50 TL olacak
ve böylece 2021 yılı üçüncü geçici vergi döneminde
ayrılmış toplam amortisman tutarı 4.355.062,50 TL
ve dördüncü geçici vergi döneminde ayrılmış toplam amortisman tutarı ise
5.806.750 TL olarak gerçekleşecektir.
Örnek 2: Tam mükellefiyet esasında vergilendirilen (B) A.Ş.’nin 15/8/2017 tarihinde KDV hariç 20.000.000 TL bedelle
satın aldığı faydalı ömrü 10 yıl olan jeneratörün birikmiş amortisman tutarı 9/6/2021 tarihi itibarıyla 8.500.000
TL olup, söz konusu jeneratör 2021 yılı Ağustos ayında yeniden değerlemeye
tabi tutulacak olursa yeniden değerlemeye ilişkin hesaplamalar aşağıdaki
şekilde olacaktır.
Bu durumda değer artışı;
- Yeniden değerleme sonrası net bilanço aktif
değerinden (44.319.600 - 18.835.830 = 25.483.770),
- Yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif
değerinin (20.000.000 - 8.500.000 = 11.500.000)
indirilmesi suretiyle hesaplanacak olup, örneğimizde
(25.483.770 - 11.500.000 =) 13.983.770 TL olarak gerçekleşecektir.
Yapılan yeniden değerleme sonrasında hesaplanan
13.983.770 TL değer artışı üzerinden %2 oranında hesaplanan 279.675,40 TL
verginin 30/9/2021 tarihine kadar kurumlar vergisi
yönünden bağlı olunan vergi dairesine beyan edilip aynı sürede ilk taksiti
(93.225,13 TL) ödenecektir. İkinci ve üçüncü taksitler de sırasıyla 30/11/2021 ve 31/1/2022 tarihlerine kadar (bu tarihler
dâhil) ödenecektir.
Örnek 3: Tam mükellefiyet esasında vergilendirilen (C) Ltd.
Şti.’nin 2005 yılı Temmuz ayında 1.000.000 TL
bedelle satın alarak idari faaliyetlerde kullandığı binanın 25/5/2018
tarihi itibarıyla birikmiş amortisman tutarı
265.000 TL’dir. Mükellefçe, 50 yıl faydalı ömür ve %2 amortisman
oranı dikkate alınarak normal amortisman usulüne göre amortisman ayırılmaktadır.
a) Mükellef tarafından 2018 yılı Ağustos ayında söz
konusu taşınmaz 213 sayılı Kanunun geçici 31 inci maddesi ve 500 Sıra No.lu
Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği çerçevesinde yeniden değerlemeye tabi
tutulmuş olup, 2018 yılındaki söz konusu yeniden değerleme sonrası tutarlar
aşağıdaki gibidir.
b) Mükellef, yeniden değerlemeye tabi tuttuğu
taşınmazını yeni değeri üzerinden amortismana tabi
tutmaya devam etmiştir. Buna göre söz konusu taşınmazın yeniden değerlenmiş
maliyet bedeli 2.816.140 TL olarak hesaplandığından, 2018 yılı ve müteakip
yıllarda ayrılacak yıllık amortisman tutarı da
(2.816.140 x %2=) 56.322,80 TL olacaktır. 2018 yılı sonu itibarıyla (2018
dahil) birikmiş amortisman tutarı (746.277,10 +
5.000 + 23.161,40 + 14.080,70=) 788.519,20 TL’dir.
c) 9/6/2021 tarihi itibarıyla yasal defter kayıtlarında
söz konusu binanın maliyet bedeli 2.816.140 TL, birikmiş amortismanı
(788.519,20 + 56.322,80 (2019 yılı amortisman
tutarı) + 56.322,80 (2020 yılı amortisman tutarı) + 14.080,70 (2021 yılı
birinci geçici vergi dönemi amortisman tutarı) =) 915.245,50 TL olarak yer
almaktadır.
2021 yılının ikinci geçici vergi döneminde, söz
konusu taşınmaz için aktifte kayıtlı değer üzerinden amortisman
ayıran mükellef bu defa 7326 sayılı Kanunla 213 sayılı Kanunun geçici 31
inci maddesine eklenen yedinci fıkra ve bu Tebliğ kapsamında söz konusu
taşınmazı 2021 yılının Eylül ayında yeniden değerlemek istemektedir. Bu durumda,
2021 yılı Mayıs ayı Yİ-ÜFE değerinin 2018 yılı Mayıs ayı Yİ-ÜFE değerine
bölünmesi sonucu bulunacak olan oran (666,79/354,85=1,87907)
yeniden değerlemede kullanılacaktır.
Buna göre, 2021 yılı Eylül ayında yapılacak yeniden
değerleme ve değer artışı aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.
Yeniden Değerleme Sonrası Net Bilanço Aktif Değeri
(5.291.724,19 - 1.719.810,36 =) 3.571.913,83 TL
Yeniden Değerleme Öncesi Net Bilanço Aktif Değeri
(2.816.140,00 - 915.245,50 =) 1.900.894,50 TL
Değer Artışı (3.571.913,83 - 1.900.894,50 =)
1.671.019,33 TL
Ödenmesi Gereken Vergi (1.671.019,33 x %2 =)
33.420,39 TL
Mükellef, yeniden değerlemeye tabi tuttuğu binayı
yeni değeri üzerinden amortismana tabi
tutabilecektir. Buna göre söz konusu binanın maliyet bedeli 5.291.724,19
TL’ye çıktığından, 2021 yılı ve müteakip yıllarda ayrılacak yıllık toplam amortisman tutarı da (5.291.724,19 x %2 =) 105.834,48 TL
olacaktır.
Diğer taraftan, mükellefin üçüncü ve dördüncü
geçici vergi dönemleri için ayırabileceği (birikmiş amortisman
tutarına dâhil edebileceği) amortisman tutarları şu şekilde olacaktır:
- İkinci geçici vergi döneminde gider olarak
birikmiş amortisman tutarına dâhil edilen tutar:
[(2.816.140 x %2) / 4 =] 14.080,70 TL
- Üçüncü geçici vergi dönemi için gider olarak
birikmiş amortisman tutarına dâhil edilebilecek
tutar: [(105.834,48 x ¾) - 26.458,62 (birinci geçici vergi dönemi) -
14.080,70 (ikinci geçici vergi dönemi) =] 38.836,54 TL
- Dördüncü geçici vergi dönemi için gider olarak
birikmiş amortisman tutarına dâhil edilebilecek
tutar: (105.834,48 - 26.458,62 - 14.080,70 - 38.836,54 =) 26.458,62 TL.
ç) Söz konusu taşınmaz, yeniden değerleme
sonrasında amortisman ayrılmaya devam olunarak
2023 yılı Ocak ayı içerisinde 5.000.000 TL bedelle satılmıştır. 2023 yılı
Ocak ayında elden çıkarılan taşınmaza ilişkin ortaya çıkan kazanç şu
şekilde hesaplanacaktır:
Satış Bedeli: 5.000.000,00
TL
Maliyet
Bedeli (-): (5.291.724,19
TL)
Birikmiş
Amortisman (+): 1.905.020,70
TL
Kar: 1.613.296,51
TL
Yukarıda gösterilen işlemlere ait muhasebe
kayıtları ise aşağıdaki şekilde olacaktır.
Özel fon
hesabındaki tutarlar
MADDE 12
– (1) Pasifte özel bir fon
hesabında gösterilen değer artışı tutarının, mükellefler tarafından istenildiğinde
sermayeye ilave edilmesi mümkün bulunmaktadır. Ancak, söz konusu fonun
sermayeye ilave edilme dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba
nakledilen veya işletmeden çekilen kısmı, bu işlemin yapıldığı dönem
kazancı ile ilişkilendirilmeksizin bu dönemde gelir veya kurumlar vergisine
tabi tutulur.
(2) Tasfiye halinde de bu kapsamda işlem tesis
edilir. Ancak, 193 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde sayılan devir ve tür
değiştirme halleri ile 5520 sayılı Kanuna göre yapılan devir ve bölünme
hallerinde, fon hesabında yer alan tutarlar işletmeden çekilmiş veya başka
bir hesaba nakledilmiş sayılmaz. Söz konusu fon hesabının tamamen veya
kısmen devrolunduğu kurumlar için de birinci fıkra hükümleri geçerlidir.
Yeniden
değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması
MADDE 13
– (1) Yeniden değerlemeye tabi
tutulan iktisadi kıymetlerin satılması veya herhangi bir şekilde elden
çıkarılması halinde, pasifte özel fon hesabında gösterilen değer artışı
tutarları, satış kazancına dâhil edilmez. Bu durumda fon hesabı kayıtlarda
kalmaya devam eder.
(2) Yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi
kıymetlerin elden çıkarılmasından önce 213 sayılı Kanunun mükerrer 298 inci
maddesi uyarınca enflasyon düzeltmesi yapılmasına ilişkin şartların
oluşması halinde, pasifte özel bir fon hesabında tutulan değer artışı
tutarları özsermayeden düşülmek suretiyle
enflasyon düzeltmesi yapılır. Fon hesabının sermayeye eklenmesi halinde de,
bu tutar sermaye hesabından düşülerek anılan madde uyarınca enflasyon düzeltmesi
yapılır.
Yeniden
değerleme işlemlerinin kayıtlarda gösterilmesi
MADDE 14
– (1) Yeniden değerlemeye tabi
tutulan iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer artışları ile
bunların hesap şekilleri, envanter defterlerinin
ayrı bir sayfasında ayrıntılı olarak gösterilir.
Buna göre;
a) Yeniden değerleme sırasında bilançonun aktifinde
kayıtlı iktisadi kıymetlerin her birinin aktife girdiği hesap dönemi ile bu
kıymetler üzerinden değerlemenin yapıldığı tarihe kadar ayrılan ve ayrılmış
sayılan amortismanlar ayrı ayrı
tespit edilir.
b) Geçici 31 inci maddeye 7326 sayılı Kanunla
eklenen yedinci fıkra uyarınca bulunan katsayıların uygulanmasından sonra
her iktisadi kıymet ve amortismanlarının yeni
değerleri gösterilir.
c) Yeniden değerlenen iktisadi kıymetler ve amortismanları ayrı ayrı ele alınarak
değerlemeden önceki ve değerlemeden sonraki net bilanço aktif değerleri
hesaplanır.
ç) Bu işlemlerin tamamlanmasından sonra her
iktisadi kıymete ait değer artışları ile toplam değer artışı bulunur.
(2) Yeniden değerlenen iktisadi kıymetlerin envanter defterine yapılacak kayıtlarının aşağıda
belirtilen kapsamda yapılması gerekmektedir.
1. İktisadi kıymetin cinsi.
2. Aktife giriş tarihi.
3. Amortisman oranı.
4. 9/6/2021 tarihi
itibarıyla aktife kayıtlı değeri.
5. 9/6/2021 tarihi itibarıyla birikmiş amortisman tutarı (ayrılmış sayılanlar dâhil edilir).
6. Yeniden değerlemeden önceki net bilanço aktif
değeri.
7. Yeniden değerleme oranı.
8. İktisadi kıymetlerin yeniden değerlemeden sonra
bulunacak değeri.
9. Birikmiş amortismanların
yeniden değerlemeden sonraki değeri.
10. Yeniden değerlemeden sonraki net bilanço aktif
değeri.
11. Değer artışı.
Cezai
müeyyide
MADDE 15 – (1) 213 sayılı
Kanunun geçici 31 inci maddesine 7326 sayılı Kanunla eklenen yedinci
fıkranın uygulamasında, söz konusu fıkra ve bu fıkraya aykırı olmayan,
maddenin diğer fıkralarında yer alan değerleme hükümleri ile bu Tebliğdeki
düzenlemelere uyulmaması durumunda mükellefler hakkında 213 sayılı Kanunun
ilgili ceza hükümleri çerçevesinde işlem tesis edilir.
Yürürlük
MADDE 16
– (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 17
– (1) Bu Tebliğ hükümlerini Hazine
ve Maliye Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.
|