|
Tarım ve Orman Bakanlığından:
TÜRK GIDA
KODEKSİ BAL TEBLİĞİ
(TEBLİĞ NO:
2020/7)
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğin amacı, balın tekniğine uygun ve
hijyenik şekilde üretilmesi, hazırlanması, işlenmesi, depolanması,
nakledilmesi ve piyasaya arz edilmesi aşamalarında taşıması gereken
özellikleri belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Tebliğ bal arısı (Apis mellifera)
tarafından üretilen balı kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Tebliğ, 19/2/2020 tarihli ve 31044 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Tebliğde geçen;
a) Bal: Bitki nektarlarının, bitkilerin canlı
kısımlarının salgılarının veya bitkilerin canlı kısımları üzerinde yaşayan
bitki emici böceklerin salgılarının, bal arısı tarafından toplandıktan
sonra kendine özgü maddelerle birleştirerek değişikliğe uğrattığı, su
içeriğini düşürdüğü ve petekte depolayarak olgunlaştırdığı, doğası gereği
kristallenebilen doğal ürünü,
b) Çerçeve: Arıların doğrudan petek yaptığı veya
içine temel peteklerin yerleştirildiği malzemeyi,
c) Fırıncılık balı: Yabancı tat ve kokuya sahip
veya fermentasyona başlamış veya fermente olmuş veya yüksek sıcaklıkta
işlem görmüş, endüstriyel veya daha sonra işlenecek diğer gıda maddelerinde
bileşen olarak kullanılma amaçlı balı,
ç) Karakovan: Çalıdan örme sepetler ve içi oyulmuş
ağaç kütükleri gibi belirli bir standardı olmayan ve modern arıcılık
tekniklerinin uygulanmasına imkân vermeyen kovanları,
ifade eder.
(2) Bu Tebliğde geçen bal çeşitleri;
a) Kaynağına göre;
1) Çiçek balı: Bitki nektarından elde edilen balı,
2) Salgı balı: Bitkilerin canlı kısımlarının
salgılarından veya bitkilerin canlı kısımları üzerinde yaşayan bitki emici
böceklerin (Hemiptera) salgılarından elde edilen balları,
2.1) Çam balı: Bazı çam ağaçları (Pinus brutia, P.
nigra, P. pinea) üzerinde yaşayan Marchalina hellenica (koşnil)’nın gelişim
döneminde bu ağaçların karbonhidratça zengin tatlı özsuyundan oluşturduğu
bal çiğinin, bal arıları tarafından toplanıp değişikliğe uğratarak ürettiği
salgı balını,
b) Üretim ve/veya pazara sunuluş şekline göre;
1) Petekli bal: Petek gözlerinde yavru içermeyen,
bal mumuyla kabartılan temel petekli çerçevelere depolanan ve peteğin tümü
veya büyük bölümü sırlanmış olarak satışa sunulan balı,
2) Doğal petekli bal: Temel petek kullanılmadan,
standart kovanlarda arılar tarafından peteği ile beraber üretilen balı,
3) Karakovan balı: Temel petek kullanılmadan, karakovanlarda
arılar tarafından peteği ile beraber üretilen balı,
4) Süzme bal: Sırları alınan yavrusuz peteklerden
santrifüj yolu ile elde edilen balı,
5) Petekli süzme bal: Süzme bal içerisinde petekli
bal parçaları ile hazırlanmış balı,
6) Sızma bal: Sırları alınmış yavrusuz peteklerden,
doğal akışı ile sızdırılarak elde edilen balı,
7) Pres balı: Yavrusuz peteklerin doğrudan veya
45°C’yi aşmamak üzere ısıtılarak preslenmesi ile elde edilen balı,
8) Filtre edilmiş bal: Süzme işlemi sırasında 0.2
mm’nin altında gözenek büyüklüğüne sahip filtrasyon malzemeleri
kullanılarak yabancı organik veya inorganik maddelerin uzaklaştırılması
sonucunda polen içeriği azalmış balı,
ifade eder.
Ürün
özellikleri
MADDE 5 – (1) Bu Tebliğ kapsamında piyasaya sunulan veya
insan tüketimi amacıyla herhangi bir gıda maddesinde bileşen olarak
kullanılan balların, Ek-1’de yer alan kriterlere ve aşağıdaki özelliklere
uygun olması gerekir:
a) Bal esas olarak çoğunluğu fruktoz ve glukoz
olmak üzere farklı şekerlerden, organik bileşiklerden, enzimlerden ve
polenlerden oluşur. Bala gıda katkı maddeleri de dâhil olmak üzere hiçbir
gıda bileşeni veya dışarıdan hiçbir madde katılmaz. Balın, doğal
bileşiminde bulunmayan organik ve/veya inorganik maddelerden ari olması
gerekir.
b) Fırıncılık balı dışında; bal, bala ait olmayan
yabancı tat ve kokuya sahip olamaz, balın fermantasyonu başlamış olamaz,
asitliği yapay olarak değiştirilmez ve bal içerdiği doğal enzimleri
parçalayacak veya önemli düzeyde inaktive edilecek şekilde ısıtılmaz.
c) Filtre edilmiş bal ile ilgili hükümler saklı
kalmak kaydıyla yabancı organik veya inorganik maddelerin ayrılması
sırasında kaçınılmaz olan kayıplar dışında baldan polen veya bala özgü
diğer bileşenler uzaklaştırılamaz. Filtre edilmiş bal dışında hangi aşamada
olursa olsun ballara 0.2 mm’nin altında filtrasyon uygulanmaz.
ç) Balın tadı ve aroması, balın kaynağına ve
üretildiği bitkinin türüne bağlı olarak değişmekle birlikte, balın kendine
özgü koku ve tada sahip olması gerekir.
d) Balın rengi su beyazından koyu amber renge kadar
değişebilir. Salgı balının renginin pfund skalasına göre en az 60 olması
gerekir.
e) Balın kıvamı akışkan, viskoz, kısmen veya
tamamen kristalize olabilir.
f) Etiketinde balın kaynağını aldığı çiçek, bitki,
bölge veya coğrafya belirtilen ballara filtre edilmiş bal ilave edilemez.
g) Etiketinde botanik kaynağı belirtilen ballarda,
balların bu özellikleri Ek-2’de verilen polen oranları ile uyumlu olur.
ğ) Bu Tebliğ kapsamında Ek-1’de belirlenen
kriterler, krem bal ve kristalize bal olarak adlandırılan ballar için de
geçerlidir.
h) Petekli ballarda, peteğin en az % 80’inin
sırlanmış olması gerekir.
ı) Temel petekte balmumunun doğal yapısında
bulunmayan, parafin, serezin, iç yağı, reçine, oksalik asit gibi organik
maddeler ile ağartıcı maddeler gibi inorganik maddeler bulunamaz. Ayrıca
bir gram petekte Amerikan Yavru Çürüklüğü etkeni Paenibacillus larvae spor
ve vejetatif formu ile Nosemosis etkenleri Nosema apis ve Nosema ceranae
sporları bulunamaz.
i) Karakovan balı ve doğal petekli ballar süzme bal
olarak piyasaya arz edilemez.
j) Karakovan balı ve doğal petekli bal adıyla
piyasaya arz edilecek ballarda, peteğin parçalanmaması ve süzme bal ilave
edilmemesi gerekir.
Katkı
maddeleri
MADDE 6 – (1) Bala hiçbir katkı maddesi katılamaz.
Aroma
vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri
MADDE 7 – (1) Bala hiçbir aroma verici ve aroma verme
özelliği taşıyan gıda bileşenleri katılamaz.
Bulaşanlar
MADDE 8 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde,
29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliğinde yer alan hükümler
uygulanır.
Pestisit
kalıntıları
MADDE 9 – (1) Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde,
25/11/2016 tarihli ve 29899 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk
Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliğinde yer
alan hükümler uygulanır.
Veteriner
ilaç kalıntıları
MADDE 10
– (1) Bu Tebliğ kapsamında yer
alan ürünlerde, 7/3/2017 tarihli ve 30000 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Türk Gıda Kodeksi Hayvansal Gıdalarda Bulunabilecek Farmakolojik Aktif
Maddelerin Sınıflandırılması ve Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliğinde
yer alan hükümler uygulanır.
Hijyen
MADDE 11
– (1) Bu Tebliğ kapsamında yer
alan ürünlerde, 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği
ile 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gıda
Hijyeni Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır.
Ambalajlama
MADDE 12
– (1) Bu Tebliğ kapsamında yer
alan ürün ambalajlarında, 5/4/2018 tarihli ve 30382 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere Dair
Yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.
Etiketleme
MADDE 13
– (1) Bu Tebliğ kapsamında yer
alan ürünlerde, 26/1/2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme
Yönetmeliğinde yer alan hükümler uygulanır. Bu genel kurallara ek olan
kurallar aşağıda verilmiştir:
a) Etikette “1 yaşından küçük bebeklere bal
yedirilmemelidir” ifadesi yer alır.
b) Çerçeveli balda net miktara “çerçeve ağırlığı”
dahil değildir. Çerçevelere arıcıların işletme numaraları yazılır.
c) Etikette kaynağına göre bal, salgı balı veya
çiçek balı olarak adlandırılır. Salgı balının kaynağı çam balı ise bal ‘çam
balı’ olarak adlandırılır, çam balı ile birlikte salgı balı ifadesi de
kullanılabilir.
ç) Filtre edilmiş ballar ve fırıncılık balları
hariç olmak üzere, balın botanik kaynağı belirli ise ve bal bu kaynağa ait
duyusal, fiziksel, kimyasal ve palinolojik özellikleri belirgin şekilde
taşıyorsa, gıdanın adı “ayçiçeği balı, ıhlamur balı” gibi balın kaynağını
aldığı çiçek veya bitkinin adı ile desteklenebilir.
d) Filtre edilmiş ballar ve fırıncılık balları
hariç olmak üzere, bal üretildiği bölgenin florasına ait özelikleri belirgin
şekilde taşıyorsa gıdanın adı, coğrafi işaretten doğan haklara aykırı
olmamak kaydıyla, o bölgenin bölgesel, coğrafi veya topografik adı ile
birlikte kullanılabilir.
e) Fırıncılık ballarının etiketinde “sadece pişirme
amaçlı” ifadesi gıda adına yakın ve kolayca görülebilir bir şekilde yer
alır.
f) Fırıncılık ballarının bileşen olarak
kullanıldığı bileşik bir gıda maddesinde “bal” ifadesi “fırıncılık balı” yerine
bileşik gıda maddesinin isminde kullanılabilir. Ancak, gıdanın bileşenler
listesinde “fırıncılık balı” olarak yer alır.
g) Filtre edilmiş balların ve fırıncılık ballarının
etiketinde gıdanın adı ‘filtre edilmiş bal’, ‘fırıncılık balı’ olarak
yazılır. Filtre edilmiş ballarda polen miktarının azaltıldığı etikette
belirtilir.
ğ) Hammadde ambalajı üstünde Arıcılık Kayıt
Sistemine kayıtlı olan işletmeye ait hammaddenin kaynağını işaret edecek
TÜRKVET Kayıt Sisteminden alınan işletme numarası bulunur.
h) Balın botanik kaynağının Ek-1’de Latince ismi
verilen botanik türlerden biri olması halinde; gıdanın adı balın kaynağını
aldığı çiçek veya bitkinin adı ile desteklenebilir.
ı) Karakovan balları adlandırılırken gıdanın adıyla
birlikte “doğal petekli” ifadesi kullanılabilir.
i) Süzme çiçek balı; akışkan olmayan kıvamda,
kontrollü koşullarda kristalize edilmesi halinde “krem bal”, kendiliğinden
kristalize olması halinde ise “kristalize bal” adıyla piyasaya arz
edilebilir.
j) 45 °C’den yüksek ısıl işlem görmemiş ve 0.3
mm’den daha büyük filtreler ile filtre edilmiş ballar, “ham bal” olarak
tanımlanabilir.
Taşıma ve
depolama
MADDE 14
– (1) Bu Tebliğ kapsamındaki
ürünlerin taşınması ve depolanması, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinin 10
uncu maddesinde yer alan kurallara ek olarak; ballar, paketleme/dolum
noktasından tüketiciye ulaştırılana kadar tüm aşamalarda temiz ve kuru
yerlerde kokulardan ari biçimde, doğrudan güneş ışığından korunacak ve 25
°C’yi aşmayacak şekilde muhafaza edilir.
Numune
alma ve analiz metotları
MADDE 15
– (1) Bu Tebliğ kapsamında yer
alan ürünlerden Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinde belirtilen kurallara uygun
olarak numune alınır, ürünlere uluslararası kabul görmüş analiz metotları
uygulanır.
Avrupa
Birliği mevzuatına uyum
MADDE 16
– (1) Bu Tebliğin hazırlanmasında,
20/12/2001 tarihli ve (AT) 2001/110 sayılı Bal ile İlgili Avrupa
Parlamentosu ve Konsey Direktifi dikkate alınmıştır.
İdari
yaptırım
MADDE 17
– (1) Bu Tebliğe aykırı
davrananlar hakkında 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri,
Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun ilgili maddelerine göre yaptırımlar
uygulanır.
(2) HMF (Hidroksimetilfurfural) ve diastaz sayısına
ilişkin değerlendirmelerde ortam sıcaklığı ölçülerek işlem yapılır.
Yürürlükten
kaldırılan tebliğ
MADDE 18
– (1) 27/7/2012 tarihli ve 28366
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No:
2012/58) yürürlükten kaldırılmıştır.
Uyum
zorunluluğu
GEÇİCİ
MADDE 1 – (1) Bu Tebliğ kapsamında
faaliyet gösteren gıda işletmecileri, 13 üncü maddenin birinci fıkrasının
(c) bendinde yer alan hükümlere 31/12/2020 tarihine kadar uymak zorundadır.
Yürürlük
MADDE 19
– (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20
– (1) Bu Tebliğ hükümlerini Tarım
ve Orman Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız
|