|
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından:
ENERJİ
KAYNAKLARININ VE ENERJİNİN KULLANIMINDA
VERİMLİLİĞİN ARTIRILMASINA DAİR YÖNETMELİKTE
DEĞİŞİKLİK
YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK
MADDE 1 – 27/10/2011 tarihli ve 28097 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin
Artırılmasına Dair Yönetmeliğin 2 nci maddesinin birinci fıkrasında yer
alan “termik santrallerin atık ısılarından” ibaresi “atık ısılardan” olarak
değiştirilmiştir.
MADDE 2 –
Aynı Yönetmeliğin 3 üncü maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 3 –
(1) Bu Yönetmelik, 14/3/2013 tarihli ve 6446
sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve 18/4/2007 tarihli ve 5627 sayılı Enerji Verimliliği
Kanunu ile 10/7/2018 tarihli ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 166 ncı, 174 üncü ve 508 inci
maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.”
MADDE 3 –
Aynı Yönetmeliğin 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (c), (l), (y), (z), (aa), (ii), (kk), (pp),
(ss), (vv), (ccc), (ddd) ve (eee) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş,
(d), (bb), (cc), (çç), (hh), (ll), (mm), (oo), (öö), (rr) ve (şş) bentleri
yürürlükten kaldırılmış ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.
“c) Başvuru dosyası: Proje dosyası ile birlikte
başvuru yazısı ve bu yazının ekindeki belgelerden oluşan, Bakanlığa yazılı
ve/veya elektronik ortamda sunulan ve ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda
Bakanlıkça içeriği güncellenen dosyayı,”
“l) Destek ödeneği (DÖ): Bakanlık bütçesine,
verimlilik artırıcı proje destekleri ve gönüllü anlaşmalar için konulan
Türk Lirası cinsinden ödenek miktarını,”
“y) ENVER etiketi: Bu Yönetmelikte tanımlanan
asgari enerji verimliliği gereksinimlerini sağlayanlara Bakanlık tarafından
verilen belgeyi,
z) Etüt: Enerji verimliliğinin artırılmasına
yönelik imkânların ortaya çıkarılması için yapılan ve bilgi toplama, ölçüm,
değerlendirme ve raporlama aşamalarından oluşan; enerji tasarruf
potansiyellerini ve bu potansiyellerin geri kazanılmasına yönelik önlemleri
ölçüm, hesap ve piyasa araştırmaları ile belirleyen ve Bakanlık tarafından
hazırlanan uygulama usul ve esaslarına uygun şekilde yapılan çalışmaları,”
“aa) Etüt-proje sertifikası: Bina ve/veya sanayi
sektörlerinde eğitim, etüt, danışmanlık ve verimlilik artırıcı proje
hizmetlerini yürütebilmeleri için Bakanlık veya yetkilendirilmiş kurumlar
tarafından verilen belgeyi,”
“ii) Proje: Enerji verimli ekipman
ve sistem kullanımı, yalıtım, rehabilitasyon ve proses düzenleme gibi yollarla;
gereksiz enerji kullanımının, atık enerjinin, enerji kayıp ve kaçaklarının
önlenmesi veya en aza indirilmesi ile birlikte atık enerjinin geri
kazanılması, kojenerasyon sistemleri gibi konulardaki çözümleri içine alan
ve Bakanlık tarafından hazırlanan uygulama usul ve esaslarına uygun olarak,
bileşenler bazında hazırlanan verimlilik artırıcı projeyi,”
“kk) Proje dosyası: Bakanlık tarafından hazırlanan
uygulama usul ve esaslarına uygun olarak bileşenler bazında hazırlanan ve
desteklenmesi için Bakanlığa sunulan dosyayı,”
“pp) Proje verimlilik bileşeni: Projeyi oluşturan
her bir ekipmanı, aynı özelliklerdeki ekipman
grubunu, sistemini veya kojenerasyon sistemini,”
“ss) Proje yerinde inceleme: Proje kapsamındaki
uygulama öncesi ve sonrası durumların tespiti için, Bakanlık tarafından
veya tayin ettiği gerçek veya tüzel kişiler tarafından uygulama usul ve
esaslarına göre yerinde yapılan incelemeyi,”
“vv) Şirket: Bakanlık veya yetkilendirilmiş
kurumlar ile yaptıkları yetkilendirme anlaşması çerçevesinde, enerji
verimliliği hizmetlerini yürütmek üzere yetki belgesi verilen enerji
verimliliği danışmanlık şirketlerini,”
“ccc) Uygulamalı eğitim: Bu Yönetmelik hükümlerine
uygun olarak teorik ön bilgi, hesaplama uygulamaları ve işletme
koşullarında deney, ölçüm ve benzeri pratik çalışmaları içerecek şekilde
uygulama usul ve esaslarında tanımlanan niteliklere sahip derslik ve
laboratuvar ortamında verilen enerji yöneticisi ve etüt-proje
eğitimlerini,”
“ddd) Yetki belgesi: Düzenlenen yetkilendirme
anlaşmaları çerçevesinde, üniversitelere ve meslek odalarına eğitim,
yetkilendirme ve izleme faaliyetlerini yürütmek üzere Bakanlık tarafından,
şirketlere ise eğitim, etüt, danışmanlık ve proje hazırlama ve uygulama
faaliyetlerini yürütmek üzere Bakanlık, meslek odaları veya üniversiteler
tarafından verilen belgeyi,
eee) Yetkilendirilmiş kurumlar: Düzenlenen
yetkilendirme anlaşması çerçevesinde eğitim, yetkilendirme ve izleme
faaliyetlerini yürütmek üzere Bakanlık tarafından yetkilendirilen meslek
odalarını ve üniversiteleri,”
“ggg) Anlaşma dönemi: Gönüllü anlaşmanın yapıldığı
yıldan sonraki yılın Ocak ayından başlamak suretiyle kırk aylık süreyi,
ğğğ) Başkan: Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi
Başkanını,
hhh) Başkanlık: Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi
Başkanlığını,
ııı) Başvuru formu: Gönüllü anlaşmalar kapsamında
başvuru yazısı ve bu yazının ekindeki belgelerden oluşan, Bakanlığa yazılı
ve/veya elektronik ortamda sunulan ve ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda
Bakanlıkça içeriği güncellenen formu,
iii) ENVER portalı: Enerji verimliliği
çalışmalarının yaygınlaştırılması, etkinliğinin artırılması ve enerji verimliliğinin
gelişiminin izlenmesi amacıyla; bilgi toplama, depolama, analiz ve
raporlama gibi özellikleri barındıran Bakanlığın enerji yönetimi bilgi
sistemini,
jjj) İzleme dönemi: Gönüllü anlaşmanın yapıldığı
yıldan sonraki yılın Ocak ayından başlamak suretiyle otuz altı aylık
süreyi,
kkk) İzleme formu: Gönüllü anlaşmalar kapsamında
izleme dönemi yazısı ve bu yazının ekindeki belgelerden oluşan, Bakanlığa
yazılı ve/veya elektronik ortamda sunulan ve ortaya çıkan ihtiyaçlar
doğrultusunda Bakanlıkça içeriği güncellenen formu,
lll) Ölçme ve doğrulama: Enerji
verimliliği önlemlerinin uygulanması sonucu sağlanan enerji tasarruflarının
doğrulanması ve raporlanması amacıyla “TS ISO 50006 Enerji temel seviyeleri
(ETS) ve enerji performans göstergeleri (EPG) kullanılarak enerji
performans ölçümü” ve “Uluslararası Ölçme ve Doğrulama Protokolüne” veya
“TS ISO 50015 Kuruluşların enerji performanslarının ölçümü ve doğrulanması”
standardına uygun olarak belirlenen yöntemlerle planlama, ölçme, veri
toplama ve analiz etme işlemlerini ve sürecini,
mmm) Ölçme doğrulama uzmanı: Ölçme ve doğrulama
sertifikasına sahip gerçek kişiyi,”
MADDE 4 – Aynı Yönetmeliğin 5 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“MADDE 5 –
(1) Yetkilendirme kapsamı, başvuru tarihleri ve başvuruda istenen bilgi ve
belgeler aşağıda belirtildiği gibidir:
a) Üniversitelere ve meslek odalarına uygulamalı
eğitim yapabilmeleri ve şirketleri yetkilendirebilmeleri için Bakanlık
tarafından beş yıl süreli yetki belgesi verilir.
b) Yetki belgesi almak isteyen üniversiteler ve
meslek odaları her yıl Nisan ve Ekim aylarında Bakanlığa başvurur. Ayrıca
Bakanlık ihtiyaca ve sektörel gelişime bağlı olarak, gerek görmesi halinde
ilave başvuru tarihleri de ilan edebilir.
c) Yetki belgesi almak üzere yapılan başvurularda
sunulacak bilgi ve belgeler uygulama usul ve esaslarında belirlenir.
(2) Yetki belgesi almak isteyenlerde asgari olarak
aşağıdaki şartlar aranır:
a) Yetkilendirilecek kurumda tam zamanlı ve kadrolu
çalışan etüt-proje sertifikasına sahip en az dört kişi.
b) 14 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamında
eğitici kişiler.
c) Yetki süresi boyunca mülkiyetindeki veya
anlaşmalı olarak kullanılabilecek uygulama usul ve esaslarında yer alan
hükümleri karşılayan eğitim tesisi.
ç) Yetki belgesi verdikleri şirketler tarafından
düzenlenen enerji yöneticisi eğitimlerinin uygulama kısmı için laboratuvar
desteği sağlayacaklarına dair taahhütname.
(3) Başvurunun incelenmesi ve yetki belgesinin
verilmesi aşağıdaki esaslara göre yapılır:
a) Üniversiteler ve meslek odalarının yetki belgesi
almak üzere yaptıkları başvurular Başkan onayı ile oluşturulan komisyon
tarafından incelenir ve değerlendirilir.
b) Belgeler üzerinden ve yerinde yapılan
incelemeler neticesinde uygulama usul ve esaslarında belirtilen başvuru
belgeleri eksiksiz olan üniversite veya meslek odası ile Bakanlık arasında
yetkilendirme anlaşması imzalanır. Bu anlaşmanın imzalanmasını müteakip
üniversiteye veya meslek odasına yetki belgesi verilir.
c) Yetkilendirme anlaşmasının ve yetki belgesinin
formatı uygulama usul ve esaslarında belirtilir.
ç) Uygulamalı eğitimlerin yetki belgesi verilmesi
aşamasında gösterilen mekânların dışında bir yerde yapılmak istenmesi halinde,
yetkilendirilmiş kurum önceden ve yazılı olarak Bakanlığın uygun görüşünü
alır.
(4) Faaliyet raporu, izleme ve denetim hakkındaki
hususlar aşağıda belirtilmiştir:
a) Yetkilendirilmiş kurumlar her yıl Mart ayı
sonuna kadar Bakanlığa yıllık faaliyet raporu sunar. Faaliyet raporu
formatı uygulama usul ve esaslarında belirlenir.
b) Yetkilendirilmiş kurumlar tarafından düzenlenen
eğitimlere katılanlardan, yetkilendirdiği şirketlerden, yetkilendirdiği
şirketlerin hizmet verdiği gerçek veya tüzel kişilerden Bakanlığa iletilen
şikâyetler ve eğitimler sırasında kursiyerler tarafından doldurulan
değerlendirme formları Bakanlık tarafından incelenir.
c) Bakanlık, yetkilendirilmiş kurumların yetki
belgesi kapsamındaki faaliyetlerini, dördüncü fıkranın (a) ve (b) bentleri
kapsamındaki belgelerin yanı sıra ihtiyaç duyması halinde yerinde yapacağı
incelemelerle izler ve denetler.
(5) Yetki belgesi aşağıda belirtilen durumlarda ve
şekillerde iptal edilir:
a) Yetki belgesi kapsamına giren faaliyetlerin
yürütülmesinde Kanun ve bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edilmesi
halinde yetkilendirilmiş kurum Bakanlık tarafından yazılı olarak azami otuz
gün süreli ihtar edilir. İhtara konu aykırılığın devam etmesi halinde azami
bir yıl süreli ikinci ihtar bildirimi yapılır. İhtar edilen konudaki
aykırılığı ikinci ihtarda verilen ek süre zarfında gidermeyen
yetkilendirilmiş kurumun yetki belgesi iptal edilir. Aykırılığın
giderilmesi için verilen ek süre boyunca, yetkilendirilmiş kurumun yetki
belgesi kapsamındaki faaliyetleri durdurulur.
b) Yetki belgesine esas bilgi ve belgelerde gerçek
dışı belge sunulduğunun veya yanıltıcı bilgi verildiğinin tespit edilmesi
halinde ayrıca bir ihtar gerekmeksizin yetkilendirilmiş kurumun yetki
belgesi iptal edilir.
c) Yetki belgeleri iptal edilen yetkilendirilmiş
kurumlar beş yıl süre ile başvuruda bulunamaz.
ç) Yetki belgesi verilen veya iptal edilen
yetkilendirilmiş kurumlar, bu işlemlerin tamamlanmasını müteakip yapılan
tebligat tarihinden itibaren Bakanlık internet sayfası üzerinden ilan
edilir.
(6) Yetki belgesinin yenilenmesine ilişkin esaslar
aşağıda belirtilmiştir:
a) Kanun ve bu Yönetmelik
hükümlerine aykırı bir durum olmadıkça, yetki süresi bitiminden önceki
başvuru döneminde yetki belgesini yenilemek istediklerini, Nisan veya Ekim ayında
Bakanlığa yazılı olarak bildiren üniversitenin veya meslek odasının yetki
belgesi, Bakanlık ile imzaladıkları yetkilendirme anlaşması yenilenmek ve
yetki belgesi bedeli alınmak suretiyle her beş yılda bir Bakanlık
tarafından yenilenir.
b) Yetki belgesinin yenilenmesinde, bir önceki
yetki belgesinin geçerlilik süresinin son gününü izleyen gün yenilenen
yetki belgesinin başlangıç süresi olarak esas alınır. Yetki belgesini
yenilemek üzere yetki süresi bitiminden önceki başvuru döneminde Bakanlığa
başvuran yetkilendirilmiş kurumun yenileme başvurusundan sonra mevcut yetki
belgesinin geçerlilik süresi geçmiş olsa dahi, yenilenecek olan yetki
belgesi düzenleninceye kadar belge kapsamındaki faaliyetlere, yetkilendirme
anlaşmasındaki hükümlere uyulmak kaydıyla devam edilir.
c) Yetki belgesi yenilenmeyen veya iptal edilen
üniversite veya meslek odalarının şirketlere verdikleri yetki belgeleri ile
ilgili işlemler, şirketlerin yetki belgelerinin geçerlilik süresinin
bitimine kadar Bakanlık tarafından yürütülür.
(7) Yetkilendirme anlaşması ve yetki belgesi
kapsamındaki hak ve yükümlülükler üçüncü kişilere devir ve temlik edilemez.
(8) Yetkilendirilmiş kurum, yetki belgesi
verilmesine esas teşkil eden personel, eğitici personel, tesis, cihaz ve ekipman altyapısında olan değişiklikleri en geç otuz gün
içinde Bakanlığa bildirir. Süresi içinde yapılmayan bildirimler aykırılık
olarak değerlendirilir.”
MADDE 5 – Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“MADDE 6 – (1)
Yetkilendirme kapsamı, başvuru tarihleri ve başvuruda istenen bilgi ve
belgeler aşağıda belirtildiği gibidir:
a) Enerji verimliliği hizmetlerini yürütmek isteyen
tüzel kişilere, Bakanlık veya yetkilendirilmiş kurumlar tarafından, sanayi ve/veya
bina ve hizmetler sektörlerinde faaliyet yürütmek üzere, aşağıda tanımlanan
esaslar çerçevesinde beş yıl süreli yetki belgesi verilir.
1) Sanayi sektörü için verilen yetki belgesi ile
sanayinin tüm alt sektörlerinde faaliyet gösteren işletmelere, enerji
üretim, iletim ve dağıtım tesislerine ve organize sanayi bölgelerine; bina
ve hizmetler sektörü için verilen yetki belgesi ile bina ve hizmetler
sektöründeki tüm binalara ve işletmelere yönelik enerji verimliliği
hizmetleri verilir.
2) Şirketin uzmanı olduğu sanayi sektörü ve alt
sektörleri veya bina ve hizmetler sektörü, yetki belgesinde belirtilir.
b) Yetki belgesi almak isteyen tüzel kişiler, her
yıl Ocak ve Temmuz aylarında Bakanlığa veya yetkilendirilmiş kurumlara
başvurur. Yetki belgesi almak üzere yapılan başvurularda sunulacak bilgi ve
belgeler uygulama usul ve esaslarında belirlenir.
(2) Yetki belgesi almak isteyenlerde asgari olarak
aşağıdaki şartlar aranır:
a) Sanayi sektöründe yetki belgesi almak
isteyenlerde asgari olarak aşağıdaki personel altyapısına sahip olma şartı
aranır:
1) Uzman personel için, uygulama usul ve
esaslarında tanımlanan enerji alt sektörü hariç sanayi alt sektörlerinden
birinde üretim prosesi ve ekipmanları konusunda
veya enerji alt sektöründe işletme ve/veya bakım-onarım faaliyetleri
konusunda toplam en az beş yıllık deneyim sahibi bir mühendis.
2) Sertifikalı personel için, sanayi etüt-proje
sertifikasına ve en az iki yıllık mesleki deneyime sahip üç mühendis.
3) Uygulama usul ve esaslarında
tanımlanan sanayi alt sektörlerinden birden fazla alt sektörün uzmanı olunduğunun
belirtilmek istenmesi halinde, ikinci fıkranın (a) bendinin (1) numaralı
alt bendinde belirtilene ilave olarak her bir alt sektör için aynı alt
bentte belirtilen niteliklere sahip bir mühendis ile ikinci fıkranın (a)
bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilenlere ilave olarak, her bir alt
sektör için aynı alt bentte belirtilen niteliklere sahip bir mühendis.
b) Bina ve hizmetler sektöründe yetki belgesi almak
isteyenlerde asgari olarak aşağıdaki personel altyapısına sahip olma şartı
aranır:
1) Uzman personel için, ticari ve hizmet binaları
ile ilgili proje, tasarım, uygulama, işletme ve/veya enerji yönetimi
konularında toplam en az beş yıllık deneyim sahibi bir mühendis veya mimar.
2) Sertifikalı personel için, bina etüt-proje
sertifikasına ve en az iki yıllık mesleki deneyime sahip iki mühendis.
c) Yetki belgesi almak isteyenlerde detayları
uygulama usul ve esaslarında belirtilen tesis, cihaz ve ekipman
altyapısını edinme şartı aranır. Bu şartların sağlanıp sağlanmadığı yerinde
yapılan incelemelerle kontrol edilir. Bununla birlikte;
1) Türk Akreditasyon Kurumu
tarafından akredite edilmiş ulusal veya Türk Akreditasyon Kurumu tarafından
kabul edilmiş uluslararası laboratuvarlar tarafından kalibre edilmiş ve
etiketlenmiş, uygulama usul ve esaslarında tanımlanan konuları içerecek
şekilde ölçüm yapan, sanayi ve/veya bina ve hizmetler sektörüne yönelik
cihazlara sahip olunması veya bu cihazların yetki belgesi süresi boyunca
şirket tarafından kullanılmak ve muhafaza edilmek üzere kiralanması,
2) Enerji yöneticisi eğitim hizmeti verilmek
istenmesi halinde; yetki süresi boyunca mülkiyetindeki veya anlaşmalı
olarak kullanılabilecek uygulama usul ve esaslarında yer alan hükümleri
karşılayan eğitim tesisi ve 14 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamında
eğitici kişilerin olması,
şartları aranır.
(3) Başvurunun incelenmesi ve yetki belgesinin
verilmesi aşağıdaki esaslara göre yapılır:
a) Tüzel kişilerin yetki belgesi almak üzere
yaptıkları başvurular Başkanlık veya yetkilendirilmiş kurumlarca
oluşturulan komisyon tarafından incelenir ve değerlendirilir.
Yetkilendirilmiş kurumlar tarafından oluşturulan komisyonlarda Bakanlığı
temsilen en az bir üye bulundurulur.
b) Belgeler üzerinden ve yerinde yapılan
incelemeler neticesinde uygulama usul ve esaslarında belirtilen başvuru
belgeleri eksiksiz olan tüzel kişi ile Bakanlık veya yetkilendirilmiş kurum
arasında yetkilendirme anlaşması imzalanır. Bu anlaşmanın imzalanmasını
müteakip tüzel kişiye yetki belgesi verilir.
c) Yetkilendirme anlaşmasının ve yetki belgesinin
formatı uygulama usul ve esaslarında belirtilir.
(4) Faaliyet raporu, izleme ve denetim hakkındaki
hususlar aşağıda belirtilmiştir:
a) Şirketlerin yetki belgesi kapsamına giren
konulardaki faaliyetlerinin Kanun ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun
şekilde yürütülüp yürütülmediği, şirkete yetki belgesi veren
yetkilendirilmiş kurum ve/veya Bakanlık tarafından izlenir ve denetlenir.
Bakanlık, yetkilendirilmiş kurumlar tarafından yetki belgesi verilen
şirketleri izleme ve denetleme yetkisine sahiptir. Yetkilendirilmiş
kurumlar tarafından şirketlerin izlenmesinde ve denetiminde tespit edilen
ve aykırılık teşkil eden hususlar, yetkilendirilmiş kurum tarafından en geç
otuz gün içinde Bakanlığa bildirilir.
b) Şirketler, her yıl Ocak ayı sonuna kadar
kendisini yetkilendiren Bakanlığa veya yetkilendirilmiş kuruma yıllık
faaliyet raporu sunar. Faaliyet raporu formatı ve ekleri uygulama usul ve
esaslarında belirlenir.
(5) Yetki belgesi aşağıda belirtilen durumlarda ve
şekillerde iptal edilir:
a) En fazla üç uygulama anlaşmasındaki taahhüdünü
yerine getiremeyen şirketin yetki belgesi bir yıldan önce yenilenmemek
üzere iptal edilir.
b) Yetki belgesi kapsamına giren faaliyetlerin
yürütülmesinde Kanun ve bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edilmesi
halinde şirket Bakanlık tarafından yazılı olarak azami otuz gün süreli
ihtar edilir. İhtara konu aykırılığın devam etmesi halinde azami altı ay
süreli ikinci ihtar bildirimi yapılır. İhtar edilen konudaki aykırılığı
ikinci ihtarda verilen ek süre zarfında gidermeyen şirketin yetki belgesi
iptal edilir. Aykırılığın giderilmesi için verilen ek süre boyunca,
şirketin yetki belgesi kapsamındaki faaliyetleri durdurulur.
c) Yetki belgesine esas bilgi ve belgelerde gerçek
dışı belge sunulduğunun veya yanıltıcı bilgi verildiğinin tespit edilmesi
halinde ayrıca bir ihtar gerekmeksizin şirketin yetki belgesi iptal edilir.
ç) Beşinci fıkranın (b) ve (c) bentleri kapsamında
yetki belgeleri iptal edilen şirketler beş yıl süre ile başvuruda
bulunamaz.
d) Yetki belgesi verilen veya iptal edilen
şirketler Bakanlık internet sayfası üzerinden ilan edilir. Yetkilendirilmiş
kurumlar yetki belgesi verilen veya iptal edilen şirketleri, işlemlerinin
tamamlanma tarihinden itibaren beş iş günü içinde Bakanlığa bildirir.
(6) Yetki belgesinin yenilenmesine ilişkin esaslar
aşağıda belirtilmiştir:
a) Kanun ve bu Yönetmelik
hükümlerine aykırı bir durum olmadıkça, yetki süresi bitiminden önceki
başvuru döneminde yetki belgesini yenilemek istediklerini söz konusu
belgeyi aldıkları Bakanlığa veya yetkilendirilmiş kuruma Ocak veya Temmuz
ayında yazılı olarak bildiren şirketin yetki belgesi, yetkilendirme
anlaşması yenilenmek ve yetki belgesi bedeli alınmak suretiyle her beş
yılda bir Bakanlık veya ilgili yetkilendirilmiş kurum tarafından yenilenir.
b) Yetki belgesinin yenilenmesinde, bir önceki
yetki belgesinin geçerlilik süresinin son gününü izleyen gün yenilenen
yetki belgesinin başlangıç süresi olarak esas alınır. Yetki belgesini
yenilemek üzere yetki süresi bitiminden önceki başvuru döneminde Bakanlığa
veya yetkilendirilmiş kuruma başvuran şirketin yenileme başvurusundan sonra
mevcut yetki belgesinin geçerlilik süresi geçmiş olsa dahi, yenilenecek
olan yetki belgesi düzenleninceye kadar belge kapsamındaki faaliyetlere, yetkilendirme
anlaşmasındaki hükümlere uyulmak kaydıyla devam edilir.
(7) Şirketler tarafından verilen enerji verimliliği
hizmetlerinde aşağıdaki usul ve esaslara uyulur:
a) Etüt, proje ve danışmanlık hizmetleri kapsamında
yapılan ölçümlerde, Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş
ulusal veya Türk Akreditasyon Kurumu tarafından kabul edilmiş uluslararası
laboratuvarlar tarafından kalibrasyonu yapılmış ve
etiketlenmiş cihazların kullanılması zorunludur.
b) Enerji yöneticisi eğitim hizmeti verilebilmesi
için etüt, proje ve danışmanlık konusunda hizmet veriyor olmak şarttır.
c) Hizmet anlaşması veya uygulama anlaşması
kapsamında, şirketin veya şirket adına hareket edenlerin yol açtığı
zararların tazmini ile ilgili hususlara şirket ile müşterisi arasında
yapılan hizmet anlaşmasında veya uygulama anlaşmasında yer verilir.
(8) Şirketlerin uygulama anlaşmaları kapsamında
sağlanan tasarruf miktarları kendisine yetki belgesi veren
yetkilendirildikleri kurumun internet sayfası üzerinden ilan edilir.
(9) Şirketlerin yetki belgesinin sınıflandırılması,
ilgili yeterlilik şartları ve faaliyet kapsamlarına ait düzenlemeler
ihtiyaca ve sektörel gelişime bağlı olarak, gerek görülmesi halinde
Bakanlık tarafından yayınlanacak uygulama usul ve esaslarında belirlenir.
(10) Yetkilendirme anlaşması ve yetki belgesi
kapsamındaki hak ve yükümlülükler üçüncü kişilere devir ve temlik edilemez.
(11) Şirketler, yetki belgesi verilmesine esas
teşkil eden personel, eğitici personel, tesis, cihaz ve ekipman
altyapısında olan değişiklikleri en geç otuz gün içinde Bakanlığa bildirir.
Süresi içinde yapılmayan bildirimler aykırılık olarak değerlendirilir.”
MADDE 6 – Aynı Yönetmeliğin 7 nci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“MADDE 7 –
(1) Bakanlık tarafından belirlenen yetki belgesi bedelleri her yıl Ocak
ayında Bakanlık tarafından tebliğ olarak yayımlanır. Yetkilendirilmiş
kurumlar yetki belgesi bedelini Bakanlığa, şirketler ise yetki belgesi
bedelini yetkilendirme anlaşması yaptıkları Bakanlığa veya yetkilendirilmiş
kuruma öder. Yetki belgesi bedelini ödemeyenlere yetki belgesi verilmez.
(2) Sanayi sektöründe birden fazla alt sektör için
yetki başvurusu olması halinde aşağıdaki gibi yetki belgesi düzenlenir ve
yetki belgesi bedeli ödenir:
a) Tüzel kişiler, sanayi sektöründe yetki belgesi
almak amacıyla birden fazla alt sektör için başvuru yapabilir. Başvuruların
uygun görülmesi halinde sanayi alt sektörleri tek yetki belgesinde
belirtilir ve tek yetki belgesi bedeli ödenir.
b) Şirket, sanayi sektöründe mevcut yetki
belgesinin kapsamını genişletmek için sanayi sektörünün diğer alt
sektörleri için de başvuru yapabilir. Başvuruların uygun görülmesi halinde
bu alt sektörler mevcut yetki belgesine eklenerek tek yetki belgesinde
belirtilir ve eklenen alt sektörler için ayrıca yetki belgesi bedeli
ödenmez. Yetki kapsamının değişmesi, uzmanı olunan alt sektörlerin azalması
veya artması yetki belgesinde yer alan geçerlilik tarihini değiştirmez ve
taraflar arasında imzalanan yetkilendirme anlaşmasında yer alan tarih esas
alınır.
(3) Şirket, etüt, proje ve danışmanlık hizmetine
ilave olarak enerji yöneticisi eğitim hizmeti vermek istemesi ve
başvurusunun uygun görülmesi halinde eğitim ibaresi şirketin yetki sahibi
olduğu sanayi ve/veya bina ve hizmetler sektörü ile ilgili belgede
belirtilir. Enerji yöneticisi eğitim hizmeti için ayrıca yetki belgesi
bedeli ödenmez.”
MADDE 7 –
Aynı Yönetmeliğin 8 inci
maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan “Genel Müdürlüğe”
ibaresi “Bakanlığa” olarak değiştirilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir.
“(2) Enerji yöneticisi görevlendirmekle yükümlü
kamu binaları, ticari ve hizmet binaları, elektrik üretim tesisleri ile
endüstriyel işletmeler ve enerji yönetim birimi kurmakla yükümlü organize
sanayi bölgeleri ile endüstriyel işletmeler TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim
Sistemini kurarak belgelendirecektir. Enerji yönetim sisteminin güncel
tutulmasından ilgili kurum, kuruluş ve işletmeler sorumludur.”
MADDE 8 – Aynı Yönetmeliğin
9 uncu maddesinin birinci fıkrasının sonuna aşağıdaki cümle eklenmiş,
ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, üçüncü fıkrasının sonuna
aşağıdaki cümleler eklenmiş, beşinci fıkrasında yer alan “Genel Müdürlüğe”
ibaresi “Bakanlığa” olarak değiştirilmiş, altıncı fıkrasının (a) bendinde
yer alan “Ek-2’de” ibareleri “Ek-1’de” olarak değiştirilmiş, aynı fıkranın
(c) bendi yürürlükten kaldırılmış, yedinci fıkrasında yer alan “Genel
Müdürlüğün” ibaresi “Bakanlığın” olarak değiştirilmiş ve sekizinci fıkrası
yürürlükten kaldırılmıştır.
“Çalışanları arasından
görevlendirmenin mümkün olmadığı hallerde, şirketler ile sözleşme yapılmak
suretiyle hizmet alınır.”
“(2) Toplam inşaat alanı en az
yirmi bin metrekare veya yıllık toplam enerji tüketimi beş yüz TEP ve üzeri
olan ticari binaları ve hizmet binaları ile toplam inşaat alanı en az on
bin metrekare veya yıllık toplam enerji tüketimi iki yüz elli TEP ve üzeri
olan kamu kesimi binalarının yönetimleri, bina ve tesislerinde, 8 inci
maddede belirtilen enerji yönetimi faaliyetlerinin yürütülmesini temin
etmek üzere, binalarındaki çalışanları arasından enerji yöneticisi
sertifikasına sahip birisini enerji yöneticisi olarak görevlendirir. Çalışanları arasından görevlendirmenin mümkün
olmadığı hallerde, enerji yöneticileri veya şirketler ile sözleşme yapılmak
suretiyle hizmet alınır. Bu şekilde enerji yöneticisi sertifikası sahibi
bir kişi tarafından verilebilecek hizmet, üç bina ile sınırlıdır. Bir bina
grubu veya yerleşke içerisinde, birden fazla bağımsız binanın bulunması
halinde, bağımsız binaların ayrı ayrı inşaat alanlarının toplamı, inşaat
toplam alanı olarak kabul edilir. Kamu kurum ve kuruluşları enerji
yöneticisi hizmetlerini daha efektif yürütmek üzere kurumsal
yapılanmalarına uygun olarak bünyelerinde merkezi enerji yönetim birimi
oluşturarak kapsama giren binalarda ilgili faaliyetleri yürütür. Enerji
yönetim birimi kuruluşuna ve işleyişine ilişkin düzenleme Bakanlığın uygun
görüşü alınarak yapılır.”
“Enerji yöneticisi sertifikası
sahibi bir kişi tarafından sözleşme yapılmak suretiyle verilebilecek enerji
yöneticisi hizmeti, üç bina ile sınırlıdır. Şirketler bünyesinde çalışan
her bir enerji yöneticisi veya etüt proje uzmanı için toplamda en fazla üç
bina veya endüstriyel işletmeye enerji yöneticisi hizmeti verebilir.
Çalışanları arasından görevlendirilen enerji yöneticisi, sorumlu olduğu
bina veya endüstriyel işletme haricinde enerji yöneticisi hizmeti veremez.”
MADDE 9 –
Aynı Yönetmeliğin 10 uncu
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri aşağıdaki şekilde
değiştirilmiş, aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiş ve üçüncü fıkrası
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“a) Bakanlık, gerek görmesi halinde şirketlere
sektör veya alt sektörlerde tasarruf potansiyeli ile enerji verimliliğinin
artırılmasına yönelik tedbirleri, bunların fayda ve maliyetlerini belirlemek
üzere etütler yaptırabilir. Bu etütler ile belirlenen önlemlerden geri
ödeme süresi üç yılın altında olanlara ilişkin uygulama projeleri, etüdü
yapılan kurum, kuruluş veya işletmeler tarafından hazırlanır, bu projelere
ilişkin uygulama planları Bakanlığa gönderilir. Etüdün tamamlanmasını takip
eden dört yıl içerisinde uygulanarak uygulama sonuçları Bakanlığa
gönderilir ve istenen veriler ENVER portalına girilir.
b) Yıllık toplam enerji tüketimi bin TEP ve üzeri
olan endüstriyel işletmeler, şirketlere etüt yaptırır veya çalışanları
arasında sanayi etüt-proje sertifikasına sahip personel bulunması durumunda
etüdü kendi yapar.”
“c) Toplam inşaat alanı yirmi bin
metrekarenin veya yıllık toplam enerji tüketimi beş yüz TEP’in üzerinde
olan ticari binalar ve hizmet binalarının yönetimi, bina yönetimi
bulunmaması durumunda bina sahibi, söz konusu binalar için şirketlere etüt
yaptırır veya çalışanları arasında bina etüt-proje sertifikasına sahip
personel bulunması durumunda etüdü kendi yapar.
ç) Birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen etütler
her dört yılda bir ve (c) bendinde belirtilen etütler her yedi yılda bir
yenilenir. Etüt raporları ve belirlenen önlemlere ilişkin uygulama
planlarının birer sureti Bakanlığa gönderilir ve istenen veriler ENVER
portalına girilir. Hazırlanan nihai etüt raporları etüdün yapıldığı yılı
takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletilir.
d) Bakanlık, etüt raporlarını değerlendirir ve
uygun değerlendirilmeyen etüt raporlarının yenilenmesini isteyebilir.
e) Bakanlık, etüt raporlarının izlenmesi kapsamında
sektörel olarak enerji tasarruf potansiyelini belirler.”
“(3) Bakanlık tarafından şirketlere yaptırılacak
etüt çalışmaları için gerekli koşulların sağlanması zorunludur.”
MADDE 10
– Aynı Yönetmeliğin 11 inci
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 11 –
(1) Enerji yöneticisi eğitimlerine mühendislik alanında veya teknik eğitim
fakültelerinin makine, elektrik, mekatronik veya elektrik-elektronik
bölümlerinde en az lisans düzeyinde eğitim almış kişiler kabul edilir.
(2) Bakanlık, yetkilendirilmiş kurumlar ve
şirketler tarafından, uygulama usul ve esaslarında tanımlanan müfredat
konularından teorik olarak verileceği belirtilen, birinci eğitim modülünün konularını içerecek şekilde oluşturulan eğitim
programı çerçevesinde, dersliklerde sınıf eğitimleri ve/veya internet
üzerinden uzaktan eğitimler düzenlenir ve süresi kırk ders saatinden az
olamaz.
(3) Bakanlık, yetkilendirilmiş kurumlar ve
şirketler tarafından, uygulama usul ve esaslarında tanımlanan müfredat
konularından uygulamalı olarak verileceği belirtilen, ikinci eğitim modülünün konularında teorik ön bilgi, ölçüm, deney,
değerlendirme ve hesaplama gibi konuları içerecek şekilde oluşturulan
eğitim programı çerçevesinde, uygulamalı eğitimler düzenlenir. Bu
eğitimler, uygulama usul ve esaslarında uygulamalı olarak verileceği
belirtilen konuların tamamını kapsar ve süresi kırk ders saatinden az
olamaz. Bu eğitimler kapsamında verilecek teorik ön bilgiler için ayrılan
toplam süre, toplam eğitim süresinin dörtte birinden fazla olamaz. Bu
eğitimlerin teorik ön bilgi, değerlendirme ve hesaplama kısımları sınıf
ortamında, ön bilgi, ölçüm ve deney kısımları ise uygulama usul ve
esaslarında belirtilen çerçevede eğitim ünitelerine ve ekipmanlarına
sahip olan ve işletme koşullarında çalıştırılabilen laboratuvar ortamında
verilir.
(4) 13 üncü madde kapsamında yapılan merkezi
sınavda başarılı olanlara, Bakanlık tarafından yayımlanan tebliğ ile
belirlenen enerji yöneticisi sertifika ücreti alınmak suretiyle, uygulama
usul ve esaslarında belirlenen enerji yöneticisi sertifikası verilir.
(5) Başkanlığın enerji verimliliği ile ilgili
faaliyetleri yürüten birimlerinde en az üç yıl görev yapan ve enerji
verimliliği planlama, ölçme değerlendirme, eğitim, etüt, yetkilendirme,
destekler veya denetleme çalışmalarından herhangi birinde fiilen görev
aldığını belgeleyen personeline, birinci fıkraya uygun olması koşuluyla,
başkaca bir koşul aranmaksızın enerji yöneticisi sertifikası verilir.
(6) Birinci, ikinci ve üçüncü eğitim modüllerinin her birinin en az yüzde sekseni kadar
kısmına takip veya devam etme zorunluluğu vardır.”
MADDE 11
– Aynı Yönetmeliğin 12 nci
maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkraları
aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı maddeye aşağıdaki fıkra
eklenmiştir.
“(2) Bakanlık veya yetkilendirilmiş kurumlar
tarafından düzenlenen etüt-proje eğitimleri, uygulama usul ve esaslarda
belirtilen, birinci, ikinci, üçüncü eğitim modüllerinin
müfredat konularından teorik ve uygulamalı olarak verileceği belirtilen
konularda teorik bilgi, ölçüm, deney, değerlendirme ve hesaplama gibi
konuları içerecek şekilde oluşturulan eğitim programı çerçevesinde,
uygulama ağırlıklı eğitimler şeklinde düzenlenir. Teorik olarak verilmesi
öngörülen konular sınıf kursları şeklinde dersliklerde, uygulamalı kısımlar
ise teorik ön bilgi, ölçüm, deney, değerlendirme ve hesaplama gibi konuları
içerecek şekilde sınıf ve uygulama usul ve esaslarında belirtilen çerçevede
eğitim ünitelerine ve ekipmanlarına sahip olan ve
işletme koşullarında çalıştırılabilen laboratuvar ortamında yapılır.
(3) Etüt-proje eğitimlerinin toplam süresi yüz
yirmi ders saatinden az olamaz. Uygulama usul ve esaslarında teorik olarak
verileceği belirtilen, birinci eğitim modülünün
konularını içerecek şekilde oluşturulan eğitim programı çerçevesinde
dersliklerde sınıf eğitimleri ve/veya internet üzerinden uzaktan eğitimler
düzenlenir ve bu konular için ayrılan toplam süre, kırk ders saatinden az
olamaz. Uygulama usul ve esaslarında uygulamalı olarak verileceği belirtilen,
ikinci ve üçüncü eğitim modüllerinin konularını içerecek şekilde
oluşturulan eğitim programının süresi, her bir modül
için en az kırk saat olmak üzere toplam seksen ders saatinden az olamaz.
Enerji yöneticisi sertifikasına sahip kişiler; uygulama usul ve esaslarında
etüt-proje eğitim türü dâhilinde belirtilen, üçüncü eğitim modülünün konularını içerecek şekilde oluşturulan eğitim
programına katılabilir ve bu eğitim programının süresi kırk ders saatinden
az olamaz.
(4) Eğitimin tamamlanmasını takiben, eğitici
kişilerin rehberliğinde eğitimi tamamlayan kişiler tarafından, uygulama
usul ve esaslarında belirtilen şartlarda etüt ve proje ödev çalışması
yapılır.
(5) 13 üncü madde kapsamında yapılan merkezi
sınavda başarılı olanlara, enerji yöneticisi ve etüt-proje sertifika ücreti
alınmak suretiyle, uygulama usul ve esaslarında belirlenen formatta
etüt-proje sertifikası ve enerji yöneticisi sertifikası verilir.
(6) Başkanlığın enerji
verimliliği çalışmalarında en az beş yıl süreyle görev almış olanlardan bu
süre içerisinde; etüt raporu uygunluk değerlendirme veya proje destekleri
değerlendirme komisyonlarında görev alan veya etüt raporu hazırlayan,
mühendislik alanında en az lisans düzeyinde eğitim almış Başkanlık
personeline, bu faaliyetini belgelendirmek suretiyle, başkaca bir koşul
aranmaksızın sanayi ve bina etüt-proje sertifikaları verilir.
(7) Bakanlık tarafından geliştirilen uluslararası
işbirlikleri kapsamında, şirketlerin ihtisaslaşmasını teminen yurt içinde
veya yurt dışında kısa süreli eğitim programları düzenlenmesi halinde,
şirketlerin uzman ve/veya sertifikalı personelinin katılımı sağlanır.”
“(8) Birinci, ikinci ve üçüncü eğitim modüllerinin her birinin en az yüzde sekseni kadar
kısmına takip veya devam etme zorunluluğu vardır.”
MADDE 12
– Aynı Yönetmeliğe 12 nci maddeden
sonra gelmek üzere aşağıdaki 12/A ve 12/B maddeleri eklenmiştir.
“Ölçme
doğrulama eğitimleri
MADDE
12/A – (1) Bakanlık, ölçme
doğrulama uzmanlığı için eğitim, sınav ve sertifikalandırma programı
düzenler veya düzenletebilir. Eğitim, sınav ve sertifikalandırma programına
ilişkin hususlar uygulama usul ve esaslarında tanımlanır.
Enerji
verimliliğine yönelik diğer eğitimler
MADDE
12/B – (1) Bakanlık, ulusal ve
uluslararası işbirliklerinin geliştirilmesi kapsamında enerji verimliliği
eğitim programları düzenleyebilir.”
MADDE 13
– Aynı Yönetmeliğin 13 üncü
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 13 –
(1) Bakanlık, yetkilendirilmiş kurumlar ve şirketler tarafından yıllık
olarak planlanan eğitim programları Bakanlık internet sayfasında ilan
edilir. Eğitim programlarının izlenmesi ve denetimi ile ilgili faaliyetler
uygulama usul ve esaslara göre yapılır.
(2) Bakanlık, yetkilendirilmiş kurumlar ve
yetkilendirdiği şirketler tarafından yürütülen eğitim programlarını,
yetkilendirilmiş kurumlar ise yetkilendirdikleri şirketler tarafından
yürütülen eğitim programlarını yerinde izleyebilir. Aksaklıkların
giderilmesine yönelik öneriler ilgili yetkilendirilmiş kuruma veya şirkete
yazılı olarak bildirilir. Bu önerilerin uygulama durumu Bakanlık ve/veya
ilgili yetkilendirilmiş kurum tarafından kontrol edilir.
(3) Enerji yöneticisi sertifikası ve/veya etüt-proje
sertifikası alabilmek için aşağıda belirtilen hususlar çerçevesinde
düzenlenen merkezi sınavlara katılmak ve başarılı olmak şarttır:
a) Bakanlık, internet sayfası üzerinden ilan etmek
suretiyle, Nisan ve Ekim aylarında yılda iki kez merkezi sınav yapar veya
kamu kurum ve kuruluşlarına, üniversitelere yaptırır. Bakanlık gerekli
görmesi halinde en az 30 gün önceden ilan etmek suretiyle ilave sınav
düzenleyebilir veya sınav tarihini değiştirebilir. Bu sınavlara katılım,
sınavların değerlendirilmesine ilişkin şartlar uygulama usul ve esaslarında
belirlenir. Bu sınavlarda yüz puan üzerinden en az yetmiş alan başarılı
sayılır. Girdiği ilk sınavda başarılı olamayanlara, en fazla bir kez daha
sınava girme hakkı tanınır. Bu Yönetmelik kapsamında belirtilen şartları
sağlamak suretiyle sınavlara katılmak isteyenler, Bakanlık tarafından
internet üzerinden ilan edilen kurallara uygun olarak, sınav kaydı
yaptırır. Sınav kaydının tamamlanabilmesi için sınav ücretinin yatırılması
esastır.
b) Bakanlık, yetkilendirilmiş kurumların ve
şirketlerin işbirliği ile uygulama usul ve esaslarında belirtilen yetkinlikleri
ölçebilecek nitelikte soru bankası oluşturur. Sınavlarda sorulan sorular bu
soru bankasından seçilir.
c) Sınavlar, uygulamalı eğitim programlarında
eğitici olarak görev almış, en az üç kişiden oluşturulan bir komisyon
tarafından değerlendirilir. Sınav sonuçları bu komisyon tarafından bir
tutanakla tespit edilir. Sınav sonuçları, sınavın yapılmasını müteakip yedi
gün içinde Bakanlığın internet sayfası üzerinden ilgilinin erişimine
açılır.
ç) Sınav sonucuna yapılan yazılı itirazlar sınav
komisyonu tarafından değerlendirilir ve sonucu on iş günü içinde kursiyere
bildirilir.
(4) Eğitimlerin yapılacağı eğitim tesislerinde,
uygulama usul ve esaslarında belirtilen özelliklere sahip olma şartı
aranır.
(5) Eğitimler en fazla otuz kişilik gruplar halinde
yapılır. İhtiyaç duyulması halinde enerji yöneticisi eğitimlerinin birinci
ve ikinci modüllerine ve etüt-proje eğitimlerinin
birinci ve ikinci modüllerine katılacak eğitim grupları en fazla otuz kişi
sınırını aşmamak kaydı ile birleştirilebilir. Enerji yöneticisi
eğitimlerinin birinci ve ikinci modülleri ile
etüt-proje eğitimlerinin birinci, ikinci ve üçüncü modülleri ardışık olarak
açılır. Etüt-proje eğitimlerinin üçüncü modülü
müstakil olarak da açılabilir. Enerji yöneticisi sertifikasına sahip
kişiler üçüncü eğitim modülüne katılabilir.
(6) Eğitimler uygulama usul ve esaslarda belirlenen
müfredat konularını içerecek şekilde düzenlenir. Bakanlık gerekli görmesi
halinde yetkilendirilmiş kurumlar, eğitim konusunda yetkilendirilmiş
şirketler ve davet edebileceği sektör uzmanlarının katılımı ile eğitim
müfredatını ve materyallerini günceller.”
MADDE 14
– Aynı Yönetmeliğin 14 üncü
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 14 – (1)
Bir sonraki yılda düzenlenecek eğitim programlarına katılacaklardan
alınacak Katma Değer Vergisi dahil taban ve tavan
ücretler, her yıl Aralık ayında Bakanlık tarafından belirlenerek ilan
edilir.
(2) Eğitim programlarında eğitici olarak görevlendirilen
Başkanlık personelinin ücretle eğitim verecekleri haftalık ders saatlerinin
sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ile bunlara ödenecek ek ders
ücretleri ve diğer hususlarla ilgili işlemler, 14/7/1965
tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca
yürütülür.
(3) Müfredata ve verilecek eğitime uygun olarak
enerji yöneticisi ve etüt-proje eğitimlerinde eğitici olabilmek için
aşağıdaki şartlardan en az birine sahip olmak şarttır:
a) Etüt-proje sertifikasına sahip olmak.
b) Eğitim konuları ile ilgili olarak,
üniversitelerin ana bilim dallarından birinde ihtisas yapmış olmak ve öğretim
görevlisi, öğretim elemanı, öğretim üyesi, doktor öğretim üyesi, doktor,
doçent ve profesör ünvanlarından birine sahip olmak.
c) Enerji yöneticisi ve etüt-proje eğitimleri ile
ilgili eğitim vereceği konuda en az beş yıllık mesleki tecrübeye sahip
olmak.”
MADDE 15
– Aynı Yönetmeliğin 15 inci
maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Başvuru ve
şartları
MADDE 15
– (1) Verimlilik artırıcı proje
desteklerinden yararlanmak isteyen endüstriyel işletmeler, başvuru,
değerlendirme ve desteklerin uygulanmasına dair detayları kapsayan ve
uygulama usul ve esaslara uygun olarak şirketlere hazırlattıkları proje
başvurularını herhangi bir döneme tabi olmaksızın Bakanlığa sunar.
(2) Bakanlık gerekli gördüğü takdirde başvuru
dönemleri belirleyebilir ve başvuru kriterlerini
değiştirebilir. Yeni başvuru kriterleri ve/veya
başvuru tarihleri Bakanlık internet sayfası üzerinden ilan edilir.
(3) Başvurularda, aşağıdaki hususlardan herhangi
birinin karşılanmadığının tespit edilmesi halinde, verimlilik artırıcı
proje başvuruları değerlendirmeye alınmaz ve durum başvuru sahibi
endüstriyel işletmelere bildirilir.
a) Başvuru tarihi itibarıyla, endüstriyel
işletmenin ENVER portalına kayıtlı olması.
b) 9 uncu maddenin birinci fıkrası ve 32 nci
maddenin birinci fıkrası kapsamında belirtilen yükümlülüklerini yerine
getirmiş olması.
c) Belgelendirmeye esas olan
yürürlükteki TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi Standardına göre Türk
Akreditasyon Kurumu tarafından akredite olmuş veya Türk Akreditasyon Kurumu
tarafından kabul edilen kurumlarca akredite olmuş uygunluk değerlendirme
kuruluşlarınca verilmiş belgeye sahip olunması veya belgelendirme başvurusu
yapıldığına dair başvuru yapılan kurum veya kuruluş tarafından düzenlenmiş
belge sunulması.
(4) Elektrik üretim lisansına sahip tüzel kişiler
dışındaki yıllık toplam enerji tüketimleri beş yüz TEP ile bin TEP arasında
olan, ticaret ve/veya sanayi odasına bağlı olarak faaliyet gösteren ve her
türlü mal üretimi yapan işletmeler, üçüncü fıkranın (a), (b) ve (c)
bentlerindeki şartları sağlamak kaydıyla başvuru yapabilirler.
(5) Başvurular aynı endüstriyel işletme için azami
beş proje ile sınırlıdır. Endüstriyel işletmelerin daha önce destekleme
kararı alınmış ve uygulaması devam eden projeleri bu sayıya dahildir. Ancak, uygulamasının tamamlandığı Bakanlığa
bildirilen projeler bu sayıya dahil değildir.”
MADDE 16
– Aynı Yönetmeliğin 16 ncı maddesi
başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Ön inceleme
ve değerlendirme
MADDE 16
– (1) Uygulama usul ve esasları
çerçevesinde hazırlanan başvurular, mevzuata uygunluk, bilgi, belge ve
şekil yönünden incelemeye tabi tutulur.
(2) Başvuruda istenen belgelerde aranan bilgilerin
eksiksiz doldurulması esastır. Başvuru dosyasında ve bilgilerde eksiklik
tespit edilmesi halinde başvuru sahibinden eksikliklerin tamamlaması
istenir. Eksikliklerin belirtilen süre içinde giderilmemesi halinde başvuru
reddedilir ve durum başvuru sahibine bildirilir.
(3) Ön inceleme sonucunda herhangi bir eksiklik
tespit edilmeyen veya yapılan bildirim sonucu eksiklikleri giderilen
başvurular, Başkan onayı ile kurulan bir komisyon tarafından
değerlendirilir.
(4) Proje başvuruları aşağıdaki şekilde
değerlendirilir:
a) Komisyon; başvurularda yer alan projeleri, ölçüm
verileri, kabuller ve kullanılan metot ve hesaplamalar ile uygulama usul ve
esaslarda belirlenen diğer kriterlere göre bileşen
bazında inceler. Yapılan inceleme sonucu uygunsuzluk, eksiklik veya hata
tespit edilmesi halinde, başvuru sahibinden uygunsuzluk ve eksikliklerin
giderilmesi, hatalara dair açıklamalar istenir. Uygunsuzluk, eksiklik ve
hataları belirtilen süre içinde giderilmeyen projeler değerlendirmeye
alınmaz ve durum başvuru sahibine bildirilir.
b) Komisyonun uygun bulduğu proje bileşenleri
üzerinde gerek görülmesi halinde uygulama usul ve esaslarına göre yerinde
ön inceleme yapılır. Ön inceleme, Bakanlık personeli veya hizmet alınmak
suretiyle Bakanlık tarafından belirlenen gerçek veya tüzel kişiler
tarafından yapılır. Yerinde ön incelemenin gerçek veya tüzel kişiler
tarafından yapılması durumunda hizmet bedelleri endüstriyel işletmeler
tarafından karşılanır.
c) Yerinde ön inceleme kapsamında tespit edilen
uygunsuzluklar, eksiklikler ve yapılan ölçüm sonucunda projedeki
değerlerinden farklı olan proje bileşenleri başvuru sahibine bildirilir.
Yerinde tespit edilen eksiklikleri, uygun şekilde projesine yansıtan ve
eksikliklerini belirtilen süre içinde tamamlayan başvuru sahibinin bu
bildirim kapsamındaki proje bileşenleri değerlendirmeye dahil
edilir. Eksiklikleri belirtilen süre içinde giderilmeyen proje bileşenleri
ise değerlendirmeye alınmaz.
ç) Komisyon, eksiklikleri ve uygunsuzlukları giderilerek
değerlendirmeye alınan proje bileşenlerini uygulama usul ve esaslarına
uygun olarak Bakan onayına sunar.
(5) Bakan onayı ile desteklenme kararı verilen
projeler, başvuru sahibine bildirilir ve Bakanlığın internet sayfası
üzerinden ilan edilir. Bu ilan tarihi projenin başlangıç tarihi olarak
kabul edilir.”
MADDE 17
– Aynı Yönetmeliğin 17 nci maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 17 – (1)
Projelere ilişkin desteklerin uygulanması aşağıdaki şekilde yürütülür:
a) Proje, başlangıç tarihinden itibaren başlayarak
iki yıl içinde uygulanır. İki yıl içinde projesini uygulamayan veya
uygulandığını süresi içinde Bakanlığa bildirmeyen endüstriyel işletmelere
destek ödemesi yapılmaz. Projede değişiklik talebi olması durumunda
Bakanlığa bildirilir ve Bakanlığın uygun görüşü alınır.
b) Projeyi uyguladığını Bakanlığa bildiren
endüstriyel işletmelerde, uygulama usul ve esasları çerçevesinde yerinde
son inceleme yapılır.
c) Yerinde son inceleme sonrası, endüstriyel
işletmeler tarafından uygulamaya ilişkin bilgileri, yeminli mali müşavir
tarafından onaylanmış faturaları, ölçüm ve hesaplamaları içine alan
uygulama raporu hazırlanır ve Bakanlığa gönderilir. Uygulama raporunda yer
alan hesaplamalarda herhangi bir uygunsuzluk veya değerlendirmeye ilişkin
eksiklik tespit edilmesi halinde, bu uygunsuzluklar veya eksiklikler proje
sahibine bildirilir. Uygunsuzlukları veya eksiklikleri belirtilen süre
içinde giderilmeyen projeye veya proje bileşenine destek ödemesi yapılmaz.
ç) Uygulama raporu kapsamında, uygulamaları projede
belirtilenlerden farklı yapılan proje veya proje bileşenleri ve uygulaması
projesine uygun yapılan ancak, uygulama sonundaki bileşen enerji kazancının
projedeki miktarının yüzde doksanının altında gerçekleştiği tespit edilen
proje veya proje bileşenleri desteklenmez.
d) Komisyon, destek kapsamından çıkartılan ve/veya
destek yapılması uygun görülen proje bileşenlerini Bakan onayına sunar.
e) Cari yıl içinde yapılacak destek ödemelerinde
önceki yıllarda tamamlanan projelerin destek bedelleri öncelikli ödenir.
(2) Bakanlığa desteklenmesi için sunulan
projelerde, şirket hizmet bedeli ile yerinde ön inceleme hizmet bedeli
uygulama usul ve esasları çerçevesinde destek kapsamına dahil
edilir.
(3) Uygulanacak destek miktarının hesaplanmasında
yeminli mali müşavir tarafından onaylanmış ve proje başlangıç tarihinden
sonra düzenlenmiş olan fatura bilgileri esas alınır. Gerçekleşen proje
bedelinin (KDV hariç) kabul edilen proje bedelinden fazla olması durumunda,
kabul edilen proje bedelinin en fazla yüzde on artırımlı değerini
geçmeyecek proje bedeli üzerinden yapılan hesaplamalara göre destek ödemesi
yapılır. Gerçekleşen proje bedeli hiçbir surette KDV hariç beş milyon Türk
Lirasını aşamaz.
(4) Desteklenen endüstriyel işletmelere yapılacak
ödemelerde, döviz cinsinden yapılan harcamaların Türk Lirası karşılığı,
fatura tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru veya
daha düşük ise fatura üzerinde yer alan kur üzerinden hesaplanır.”
MADDE 18
– Aynı Yönetmeliğe 17 nci maddeden
sonra gelmek üzere aşağıdaki 17/A maddesi eklenmiştir.
“Verimlilik
artırıcı projelerin desteklenmesine ilişkin diğer hükümler
MADDE
17/A – (1) Tüm bildirimler ve
başvurular yazılı yapılabileceği gibi elektronik ortamda da yapılabilir.
Verimlilik artırıcı proje destekleri kapsamındaki tüm belgeler ve bilgiler
elektronik ortamda da alınabilir.
(2) Yerinde incelemelerde endüstriyel işletme
yetkilisi veya enerji yöneticisi ile projeyi hazırlayan şirket temsilcileri,
kalibrasyonu yapılmış ve etiketlenmiş ölçüm
cihazları ve yerinde inceleme heyeti tarafından talep edilecek diğer
hususlar ile birlikte hazır bulunur.
(3) Yerinde inceleme sırasında yetkililerce talep
edilen her türlü bilgi ve belge ilgililerce ibraz edilir ve gerekli
kolaylık sağlanır. Yerinde inceleme için gerekli ekipman,
ölçüm şartları, uygulama alanına erişim ve benzeri koşulları sağlamayan ve
bu nedenle inceleme faaliyetinin tamamlanamadığı durumlarda endüstriyel
işletmelerin projeleri destek kapsamına alınmaz.
(4) Başvuruların değerlendirme ve yerinde inceleme
süreçlerinde görev alan kişilere sunulan bilgi ve belgeler, işin mahiyeti
haricinde kullanılmaz, üçüncü kişilerle paylaşılamaz.
(5) Proje süresinde işletmenin devri, başka bir
işletme ile birleşmesi ve nev’i değişikliği durumunda, bu husus Bakanlıkça
değerlendirilerek, projenin devamına veya sonlandırılmasına karar verilir.
(6) Başvurusu kabul edilmiş, değerlendirilmiş ve
desteklenmesi kararlaştırılmış olsa dahi, TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim
Sistemi Standardına göre Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite olmuş
veya Türk Akreditasyon Kurumu tarafından kabul edilen kurumlarca akredite
olmuş uygunluk değerlendirme kuruluşlarınca verilmiş belgeye sahip
olunmadıkça destek ödemesi yapılmaz. Destek ödemesi yapılmayan endüstriyel
işletme herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunamaz.
(7) Desteklerin uygulanma sürecinde, mücbir sebep
olarak kabul edilebilecek hallerin ortaya çıkması durumunda, bu mücbir
sebep hallerinin sona erinceye kadar destek sürecinin durdurulması, devamı
veya iptaline Bakanlık tarafından karar verilir.
(8) Kojenerasyon sistemlerine yönelik proje
başvurularında 18/9/2014 tarihli ve 29123 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Kojenerasyon ve Mikrokojenerasyon Tesislerinin
Verimliliğinin Hesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sıra
No: 2014/3) ile belirlenen asgari verimlilik gereksinimlerini sağlayan
verimlilik belgesi almış olma şartı aranır.”
MADDE 19
– Aynı Yönetmeliğin 18 inci
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 18 – (1)
Herhangi bir endüstriyel işletmesi için üç yıl içerisinde enerji
yoğunluğunu ortalama olarak en az yüzde on oranında azaltmayı taahhüt
ederek Bakanlık ile gönüllü anlaşma yapmak isteyen gerçek veya tüzel
kişiler, Bakanlığın internet sayfasında yayınlanan başvuru formu ile
birlikte her yıl Mayıs ayında Bakanlığa başvurur. Bakanlık, internet
sayfası üzerinden ilan etmek suretiyle, başvuru almayabileceği gibi başvuru
dönemini erteleyebilir, uzatabilir veya birden fazla dönemde başvuru alabilir.
Aşağıdaki şartları sağlamayan endüstriyel işletmelerin başvuruları
reddedilir:
a) Belgelendirmeye esas olan
yürürlükteki TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi Standardına göre Türk
Akreditasyon Kurumu tarafından akredite olmuş veya Türk Akreditasyon Kurumu
tarafından kabul edilen kurumlarca akredite olmuş uygunluk değerlendirme
kuruluşlarınca verilmiş belgeye sahip olunması veya belgelendirme başvurusu
yapıldığına dair başvuru yapılan kurum veya kuruluş tarafından düzenlenmiş
belge sunulması.
b) Başvuru tarihi itibarıyla, endüstriyel
işletmenin ENVER portalına kayıtlı olması.
c) 9 uncu maddenin birinci fıkrası ve 32 nci
maddenin birinci fıkrası kapsamında belirtilen yükümlülüklerin yerine
getirilmiş olması.
(2) Gönüllü anlaşma başvuruları aşağıdaki şekilde
değerlendirilir:
a) Başvurular, Başkan onayı ile kurulan gönüllü
anlaşma değerlendirme komisyonu tarafından değerlendirilir.
b) Bakanlık ile daha önce yaptığı gönüllü anlaşma
kapsamında taahhütlerini yerine getirmiş olmasına rağmen daha sonraki
yıllarda daha önce gönüllü anlaşma yaptığı endüstriyel işletmesinde enerji
yoğunluklarını artırmış olan gerçek veya tüzel kişilerin ilgili endüstriyel
işletmesine ait başvuruları değerlendirmeye alınmaz.
c) Mücbir sebep hallerinin oluşması dışında,
Bakanlık ile yaptığı gönüllü anlaşma kapsamında taahhütlerini yerine
getirmeyenlerin başvuruları beş yıl süre ile değerlendirmeye alınmaz.
ç) Başvuru formunda, komisyon tarafından yapılan
inceleme sonucu uygunsuzluk, eksiklik veya hata tespit edilmesi halinde
endüstriyel işletmelerden uygunsuzluk, eksiklik veya hataların tamamlaması
istenir. Endüstriyel işletmeler değerlendirme komisyonu tarafından
belirlenen uygunsuzluk, eksiklik veya hataları gidermekle ve komisyonun
uygun görmesi halinde yerinde yapacağı incelemeler için gerekli şartları
sağlamakla yükümlüdür. Uygunsuzluk, eksiklik veya hatalarını belirtilen
süre içinde gidermeyen endüstriyel işletmelerin başvuruları reddedilir ve
durum başvuru sahibi endüstriyel işletmelere bildirilir. Bu kusurdan dolayı
değerlendirmeye alınmama yapılan başvuru dönemi ile sınırlıdır.
d) Başvuru formunda eksiği olmayan ve eksiklerini
tamamlayan endüstriyel işletmelerin başvuru tarihinden önceki yıllara ait
enerji yoğunlukları aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.
Enerji yoğunluğu = E / D
E = TEP cinsinden işletmenin yıllık toplam enerji
tüketimi
D = (100/ Yi-ÜFE) x ∑ (Pi x Fi)
D = 2015 yılı fiyatları ile bin (1000) Türk Lirası
cinsinden yıllık mal üretiminin ekonomik değeri olup Bakanlık gerek görmesi
halinde baz yılını değiştirebilir.
Yi-ÜFE = İlgili sektörün yurt içi üretici fiyat
endeksi
Pi = Yıl içerisinde üretilen mal miktarları
Fi = Bin (1000) Türk Lirası cinsinden, yıl
içerisinde üretilen malların fabrika satış fiyatları.
e) Gönüllü anlaşma değerlendirme komisyonu, anlaşma
yapmaya değer olan başvuruları referans enerji yoğunluğu değerinin ve
taahhüt edilen enerji yoğunluğu azaltma oranının yüksek olması kriterlerini dikkate alarak, aşağıdaki formül ile
hesaplanan toplam puanlarına göre en yüksek puandan başlamak suretiyle
sıralar.
P = 0,6 x REY + 0,4 x EYA
P: Toplam puan
REY: 100 puan üzerinden, en yüksek değerine göre
normalize edilmiş referans enerji yoğunluğu puanı,
EYA: 100 puan üzerinden, en yüksek değerine göre
normalize edilmiş, taahhüt edilen enerji yoğunluğu azaltma oranı puanı,
f) Gönüllü anlaşma yapılacak endüstriyel işletmeler
toplam puanlara göre yapılan sıralamaya göre en yüksek puandan başlamak
suretiyle Bakan onayı ile belirlenir.
g) Belgelendirmek kaydıyla, işletmeye alındığı
tarih itibarıyla beş yılını tamamlayamadığı için referans enerji yoğunluğu
hesaplanamayan endüstriyel işletmeler için referans enerji yoğunluğu, son
üç yıldaki enerji yoğunluklarının ortalaması olarak alınır.
(3) Elektrik üretim lisansına sahip tüzel kişiler
dışındaki yıllık toplam enerji tüketimleri beş yüz TEP ile bin TEP arasında
olan, ticaret ve/veya sanayi odasına bağlı olarak faaliyet gösteren ve her
türlü mal üretimi yapan işletmeler, birinci fıkranın (a), (b) ve (c)
bentlerindeki şartları sağlamak kaydıyla başvuru yapabilirler.
(4) Beyan edilen bilgi ve belgelerin varlığı ile
muhteviyatı itibarıyla doğruluğundan başvuru sahibi sorumlu olup gönüllü
anlaşmanın herhangi bir aşamasında aksinin tespiti halinde ilgili
endüstriyel işletmenin destek kapsamından çıkarılıp çıkarılmamasına
Bakanlık yetkilidir.”
MADDE 20
– Aynı Yönetmeliğin 19 uncu
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 19 – (1)
Bakan onayını takiben, Bakanlık ile endüstriyel işletmeler arasında yapılan
gönüllü anlaşmalar, Bakanlık tarafından hazırlanan uygulama usul ve esaslarında
belirtilen formata uygun olarak ve aşağıdaki esaslar doğrultusunda
düzenlenir ve izlenir:
a) Gönüllü anlaşma kapsamındaki taahhütlerin yerine
getirilmesi ile ilgili başlangıç yılı, başvuruyu takip eden ilk yıldır. Bu
yıl içinde endüstriyel işletmeler destek ödemesine esas olacak yeminli malî
müşavir tarafından onaylanan başvuru yılına ait toplam enerji giderini
gösteren belgeleri Bakanlığa gönderir. Enerji giderini gösteren belgelerin
belirtilen yıl içinde gönderilmemesi durumunda endüstriyel işletmeler
destek kapsamından çıkartılır ve durum başvuru sahibi endüstriyel
işletmelere bildirilir.
b) Gönüllü anlaşmaya konu olan endüstriyel
işletmenin enerji yoğunluğu anlaşma dönemi boyunca Bakanlık tarafından
izlenir. Endüstriyel işletme başvuru yılından sonraki üç yıla ait enerji
yoğunluklarının hesap edilebilmesi için enerji yoğunluğu hesabına esas
teşkil eden bilgi ve belgeleri içeren ve Bakanlık internet sitesinde
yayınlanan izleme formunu, anlaşma dönemi içerisinde her yıl Mart ayı
sonuna kadar Bakanlığa gönderir. Bakanlık, gönüllü anlaşmaya taraf
olanlardan bünyesinde birden fazla endüstriyel işletme bulunanların gönüllü
anlaşma yapmadıkları endüstriyel işletmelerindeki enerji yoğunluğu
değişimlerini de izler. Gönüllü anlaşmaya taraf olan gerçek veya tüzel
kişiler izleme için Bakanlığın ihtiyaç duyacağı bilgileri vermekle
yükümlüdür. Bakanlık ve onun adına hareket eden görevlileri bu bilgileri
gizli tutmakla yükümlüdür.
c) İzleme formunda istenen belgelerde aranan
bilgilerin eksiksiz doldurulması esastır. İzleme formunda istenen bilgi ve
belgelerde uygunsuzluk, eksiklik veya hata tespit edilmesi halinde
endüstriyel işletmelerden uygunsuzluk, eksiklik veya hataların giderilmesi
istenir. Endüstriyel işletmeler değerlendirme komisyonu tarafından belirlenen
uygunsuzluk, eksiklik veya hataları gidermekle yükümlüdür. Uygunsuzluk,
eksiklik veya hatalarını belirtilen süre içinde gidermeyen ve enerji
yoğunluğu hesabına esas teşkil eden bilgi ve belgeleri Mart ayı içerisinde
göndermeyen endüstriyel işletmeler destek kapsamından çıkartılır ve durum
başvuru sahibi endüstriyel işletmelere bildirilir.
(2) Gönüllü anlaşmalarda aşağıdaki mücbir sebep
halleri dikkate alınır:
a) Bir olayın mücbir sebep hali sayılabilmesi için
olaydan etkilenen tarafın gerekli özen ve dikkati göstermiş ve tüm
önlemleri almış olmasına karşın önlenemeyecek, kaçınılamayacak veya
giderilemeyecek olması ve bu durumun etkilenen tarafın yükümlülüklerini
yerine getirmesini engellemesi gerekir. Aşağıda belirtilen haller mücbir
sebepler olarak kabul edilir:
1) Doğal afetler ve salgın hastalıklar.
2) Savaş, nükleer ve kimyasal serpintiler,
seferberlik halleri, halk ayaklanmaları, saldırı, terör hareketleri ve
sabotajlar.
3) Grev, lokavt veya diğer memur ve işçi
hareketleri.
4) Genel ekonomik kriz.
5) Gönüllü anlaşmalarda belirtilen özel mücbir
sebep halleri.
b) Taraflardan birinin bildirdiği mücbir sebep
halinin bir takvim yılında üç aydan az devam etmesi halinde, Bakan onayı
ile gönüllü anlaşmanın süresi en fazla bir yıl uzatılabilir. Mücbir sebep
halinin üç aydan fazla devam etmesi halinde gönüllü anlaşma sona
erdirilir.”
MADDE 21
– Aynı Yönetmeliğin 20 nci maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 20 –
(1) Gönüllü anlaşma yapan gerçek veya tüzel kişilerin endüstriyel işletme
içinde tükettikleri enerjiden; atıkları modern yakma teknikleri ile ısı ve
elektrik enerjisine dönüştüren tesislerinde, verimi Kojenerasyon ve
Mikrokojenerasyon Tesislerinin Verimliliğinin Hesaplanmasına İlişkin Usul
ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sıra No: 2014/3) ile belirlenen asgari verim
değerinin üzerinde olan ve yurt içinde imal edilen kojenerasyon
tesislerinde veya hidrolik, rüzgar, jeotermal,
güneş veya biyokütle kaynaklarını kullanarak ürettikleri enerji, bu
tesislerin anlaşma dönemi içinde işletmeye alınması halinde, bir defaya
mahsus olmak üzere enerji yoğunluğu hesabında endüstriyel işletmenin yıllık
toplam enerji tüketimi miktarından düşülür. Toplam maliyetinin yüzde
yetmişten fazlasını oluşturan kısımlarının yurt içinde yapılan imalatlarla
karşılandığı yeminli mali müşavir tarafından onaylanmış belgelerle ortaya
konulan kojenerasyon tesisleri, yurt içinde imal edilmiş sayılır.
(2) İzleme formunda eksiği olmayan ve eksiklerini
tamamlayan endüstriyel işletmelerin izleme dönemindeki enerji yoğunlukları
aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.
Enerji yoğunluğu = E / D
E = Et – Eyk
Et = TEP cinsinden işletmenin yıllık toplam enerji
tüketimi
Eyk = Birinci fıkra kapsamında TEP cinsinden yıl
içerisinde üretilen enerji
D = (100/Yi-ÜFE) x ∑ (Pi x Fi)
D = 2015 yılı fiyatları ile bin (1000) Türk Lirası
cinsinden yıllık mal üretiminin ekonomik değeri olup Bakanlık gerek görmesi
halinde baz yılını değiştirebilir.
Yi-ÜFE = İlgili sektörün yurt içi üretici fiyat
endeksi
Pi = Yıl içerisinde üretilen mal miktarları
Fi = Bin (1000) Türk Lirası cinsinden, yıl
içerisinde üretilen malların fabrika satış fiyatları.
(3) Enerji yoğunluğundaki azalma oranının
hesaplanmasında referans enerji yoğunluğuna göre her yıl gerçekleşen
farkların aritmetik ortalaması esas alınır. Bununla birlikte, anlaşmanın
bittiği yıla ait enerji yoğunluğu değerinin taahhüt edilen enerji yoğunluğu
azaltma oranından az olmamak üzere, referans enerji yoğunluğundan düşük
olması şarttır. Gönüllü anlaşma değerlendirme komisyonu, bu şartlar
çerçevesinde desteklenmesi uygun görülen ve görülmeyen endüstriyel
işletmeleri belirler ve Bakan onayına sunar.
(4) Bakanlık ile gönüllü anlaşma yapan ve
taahhüdünü yerine getiren gerçek veya tüzel kişilerin ilgili endüstriyel
işletmesinin anlaşmanın yapıldığı yıla ait enerji giderinin yüzde otuzu,
Bakanlık ödeneklerinin yeterli olması durumunda ve bir milyon Türk Lirasını
geçmemek kaydıyla Bakanlık bütçesinden karşılanır. Taahhüdünü yerine
getirmeyen endüstriyel işletmelere ise herhangi bir destek ödemesi
yapılmaz.
(5) Uygulanacak desteğin ödeme planı gönüllü
anlaşma dönemi sonunda Bakanlık ödenekleri ile sınırlı kalmak kaydıyla
Bakanlık tarafından belirlenir. Geçmiş yıldan kalan desteklerin ödenmesine
öncelik verilmek suretiyle, cari yıla ait toplam kullanılabilir ödeneğin o
yıla ait toplam destek miktarına oranı nispetinde ödeme yapılır. Bu şekilde
yapılacak ödemeler ve ödemelerdeki gecikmeler için herhangi bir hak veya
faiz talebinde bulunulamaz.
(6) Ödemenin yapılmasında anlaşmanın yapıldığı yıla
ait ve yeminli mali müşavir tarafından onaylanmış olan enerji giderlerine
ait faturalar ve ödeme belgeleri esas alınır.
(7) Gönüllü anlaşma yapılan endüstriyel işletmeler
ile enerji yoğunluklarını azaltan ve artıran endüstriyel işletmelere
ilişkin bilgiler Bakanlığın internet sayfası üzerinden yayınlanır.
(8) Başvurusu kabul edilmiş, değerlendirilmiş ve
desteklenmesi kararlaştırılmış olsa dahi, TS EN ISO 50001 Enerji Yönetim
Sistemi Standardına göre Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite olmuş
veya Türk Akreditasyon Kurumu tarafından kabul edilen kurumlarca akredite
olmuş uygunluk değerlendirme kuruluşlarınca verilmiş belgeye sahip
olunmadıkça destek ödemesi yapılmaz. Destek ödemesi yapılmayan endüstriyel
işletme herhangi bir hak ve alacak talebinde bulunamaz.
(9) Anlaşma dönemi içinde işletmenin devri, başka
bir işletme ile birleşmesi ve nev’i değişikliği durumunda, bu husus
Bakanlıkça değerlendirilerek, gönüllü anlaşmanın devamına veya
sonlandırılmasına karar verilir.
(10) Gönüllü anlaşma kapsamındaki başvurular ve tüm
bildirimler yazılı yapılabileceği gibi elektronik ortamda da yapılabilir.
Tüm belgeler ve bilgiler elektronik ortamda da alınabilir.”
MADDE 22 – Aynı
Yönetmeliğin 21 inci maddesinin birinci fıkrasının birinci paragrafında yer
alan “Genel Müdürlüğe” ibaresi “Bakanlığa” olarak, “Genel Müdürlük” ibaresi
“Bakanlık” olarak ve “Genel Müdürlüğün internet sitesi” ibareleri
“Bakanlığın internet sayfası” olarak değiştirilmiş, aynı fıkranın (a)
bendinde yer alan “Genel Müdürlük” ibaresi “Bakanlık” olarak ve “Genel
Müdürlük tarafından internet” ibaresi “Bakanlık tarafından internet
sayfası” olarak değiştirilmiş, aynı fıkranın (b) bendinde yer alan “Genel
Müdürlük” ibaresi “Bakanlık” olarak değiştirilmiş ve ikinci fıkrasında yer
alan “Genel Müdürlüğe” ibaresi “Bakanlığa” olarak değiştirilmiştir.
MADDE 23
– Aynı Yönetmeliğin 22 nci
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “perakende satış lisansı sahibi
tüzel kişiler” ibaresi “tedarik şirketleri” olarak değiştirilmiştir.
MADDE 24
– Aynı Yönetmeliğin 23 üncü
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “lisansı sahibi tüzel kişiler”
ibaresi “şirketleri” olarak değiştirilmiş ve aynı fıkranın (a) ve (c)
bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“a) Yol aydınlatmalarında; 27/7/2013
tarihli ve 28720 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Genel Aydınlatma
Yönetmeliği, LED Işık Kaynaklı Yol Aydınlatma Armatürleri Teknik
Şartnamesi, Yol Aydınlatma Armatürleri Teknik Şartnamesi ve LED’li Yol
Aydınlatma Tasarımına İlişkin Usul ve Esaslara uyulur. Ayrıca 23/6/2010 tarihli ve 2010/643 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Enerji ile İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı
Tasarıma İlişkin Yönetmelik ve 12/9/2011 tarihli ve 2011/2257 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Ürünlerin Enerji ve Diğer
Kaynak Tüketimlerinin Etiketleme ve Standart Ürün Bilgileri Yoluyla
Gösterilmesi Hakkında Yönetmelik hakkında hükümler dikkate alınarak
uygulanır.”
“c) Park ve bahçe aydınlatması amacıyla kullanılan
aydınlatma sistemlerinde LED’li armatürler kullanılır.”
MADDE 25 – Aynı
Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Genel
Müdürlük” ibareleri “Bakanlık” olarak değiştirilmiş, üçüncü fıkrasında yer
alan “Askeri liseler ile” ibaresi yürürlükten kaldırılmış, dördüncü
fıkrasının (c) bendinin birinci cümlesi ile aynı bendin (1) numaralı alt
bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı fıkranın (ç) bendinde yer alan
“öğretim” ibaresi “eğitim” olarak değiştirilmiş, (d) bendinde yer alan
“Posta İşletmeleri Genel Müdürlüğü” ibaresi “Posta ve Telgraf Teşkilatı
Anonim Şirketi” olarak değiştirilmiş ve beşinci fıkrasında yer alan “Genel
Müdürlük” ibaresi “Bakanlık” olarak değiştirilmiştir.
“Her yıl enerji verimliliği
bilinçlendirme ve farkındalık çalışmaları kapsamında;”
“1) İlgili bakanlıklar, büyükşehir belediyeleri ve
sivil toplum kuruluşları ile birlikte koordineli olarak konferans, sergi,
fuar ve yarışma gibi bilinçlendirme etkinlikleri düzenler veya düzenletir.”
MADDE 26
– Aynı Yönetmeliğin 25 inci
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 25 –
(1) Kurulu gücü yüz megavat ve üzeri olan elektrik üretim tesislerinde, 8
inci maddede belirtilen enerji yönetimi ile ilgili faaliyetleri yönetim
adına yürütmek üzere, çalışanları arasından birisi enerji yöneticisi olarak
görevlendirilir.
(2) Elektrik üretim lisansı sahibi tüzel kişiler
Bakanlığın internet sayfasında yayınlanan formattaki bilgileri her yıl Mart
ayı sonuna kadar Bakanlığa gönderir.”
MADDE 27
– Aynı Yönetmeliğin 26 ncı
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “19/2/2003
tarihli ve 25025 sayılı” ibaresi “2/1/2014 tarihli ve 28870 sayılı” olarak
değiştirilmiş, ikinci fıkrasında yer alan “22/1/2003 tarihli ve 25001
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliğinde”
ibaresi “28/5/2014 tarihli ve 29013 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde” olarak değiştirilmiş ve aynı maddeye
aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“(3) Yeni yapılacak iletim ve dağıtım tesislerinde
ömür boyu maliyet analizleri yapılarak kayıpları asgari seviyeye indirecek ekipmanlar seçilir.”
MADDE 28
– Aynı Yönetmeliğin 27 nci
maddesinin birinci fıkrası yürürlükten kaldırılmış ve ikinci fıkrası
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“(2) Kurulu gücü 20 MW ve üzeri
olan termik santrallerde atık ısılarının öncelikle binalarda ısıtma ve
soğutma amaçlı kullanımının yanı sıra sanayi, tarımsal üretim, su ürünleri
yetiştiriciliği, soğuk hava depoları ve tatlı su üretimi gibi sektörlerde
de değerlendirilmesine yönelik enerji etütleri yapılır veya şirketlere
yaptırılır ve istenilen veriler ENVER portalına girilir. Hazırlanan nihai etüt raporları etüdün yapıldığı
yılı takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletilir.”
MADDE 29
– Aynı Yönetmeliğin 28 inci
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 28 – (1)
Kanunun 8 inci maddesi, 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ve
Elektrik Piyasası Kanununun 14 üncü maddesi kapsamındaki uygulamalarda,
Kojenerasyon ve Mikrokojenerasyon Tesislerinin Verimliliğinin
Hesaplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (Sıra No: 2014/3)
ile belirlenen verimlilik kriterlerinin
karşılanması şarttır.”
MADDE 30
– Aynı Yönetmeliğin 30 uncu
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 30 –
(1) Enerji yöneticisi görevlendirmekle yükümlü kamu binalarında etüt
yaptırılması zorunludur. Bu etütler kamu binasının bağlı olduğu kurum ve
kuruluşlar tarafından şirketlere yaptırılır veya çalışanları arasında bina
etüt-proje sertifikasına sahip personel bulunması durumunda kurum ve
kuruluşların kendisi yapar. Bu etütler her yedi yılda bir yenilenir. Etüt
raporları ve belirlenen önlemlere ilişkin uygulama planlarının birer sureti
kurum ve kuruluş tarafından Bakanlığa gönderilir ve istenen veriler ENVER
portalına girilir. Hazırlanan nihai etüt raporları etüdün yapıldığı yılı
takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletilir.
(2) Bakanlık, gerekli görmesi halinde kamu kesimine
ait enerji yöneticisi görevlendirmekle yükümlü binalarda, tasarruf
potansiyeli ile enerji verimliliğinin artırılmasına yönelik tedbirleri,
bunların fayda ve maliyetlerini belirlemek üzere şirketlere etütler
yaptırabilir.
(3) Birinci ve ikinci fıkralarda
ifade edilen etütler ile belirlenen önlemlerden geri ödeme süresi üç yılın
altında olanlara ilişkin uygulama projeleri, etüdü yapılan kurum ve kuruluş
tarafından hazırlanır, bu projelere ilişkin uygulama planları Bakanlığa
gönderilir, etüdün tamamlanmasını takip eden en geç dört yıl içerisinde
uygulanır ve uygulama sonuçları Bakanlığa gönderilir.”
MADDE 31
– Aynı Yönetmeliğin 31 inci
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 31 –
(1) Kamu kesimine ait bina ve işletmelerde enerji verimliliğini artırmak
amacıyla Bakanlık tarafından belirlenen Kamu Binalarında Tasarruf Hedefi ve
Uygulama Rehberinde yer alan tedbirler uygulanır. Ancak, anılan uygulama
rehberinde belirtilen uygulamalardan Milli Savunma Bakanlığı ile bağlı ve
ilgili kuruluşlarının, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ile bağlı ve
ilgili kuruluşlarının ve Bakanlığın uygun göreceği diğer kurum ve kuruluşlar
bu maddede tanımlanan yükümlülüklerden muaf tutulur.”
MADDE 32
– Aynı Yönetmeliğin 32 nci
maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, ikinci fıkrasında
yer alan “Genel Müdürlüğün” ibaresi “Bakanlığın” olarak değiştirilmiş,
üçüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve dördüncü fıkrasında yer
alan “Müsteşarlığı” ibaresi “Başkanlığı” olarak değiştirilmiştir.
“(1) Kamu, ticari ve hizmet binaları, işletmeler,
elektrik üretim tesisleri ve organize sanayi bölgeleri, Bakanlık tarafından
belirlenen formata uygun olarak bildirimlerini her yıl Mart ayı sonuna kadar
ENVER portalına girer. Verilen bilgiler çerçevesinde, son üç yıla ait
yıllık toplam enerji tüketimlerinin ortalaması esas alınarak yükümlülük kapsamına
girenler Bakanlıkça belirlenir. Kapsam dâhiline giren kamu, ticari ve
hizmet binaları, işletmeler, elektrik üretim tesisleri ve organize sanayi
bölgeleri yükümlülükleri uyarınca enerji yönetimi sistemi kurulumu, enerji
yöneticisi görevlendirilmesi, enerji yönetim biriminin oluşturulması, ENVER
portalına detay verilerinin girilmesi işlemlerini yürütür.”
“(3) Bakanlık enerji verimliliği faaliyetleri
çerçevesinde ilgili kurum ve kuruluşlardan ilave bilgi ve belge talep
edebilir, ortak çalışmalar yürütür.”
MADDE 33
– Aynı Yönetmeliğin 33 üncü
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Genel Müdürlük” ibaresi “Bakanlık”
olarak değiştirilmiştir.
MADDE 34
– Aynı Yönetmeliğin 34 üncü
maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 34 – (1)
Bakanlık, bu Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak üzere her türlü alt
düzenlemeyi yapmaya yetkilidir. Bu Yönetmelik ile ilgili uygulama usul ve
esasları Bakanlıkça belirlenir ve Bakanlık internet sayfası üzerinden ilan
edilir.
(2) Enerji verimliliği eğitim ve sertifikalandırma
faaliyetleri hakkında uygulama usul ve esasları, enerji verimliliği
hizmetlerini yürütecek kurum ve kuruluşlara yetki belgesi verilmesi
hakkında uygulama usul ve esasları, enerji verimliliği destekleri hakkında
uygulama usul ve esasları Bakanlık tarafından belirlenir ve Bakanlık
internet sayfası üzerinden ilan edilir.”
MADDE 35
– Aynı Yönetmeliğin 35 inci maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 35 –
(1) Bakanlık enerji verimliliği hizmetleri ile ilgili gelişmeleri,
darboğazları ve çözüm önerilerini değerlendirmek üzere sektör
temsilcilerinin katılımı ile gerekli görmesi halinde koordinasyon toplantısı
düzenler.”
MADDE 36
– Aynı Yönetmeliğin 36 ncı maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 36 – (1)
Milli Savunma Bakanlığı ile bağlı ve ilgili kuruluşları ve Milli İstihbarat
Teşkilatı Başkanlığı ile bağlı ve ilgili kuruluşları 8 inci maddenin ikinci
fıkrası ve 9 uncu maddenin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve altıncı
fıkraları hükümlerinden dolayı sorumlu tutulmazlar. Ancak söz konusu
hükümlere ilişkin uygulama usul ve esaslarını bu kurumlar kendi iç
düzenlemeleri ile belirler.”
MADDE 37
– Aynı Yönetmeliğin geçici 1 inci
maddesinin başlığında ve birinci fıkrasında yer alan “Genel Müdürlüğün”
ibaresi “Bakanlığın” olarak değiştirilmiştir.
MADDE 38
– Aynı Yönetmeliğin geçici 2 nci,
geçici 4 üncü, geçici 5 inci, geçici 6 ncı, geçici 7 nci ve geçici 8 inci
maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.
MADDE 39
– Aynı Yönetmeliğin geçici 9 uncu
maddesinin birinci fıkrasında yer alan “Resmî Gazete’de yayımlanır” ibaresi
“ilan edilir” olarak değiştirilmiştir.
MADDE 40
– Aynı Yönetmeliğe aşağıdaki
geçici maddeler eklenmiştir.
“Yetki
belgesi kapsam değişikliği
GEÇİCİ
MADDE 10 – (1) Bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bina sektörü, bina ve hizmetler sektörü
olarak değiştirilmiştir. Bina sektörü alt sektörleri kaldırılmıştır. Mesken
ve ticari ve hizmet binaları alt sektörlerinde yetkilendirilmiş olan
şirketler mevcut uzman personelleri ile yetki belgesi geçerlilik süresi
bitimine kadar bina ve hizmetler sektörü kapsamında ayrıca yetkilendirmeye
gerek kalmaksızın faaliyetlerine devam eder. Ayrıca bu şirketler yetki
belgesi yenileme döneminde mevcut uzman personelleri ile ve diğer yenileme
şartlarının uygunluğuna göre faaliyetlerine devam edebilir. Mevcut uzman
personelin değişmesi halinde 6 ncı maddenin ikinci fıkrasının (b) bendinin
(1) numaralı alt bendinde belirtilen uzman personel şartı aranır. Mevcut
yetki belgeleri, geçerlilik süreleri aynı kalmak kaydıyla bina ve hizmetler
sektörü olarak değiştirilir ve her iki alt sektörde de yetki belgesi olan
şirketler için geçerlilik süresi daha uzun olan yetki belgesi esas alınır
ve tek yetki belgesi düzenlenir. Bu düzenlemeler için ayrıca bedel ödenmez.
Enerji
yöneticisi sertifikalarının yenilenmesi
GEÇİCİ MADDE 11 – (1) Bu
maddenin yürürlüğe girmesinden önce sanayi ve/veya bina sektörlerine yönelik
düzenlenen enerji yöneticisi eğitimlerine katılarak sanayi enerji
yöneticisi sertifikası ve/veya bina enerji yöneticisi sertifikası sahibi
olan kişilere, Bakanlığa başvurmaları halinde, eski sertifika veya
sertifikaları geri alınmak suretiyle, başkaca bir koşul aranmaksızın enerji
yöneticisi sertifikası verilir.
İlk
merkezi sınavın uygulanması
GEÇİCİ
MADDE 12 – (1) Bu Yönetmeliğin 13
üncü maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde yer alan hüküm, bu maddenin
yürürlüğe girdiği yılı takip eden ilk yıl uygulanmaya başlanır.
Etüt-proje
ödevinde başarısız olan mevcut kişilere hak verilmesi
GEÇİCİ MADDE 13 – (1) Bu
maddenin yürürlüğe girmesinden önce, etüt ve proje ödevini tamamlayamadığını
veya başarısız olduğunu belgeleyen kişilere, 2020 yılı sonuna kadar eğitim
aldığı kuruma başvurmaları durumunda, başvuru tarihini takip eden en fazla
altı ay içerisinde, eğitici kişilerin rehberliğinde etüt-proje ödevlerini
yapmaları için bir defaya mahsus hak verilir. Verilen bu hakta etüt ve proje ödevini
tamamlayamayan veya başarılı olamayanların, merkezi sınava girebilmeleri
hususunda gerekli şart olan etüt ve proje ödevini yeniden yapabilmeleri
için bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde düzenlenen etüt-proje
eğitimlerine yeniden katılmaları gerekir.
TS EN ISO
50001 Enerji Yönetim Sistemi belgelendirilmesi zorunluluğu için süreler
GEÇİCİ
MADDE 14 – (1) Bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 8 inci maddenin ikinci fıkrasında yer
alan hüküm en geç 2023 yılı sonuna kadar yerine getirilir.
Zorunlu
etütlere ilişkin muafiyet tanımlanması
GEÇİCİ
MADDE 15 – (1) 2019 yılında
tamamlanması gereken zorunlu etütler bir defaya mahsus olmak üzere en geç
2020 yılı sonuna kadar tamamlanır.
(2) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla etüt
zorunluluğu getirilen endüstriyel işletmeler en geç üç yıl içerisinde
etütlerini tamamlar.”
MADDE 41
– Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
MADDE 42 –
Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı yürütür.
|
Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete'nin
|
|
Tarihi
|
Sayısı
|
|
27/10/2011
|
28097
|
|
Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin
Yayımlandığı Resmî Gazete'nin
|
|
Tarihi
|
Sayısı
|
|
1-
|
25/3/2014
|
28952
|
|
2-
|
3/9/2014
|
29108
|
|