|
Tarım ve Orman Bakanlığından:
BİYOLOJİK İZLEME TEBLİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 –
(1) Bu Tebliğin amacı; yerüstü
sularında biyolojik kalite bileşenlerinin
izlenmesine ilişkin usul ve esasları belirleyerek
biyolojik izleme çalışmalarında standardizasyonu sağlamaktır.
Kapsam
MADDE 2 –
(1) Bu Tebliğ, biyolojik izleme
çalışmalarında kullanılmak üzere, her bir biyolojik kalite bileşeni için
biyolojik örnekleme noktalarının/alanlarının, örnekleme dönemlerinin ve
izleme sıklıklarının, örnekleme metodolojisinin ve kullanılan ekipmanın
belirlenmesi, numunelerin taşınması, muhafazası, örneklerin analizi ve
teşhisine ilişkin hususları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 –
(1) Bu Tebliğ, 10/7/2018 tarihli
ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410 uncu ve 421 inci
maddeleri ile 11/2/2014 tarihli ve 28910 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Yüzeysel Sular ve Yeraltı Sularının İzlenmesine Dair Yönetmeliğin 23 üncü
maddesinin onuncu fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 –
(1) Bu Tebliğde geçen;
a) Absorbans: Bir ışının absorblayıcı ortamdan
geçmeden önceki şiddetinin geçtikten sonraki şiddetine oranını,
b) Alg: Sucul ve yarı sucul habitatlarda bulunan ve
klorofil a içeren fotoototrof organizma gruplarını,
c) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,
ç) Batiskop: Su altı görüntüleme aparatını,
d) Bentik bölge: Kıyıdan başlayarak denizlerin ve
göllerin en derin yerlerine kadar olan dip bölgesini,
e) Bentik makroomurgasız: 0,5 milimetre göz
aralığındaki elekte kalan, büyük, çıplak gözle görülebilen canlıları,
f) Biyohacim: Belirli bir birim alanda veya hacimde
belli bir zamanda elde edilen toplam organik canlı madde hacmini,
g) Biyokütle: Belirli bir birim alanda veya hacimde
belli bir zamanda elde edilen toplam organik canlı madde kütlesini,
ğ) Biyolojik izleme: Su kütlesinin genel durumunun
belirlenmesi maksadıyla suda yaşayan canlıların periyodik olarak
örneklemesini ve analizini,
h) Biyolojik kalite bileşeni: Biyolojik izleme
kapsamında örneklenmesi gereken bentik makroomurgasız, fitoplankton, fitobentoz
(diyatome), balık, sucul makrofit, makroalg ve angiosperm canlı gruplarının
her birini,
ı) Biyota: Bir bölgede yaşayan canlıların bütününü,
i) Dioik tür: Erkek ve dişi çiçekleri farklı
bitkiler üzerinde bulunan türleri,
j) Diyatome: Silikattan yapılmış hücre duvarına
sahip tek hücreli veya koloni oluşturan mikroskobik ökaryotik algleri,
k) Emergent: Yarısı su altında, yarısı su üstünde
olan yarı-batık sucul bitkileri,
l) Eşey: Cinsiyeti,
m) Feofitin: Magnezyum içermeyen klorofil a ve
b’yi,
n) Fiksasyon: Organizmanın doğal durumuna en yakın
şekilde muhafaza edilerek dış etkenlere dirençli hale getirilmesini,
o) Fiksatif: Biyolojik materyalin muhafazası veya
stabilizasyonu için kullanılan kimyasal maddeleri,
ö) Fitobentoz: Mikroskobik tek hücreli canlılardan
2 metreden uzun sucul makrofitlere kadar tüm fototrofik bentik
organizmaları,
p) Fitoplankton: Sucul ortamlarda suda asılı kalan,
aktif yüzme kabiliyetine sahip olmayan fotosentetik canlıları,
r) Geçiş suları: Nehir ağızları civarında bulunan,
kıyı sularına yakın olmaları ve aynı zamanda tatlı su akıntılarından önemli
ölçüde etkilenmeleri sebebiyle kısmen tuzlu olma özelliğine sahip yer üstü
su kütlelerini,
s) Gözetimsel izleme: Su kütleleri üzerinde tabii
şartlardan ve insan faaliyetlerinden kaynaklanan uzun vadeli değişikliklerin
değerlendirilmesi maksadıyla yapılan izlemeyi,
ş) Helofit: Kökleri su altındaki çamur tabanında,
yapraklarının çoğu ile çiçekleri su yüzeyinin üzerinde bulunan, kıyı
bölgesindeki bitkileri,
t) Hidrofit: Su yüzeyinin hemen altında ya da su
yüzeyinde serbest yüzen ya da kökleri su tabanındaki toprakta bulunmakla
birlikte, yaprakları su yüzeyinde yüzen sucul bitkileri,
u) İzleme programı: İzleme noktaları, izlenecek
parametreler, operasyonel, gözetimsel gibi izleme tipleri izleme yapan
kurumlar ve izleme sıklıklarının yer aldığı programı,
ü) Kalitatif örnekleme: Örnekleme alanında bulunan
canlıları nitelik olarak belirlemeye yönelik örneklemeyi,
v) Kantitatif örnekleme: Örnekleme alanında bulunan
canlılara ait bolluk, biyokütle gibi değerlendirmelerin yapılması amacıyla
gerçekleştirilen örneklemeyi,
y) Kıyı suları: Türkiye kıyılarının en dış uç
noktalarından çizilen düz esas hattan itibaren deniz tarafına doğru bir
deniz mili (1852 metre) mesafeye kadar uzanan suları ve bunların deniz
tabanı ve altını,
z) Klorofil a: Alglerde ve fitoplanktonda tüm
taksonomik gruplarda bulunan fotosentetik pigmenti,
aa) Kompozit örnek: Su kütlesini temsil edecek
şekilde yüzey ve sediment arasında kalan su kolonu boyunca dikey olarak
alınan veya farklı derinliklerden/noktalardan alınarak birleştirilen
örneği,
bb) Kuadrat: Örnekleme çalışmalarında kullanılan
taşınabilir metal ya da plastikten yapılmış kare şeklindeki çerçeveyi,
cc) Laboratuvar: Biyolojik örneklerin analiz ve
teşhislerinin yapılabilmesi için gerekli personel ve donanım alt yapısına
sahip laboratuvarları,
çç) Lentik bölge: Durgun su bölgesini,
dd) Litoral bölge: Kıyı çizgisinden itibaren
başlayıp su bitkilerinin ortadan kalktığı yere kadar olan ışıklı kıyı bölgesini,
ee) Makroalg: Gerçek kök, gövde ve yaprak yapısına
sahip olmayan bitki benzeri talluslu canlıları,
ff) Makrofit yaşam formu: Sucul bitki ve filamentöz
alglerin submergent, emergent, serbest yüzücü ve helofit formlarını,
gg) Maksimum kolonizasyon derinliği: Gölde
submergent bitkilerin bulunabildiği en son derinliği,
ğğ) Oligotrofik su kütlesi: Besin maddelerince
özellikle azot ve/veya fosfor bileşikleri açısından fakir suları,
hh) Operasyonel izleme: Kirleticiler açısından risk
altında bulunan su kütlelerinde, kirletici girişinin olduğu yerlerde
yapılan izlemeyi,
ıı) Öfotik bölge: Su yüzeyinden ışığın yaklaşık
%1'e kadar azaldığı ve Secchi derinliğinin yaklaşık 2.5 katı derinliğe
kadar olan ışıklı bölgeyi,
ii) Ötrofik su kütlesi: Besin maddelerince
özellikle azot ve/veya fosfor bileşiklerince, alg ve daha yüksek yapılı
bitkilerin üremesini hızlandıracak, böylece sudaki canlıların dengesini
bozacak ve su kalitesinde istenmeyen bozulmalara yol açacak şekilde
zenginleşen su kütlelerini,
jj) Pelajik bölge: Su bitkilerinin bittiği yerden
başlayan dip ve kıyı ile ilişkisi olmayan açık su bölgesini,
kk) Rezervuar: Su kaynaklarının depolanması, düzenlenmesi
ve kontrolü amacıyla kullanılan doğal veya insanlar tarafından oluşturulmuş
baraj gölü, gölet, regülatör gibi yapıları,
ll) Sediment: Bir akarsu tarafından taşınmış olan
kaya veya biyolojik kökenli materyallerden meydana gelen partikül yığınını,
mm) Sert substrat: Taş, kaya gibi cansız ve midye
yatakları, makroalg ve sünger yüzeyleri gibi sabit zemini,
nn) Siyanobakteri: Mavi-yeşil algler olarak
adlandırılan, atmosferik azotu fikse edebilen, klorofil a içeren ve fotosentez
kabiliyeti olan organizma grubunu,
oo) Submergent: Tamamen su altında yaşayan
bitkileri,
öö) Substrat: Organizmaların bağlı olarak yaşadığı
zemini,
pp) Sucul makrofit: Su ile ilişkili olan, çıplak
gözle görülebilen fotosentetik organizmalardan oluşan, alglerden tohumlu
bitkilere kadar farklı sistematik kategorilerde yer alabilen karasal
bitkiler dışındaki sucul bitkileri ve algleri,
rr) Su kütlesi: Bir akarsu, nehir, kanal, göl,
rezervuar, geçiş suyu veya kıyı suyunun tamamı ya da bir kısmını kapsayan
ve kendi içinde benzer özellikler gösteren yönetim birimini,
ss) Takson: Canlıların sınıflandırılmasında her
taksonomik kategoride yer alan ve tanımlanarak isimlendirilmiş grupların
adını,
şş) Termoklin tabakası: Denizlerde ve göllerde
yüzey tabakası ile derin su tabakası arasında yer alan ve sıcaklığın aniden
değiştiği tabakayı,
tt) Transekt: Çeşitli bilimsel disiplinlerde
yürütülen saha çalışmalarında kullanılan, düz bir çizgi veya hat boyunca
yapılan gözlem ve araştırma mesafesini,
uu) Yumuşak substrat: Kum, çamur, balçık, kil gibi
ince tanecikleri içeren hareketli zemini,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Biyolojik Örnekleme, Örneklerin Taşınması,
Muhafazası ve Korunması ile Biyolojik
Örnekleme Eğitimine İlişkin Genel Hükümler
İlkeler
MADDE 5 –
(1) Bu Tebliğin uygulanmasında;
a) Biyolojik örneklemenin nehir, göl, kıyı ve geçiş
suyu kütlelerinde yapılması,
b) Nehir, göl, kıyı ve geçiş sularında Ek-1’de yer
alan biyolojik kalite bileşenlerinin Bakanlıkça belirlenen izleme
programlarında yer alan izleme türüne ve izleme sıklığına uygun olarak
izlenmesi,
c) Bu Tebliğde yer alan hükümlerin uygulanamadığı
durumlarda Ek-2’de yer alan Türk Standardları Enstitüsü standartlarına
uyulması ve bu standartlardan herhangi biri güncellendiğinde, güncellenen
standart veya muadilinin güncellendiği tarihten itibaren geçerli olması,
ç) Biyolojik örneklemeler sırasında nehir, göl,
kıyı ve geçiş sularında her bir biyolojik kalite bileşeni için Ek-3’te yer
alan “Biyolojik Örnekleme Arazi Formu” ile ilgili arazi formlarının
doldurulması,
d) Örneklemenin, su kütlesini temsil edecek yeterli
sayı ve boyuttaki kesit ve örnekleme alanlarında yapılması,
e) Örnekleme alanlarının kolay ulaşılabilir olması,
izleme çalışmasının maksadı ve biyotadaki doğal değişkenlik göz önüne
alınarak belirlenmesi, köprü ve yol gibi baskılardan uzakta olacak şekilde
seçilmesi, su kütlesindeki mevcut habitatları mümkün olduğunca temsil
etmesi ve örnekleme alanı seçilirken örneklemeyi yapacak personelin
güvenliğinin göz önünde bulundurulması,
f) Biyolojik örnekleme çalışmalarının
hidromorfolojik ve kimyasal izleme çalışmaları ile eş zamanlı olarak yapılması,
g) Birden fazla biyolojik kalite bileşeninin
izlenmesi durumunda biyolojik kalite bileşenleri için örneklemelerin eş
zamanlı yapılması, örneklemelerin eşzamanlı yapılamaması durumunda
örneklenen biyolojik kalite bileşeni ile birlikte genel kimyasal ve
fizikokimyasal örnekleme ile hidromorfolojik izlemenin de yapılması,
ğ) Hidromorfolojik ve kimyasal izlemenin biyolojik
izleme ile aynı noktada yapılması,
h) Göllerde biyolojik örnekleme öncesi tabakalaşma
olup olmadığının tespit edilmesi maksadıyla 0,5 metre derinlikteki yüzeyden
itibaren ani sıcaklık değişiminin gerçekleştiği derinliğe kadar her 1
metrede bir ölçüm yapılarak sıcaklık profilinin belirlenmesi,
ı) Taşkın sırasında ve hemen sonrasında, su
kütlesinin kuruması durumunda örnekleme yapılmaması,
i) Biyolojik örneklemenin, her bir biyolojik kalite
bileşeni için o kalite bileşeni konusunda en az doktora derecesine sahip
veya Bakanlıkça düzenlenen eğitimlere katılarak “biyolojik örnekleme
sertifikası” almış kişiler tarafından yapılması,
j) Örnekleme çalışmaları sırasında sahada
kullanılan tüm ekipmanın yedeğinin bulundurulması,
k) Bir örnekleme alanından diğerine canlı ve
kirletici taşınımının engellenmesi için her örnekleme sonrası örnekleme
ekipmanının uygun yöntemlerle temizlenmesi,
l) Örnekleme, numune taşıma, saklama, teşhis ve
analizleri süresince kullanılan kimyasal maddeler için gerekli korunma ve
güvenlik önlemlerinin alınması,
m) Biyolojik örneklerin analiz ve teşhislerinin
yapılacağı laboratuvarların Ek-4’te yer alan kriterleri taşıması,
n) Biyolojik örneklerin teşhis ve analizinin her
bir biyolojik kalite bileşeni için o kalite bileşeni konusunda en az
doktora derecesine sahip ve tür seviyesine kadar teşhis yapabilen uzmanlar
tarafından yapılması,
o) Biyolojik izleme sonuçlarının nehir, göl, kıyı
ve geçiş sularında her bir biyolojik kalite bileşeni için Ek-5’te yer alan
veri raporlama tabloları formatında sunulması,
esastır.
Biyolojik
örnekleme eğitimi ve sertifikasyon
MADDE 6 – (1) Biyolojik örnekleme eğitimi ve sertifikasyon
işlemleri aşağıdaki hususlara göre yapılır:
a) Biyolojik örnekleme eğitimleri Bakanlık
tarafından düzenlenir ve sertifikalandırılır.
b) Eğitimlerin süresi, içeriği, eğitim konuları,
sınav düzenlenme sıklığı ve eğitime kabul şartları Bakanlık tarafından
yayımlanacak genelge ile belirlenir.
c) Biyolojik örnekleme sertifikası
fitoplankton-fitobentoz/diyatome, balık, sucul makrofit,
makrolag-angiosperm, bentik makroomurgasız kalite bileşenleri için ayrı
düzenlenir ve bir kişi ancak bir kalite bileşeni için örnekleme sertifikası
alabilir.
ç) Sertifika geçerlilik süresi dört yıldır.
(2) Bakanlık, mevzuat gereği veya gerekli gördüğü
diğer konularda da eğitime katılma veya sertifika alma zorunluluğu
getirebilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Bentik Makroomurgasız İzleme Usul ve Esasları
Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi
MADDE 7 –
(1) Nehir ve göllerde bentik
makroomurgasız örnekleme noktaları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Nehir içerisindeki mevcut tüm habitatları temsil
edebilecek ve tüm en kesiti kapsayan 100 metre uzunluğunda bir alan
seçilir.
b) 100 metrelik bir nehir alanı seçilemediği
durumda nehir genişliğinin 40 katı büyüklüğünde bir örnekleme alanı
belirlenir.
c) Örnekleme alanı yol veya köprü gibi baskı
unsurlarından en az 100 metre yukarıda ve akış yönünün tersi istikametinde
seçilir.
ç) Örnekleme alanı nehre boşalan yan kolların
etkisinden kaçınmak için birleşim bölgesinin uzağından seçilir.
d) Göl içerisindeki tüm habitatları temsil edici
nitelikte, 50 hektardan küçük göllerde en az 1 nokta, 50-500 hektar
arasındaki göllerde en az 2 nokta, 500 hektar ve üzeri büyüklükteki
göllerde en az 3 nokta seçilir. Ayrıca bu noktalara ilave olarak her gölün
litoral kıyı örneklemesi yapılır.
(2) Kıyı ve geçiş sularında bentik makroomurgasız
örnekleme noktaları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Kıyı ve geçiş suları için örnekleme, litoral ve
bentik bölgeyi kapsayacak ve su kütlesindeki mevcut tüm habitatları temsil
edecek şekilde yeterli sayı ve boyuttaki kesit ve örnekleme alanlarında
yapılır.
b) Kıyı ve geçiş sularında bentik makroomurgasız
örnekleri yumuşak ve sert substrattan kantitatif olarak toplanır.
c) Kıyı sularında örnekleme, derinliği 50 metreden
daha az olan sularda yapılır. 50 metreden derin sularda ise derin deniz
deşarjları ve açık su balık yetiştiriciliği gibi ciddi baskı unsurlarının
olması durumunda izleme yapılır.
ç) Yumuşak substratta örnekleme noktaları homojen
yapıdaki kumlu veya çamurlu dip sedimentinin bulunduğu alanlardan seçilir.
d) Sert substratta örnekleme noktaları bir
kuadratın rastgele yerleştirilmesi veya transekt boyunca kıyıdan rastgele
uzaklıklarda seçilmesi ile belirlenir.
Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları
MADDE 8 –
(1) Nehir, göl, kıyı ve geçiş
sularında bentik makroomurgasız örnekleme dönemleri ve izleme sıklıkları
aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Bentik makroomurgasızlar için gerekli izleme
sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan Havza İzleme Programlarında
belirlenir.
b) Nehir, göl ve geçiş sularında bentik
makroomurgasızlar ilkbahar, yaz sonu ve sonbahar dönemini kapsayacak
şekilde yılda en az üç kez izlenir.
c) Kıyı sularında bentik makroomurgasızlar ilkbahar
ve sonbahar dönemini kapsayacak şekilde yılda en az iki kez izlenir.
Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipman
MADDE 9 –
(1) Nehirlerde bentik
makroomurgasız örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman
kullanılarak yapılır:
a) Nehir içine girilebilen yerlerde örnekleme, 500
mikrometre göz açıklığına sahip ve taban uzunluğu 25 santimetre olan kepçe
ağı ile tekmeleme yöntemi uygulanarak yapılır.
b) Kepçe ağı ile yapılan örneklemede Ek-6’da
belirtilen şekilde Çoklu Habitat Örneklemesi metodu kullanılır ve aşağıdaki
hususlara dikkat edilir:
1) Örneklemeye başlamadan önce örnekleme alanındaki
habitat tiplerinin tahmini kaplama yüzdeleri ve belirlenen yüzdelere göre
habitat tiplerinde yapılacak tekmeleme sayısı belirlenir.
2) Örnekleme alanında toplam yirmi adet tekmeleme
örneği alınır.
3) Örnekleme akışın tersi yönünde yapılır.
4) Her üç tekmelemeden sonra, alınan örnekler
birleştirilir ve kepçe temiz su ile yıkanır.
5) Toplanan materyal içinde hassas örnekler bir
pens ile genel materyal içinden ayrılır ve plastik kaplara konur.
c) Nehir içine girilemeyen yerlerde örnekleme Ekman
Kepçesi kullanılarak yapılır ve örnekleme işlemi en az üç kez tekrarlanır.
Aynı zamanda nehrin kıyısı kepçe ağı ile çoklu habitat metodu uygulanarak
örneklenir.
ç) Örnekleme alanından elde edilen bilgiler,
Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.
(2) Göllerde bentik makroomurgasız örneklemeleri
aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Göl içi taban örneklemesi Ekman Kepçesi ile
yapılır.
b) Göl içerisinde belirlenen her noktada en az 3
tekrarlı örnekleme yapılır.
c) Elde edilen dip materyali teknede 0,5
milimetrelik elekten geçirilir.
ç) Gölün litoral kıyı örneklemesinde çoklu habitat
örneklemesi metodu uygulanır ve tekmeleme yöntemiyle kıyıya paralel olarak
tüm kıyı habitatları örneklenir.
d) Toplanan materyal içinde hassas örnekler bir
pens ile genel materyal içinden ayrılır.
e) Göl içi taban örnekleri ve litoral kıyı
örnekleri birbirinden ayrı değerlendirilir.
f) Örnekleme yapmadan önce ve örnekleme yapılırken
alan bilgileri ve örnekleme sürecine ait bilgiler göl içi taban örnekleri
ve litoral kıyı örnekleri için ayrı olacak şekilde Ek-3’te yer alan arazi
formuna işlenir.
(3) Kıyı ve geçiş sularında bentik makroomurgasız
örnekleme aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Kıyı ve geçiş suları örnekleme noktalarında
örnekler en az üç tekrarlı alınır.
b) Kıyı ve geçiş sularında yumuşak substrattan
örnek alınırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
1) Örneklemeler 0,1 m2 örnekleme alanına
sahip Van Veen Kepçesi ile ya da TS EN ISO 16665 standardında belirtilen
diğer numune alma ekipmanı ile gerçekleştirilir.
2) Alınan bentik örnekler sahada 0,5 milimetrelik
elek setinden geçirilir.
c) Kıyı ve geçiş sularında sert substrattan örnek
alınırken aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
1) Sert substrattan bentik makroomurgasız örnekleri
20 santimetre x 20 santimetre kuadrat kullanılarak alınır.
2) Kuadratın kapladığı alanın fotoğrafı çekilir.
3) Kazıma işlemi için örneklenecek organizma ve
substrat yapısına bağlı olarak bıçak, spatula gibi aletler kullanılır.
4) Kuadrat kullanımının mümkün olmadığı dikey ve
yarı dikey yüzeylerde örnekleme alanının sınırları çizilerek veya kazınarak
belirlenir.
5) Derin sularda örnekleme tahrip edici olmayan
fotokuadratlar ile yapılır ve analiz edilir.
ç) Örnekleme alanından elde edilen bilgiler,
Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.
(4) Alınan örnek üzerindeki gözlemler not edilir ve
etiket ile birlikte örneğin fotoğrafı çekilerek örnek kaplarına konulur.
Örneklerin
muhafaza edilmesi
MADDE 10
– (1) Nehir ve göllerde bentik
makroomurgasız örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:
a) Plastik kaplara konulan örnekler üzerine % 95
alkol konularak canlıların hareketsiz kalması sağlanır.
b) Örneklerin üzerini örtecek kadar % 70 alkol
eklenir.
(2) Kıyı ve geçiş sularında bentik makroomurgasız
örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:
a) Büyük boyuttaki örnekler mentol kristali, % 7
magnezyum klorid ve % 15 etanol gibi solüsyonlara konulur ve fiksasyon
işlemine geçilir.
b) Örnek hacmi küçükse ve çok büyük organizmalar
yoksa organizma grubuna uygun olan % 4 formaldehit örneklerin üzerini
örtecek kadar eklenir. Plastik kap çalkalanarak fiksatifin sediment
içerisine nüfuz etmesi sağlanır.
Örneklerin
analizi
MADDE 11
– (1) Nehir, göl, kıyı ve geçiş
sularında bentik makroomurgasız örneklerinin analizi aşağıdaki hususlara
göre yapılır:
a) Laboratuvara getirilen örnekler 0,5 milimetrelik
göz açıklığına sahip elekten geçirilir, yıkanan materyal ayrıştırıcı
plastik kaba aktarılır ve ayrı ayrı incelenir.
b) Elekte ve plastik kapta canlı organizma
bırakılmaz ve her yıkama sonrasında elek temizlenir.
c) Ayıklama işlemi sırasında organizmalar % 70 etil
alkol çözeltisi doldurulan farklı tüpler içinde sistematik olarak genel
gruplarına ayrılır ve bu tüpler içinde saklanır.
ç) Tüpler örnek kodunun, örnekleme mevsiminin ve
taksonların belirtildiği etiketlerle etiketlenir.
d) Kıyı ve geçiş sularında sert substrat
organizmalarının incelenmesi ve değerlendirilmesi, yaşadıkları taş, kaya,
midye yatakları, alg fasiyesleri, süngerler gibi substrat tipleri göz
önünde bulundurularak yapılır.
e) Sert substrattan bentik makroomurgasız
örneklenirken ayırma ve kesme işlemleri örneklerin tür tayinine engel
olmayacak şekilde yapılır. Gerekli durumlarda örnek kesilmeden önce
fotoğraflanır.
Örneklerin
teşhisi ve veri toplama
MADDE 12
– (1) Bentik makroomurgasız
örneklerinin teşhisi ve veri toplama işlemleri aşağıdaki hususlara göre
yapılır:
a) Örnekler laboratuvarda stereomikroskop veya ışık
mikroskopu altında pens ve iğne kullanılarak taksonomik gruplarına ayrılır.
b) Laboratuvarda ayıklanan örnekler örnek şişesine
konur ve ayıklama işleminin devam etmesi durumunda % 70 etil alkol
yenilenir.
c) Tüm örnekler tür düzeyinde teşhis edilir, tür düzeyinde
teşhisi yapılamayan örneklerin teşhis edilememe sebebi bilimsel olarak
gerekçelendirilir ve mümkün olan en düşük taksonomik seviyede teşhisleri
yapılır.
ç) Örneklenen tüm bireyler teşhis edildikten sonra,
mevcut türlerin birey sayıları, metrekaredeki birey sayıları, örnek başına
düşen yüzde bolluğu, nehir ve göl bentik makroomurgasız türlerinin tolerans
seviyeleri ile kıyı ve geçiş suları türlerinin ekolojik gruplarını içeren
veriler Ek-5’te yer alan veri raporlama tablolarına işlenir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Fitobentoz/Diyatome İzleme Usul ve Esasları
Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi
MADDE 13
– (1) Nehirlerde
fitobentoz/diyatome örnekleme noktaları aşağıdaki hususlara göre
belirlenir:
a) Örnekleme için nehir yatağında doğal olarak
bulunan ve hareket edebilen taşların bulunduğu en az 10 metre uzunluğunda
kesitler seçilir.
b) Taşların bulunmadığı yerlerde örnekler
sazlıklardan, sazlıkların bulunmadığı yerlerde ise su içi bitkilerden toplanır.
(2) Göllerde fitobentoz/diyatome örnekleme
noktaları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Örnekler herhangi bir su girişinden ya da insan
etkisinden uzakta bulunan litoral bölgeden alınır.
b) Öncelikli olarak litoral bölgede yer alan
sazlıklardan, sazlıkların bulunmadığı yerlerde ise su içi bitkilerden örnek
alınır.
c) Su içi bitkilerin bulunmadığı yerlerde ise
öfotik bölgede ve tamamı su altında kalan taşlardan örnekleme yapılır.
ç) Yüzey alanı 50 hektardan küçük olan göllerde en
az bir, yüzey alanı 50 ve 500 hektar arasında olan göllerde en az iki, 500
hektardan büyük olan göllerde ise en az 3 noktada örnekleme yapılır.
d) Örnekleme alanından elde edilen bilgiler,
Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.
Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları
MADDE 14
– (1) Nehir ve göllerde
fitobentoz/diyatome örnekleme dönemleri ve izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara
göre belirlenir:
a) Fitobentoz/diyatome için gerekli izleme
sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan Havza İzleme Programlarında
belirlenir.
b) Fitobentoz/diyatome izlemeleri, havzanın coğrafi
konumu dikkate alınarak nehir ve göller için ilkbahar ve sonbahar
dönemlerini kapsayacak şekilde yılda en az iki kez gerçekleştirilir.
Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar
MADDE 15
– (1) Fitobentoz/diyatome
örneklemesi substrat tipine bağlı olarak aşağıdaki örnekleme metodolojisi
ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Hareket edebilen doğal sert yüzeylerde;
1) Örnekleme alanı içinde farklı noktalardan
substrat toplanır.
2) Substrat örneklemesi için öncelikle iri taşlar
tercih edilir. İri taşlar bulunmuyorsa bunun yerine beş adet daha küçük
boyutlardaki taşlar kullanılır.
3) Substrat akan suda yıkanır ve içinde nehir suyu
bulunan bir tepsiye konulur ve fırça yardımıyla substratın yüzeyi
fırçalanır. Kahverengi ve bulanık olan su tepsiden şişeye boşaltılır.
4) Örnekler nehrin ana kolundan alınır.
5) Yoğun gölgeli yerler ile nehir kıyısına çok
yakın olan bölgelerden ve akışın çok yavaş olduğu bölgelerden örnek
toplanmaz.
b) Sazlıklarda;
1) Sazlıkların sediment ve su yüzeyi arasında kalan
bölümünden en az beş adet bitki gövdesi kesilir.
2) Kesilen bitki gövdeleri fırça yardımıyla
fırçalanarak fitobentoz/diyatome örnekleri alınır.
c) Su içi bitkilerde, örnekler plastik kap veya
kavanoz içerisinde çalkalanarak fitobentoz/diyatome örnekleri alınır.
Örneklerin
muhafaza edilmesi
MADDE 16 – (1) Fitobentoz/diyatome örnekleri aşağıdaki
hususlara göre muhafaza edilir:
a) Örneklerin muhafazası için % 70 etanol, Lugol
veya % 4 formaldehit kullanılır.
b) Örnekler laboratuvara getirildikten sonra serin
ve karanlık bir ortamda muhafaza edilir.
Örneklerin
analizi
MADDE 17 – (1) Fitobentoz/diyatome örneklerinin analizi
aşağıdaki hususlara göre yapılır:
a) Fitobentoz/diyatome örneklerinin temizlenmesi;
1) Numune kabına alınan örnek sallanarak homojen
hale getirilir ve süspansiyonun 5-10 mililitresi beher ya da kaynatma
tüplerine aktarılır.
2) Kaynatma tüpleri içine 20 mililitre %30’luk
hidrojen peroksit ilave edilir ve çeker ocakta 90±5 oC’de bütün
organik madde oksitlenene kadar 1-3 saat arasında ısıtılır.
3) Isıtma işleminden sonra kalan hidrojen peroksit
ve karbonatları uzaklaştırmak için beher ya da kaynatma tüpleri içine
birkaç damla hidroklorik asit eklenir.
4) Beher yüzeyleri saf ya da demineralize su ile
yıkanarak çeker ocakta soğumaya bırakılır.
5) Beher ya da kaynatma tüpleri santrifüj tüplerine
aktarılır ve üzeri distile ya da demineralize su ile doldurularak dakikada
3000 devir olacak şekilde beş dakika boyunca santrifüj edilir.
6) Üstte kalan kısım başka bir kaba boşaltılır ve
dipte kalan kısım distile suyla tekrar çalkalanarak santrifüj tekrarlanır.
7) Yıkama işlemi en az üç kez olacak şekilde ya da
hidrojen peroksit tamamen uzaklaşıncaya kadar tekrar edilir. Hidrojen
peroksit ve asit tamamen uzaklaştığında tüplerin dibinde kalan çökelti az
miktarda saf ya da demineralize su ile karıştırılarak temiz ve küçük
şişelere aktarılır.
8) Bakteriyel gelişimlerin önlenmesi için birkaç
damla % 4 formaldehit, hidrojen peroksit ya da etanol eklenerek örnekler
uzun süre muhafaza edilir.
b) Daimi preparatların hazırlanması;
1) Temizlenmiş fitobentoz/diyatome çökeltisi ışığa
tutulduğunda ince partiküllerin görülebildiği konsantrasyona kadar saf ya
da demineralize su eklenerek seyreltilir.
2) Temiz bir damlalık ile bir damla çökelti tüpün
merkez kısmından alınır ve bir damla süspansiyon lamele konulur.
3) Lamel, çeker ocakta yavaşça ısıtılarak sıvının
buharlaştırılması ve lamel üzerinde kül renginde iki üç tane ince filmin
oluşması sağlanır.
4) Lamel ile lam arasına kırılma indisi 1,6’dan
büyük olan bir kaplama maddesi damlatılır ve çeker ocakta yavaşça
ısıtılarak hava kabarcığı kalmayacak şekilde daimi preparatlar hazırlanır.
c) Sayım işleminin yapılması;
1) Teşhis edilen fitobentoz/diyatome örnekleri
300-500 kabuk arasında sayılır.
2) Parçalanmış bir kabuğun en az dörtte üçü
mevcutsa sayıma dahil edilir. Tamamen
parçalanmış kabuklar sayıma dahil edilmez.
3) Sayım sonucunda elde edilen veriler Ek-5’te yer
alan veri raporlama tablolarına işlenir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Fitoplankton İzleme Usul ve Esasları
Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi
MADDE 18
– (1) Göllerde fitoplankton
örnekleme noktaları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Örnekler gölün açık su kesiminde en derin
noktasından ve öfotik bölgeden alınır. 5 metreden sığ göllerde 0,5 metre
derinlikten örnek alınması yeterlidir. Derin göllerde tabakalaşma olmayan
dönemde yüzey ve orta derinlikten, tabakalaşma olan dönemde ise epilimniyon
ve termoklin tabakasını ve/veya öfotik bölgeyi temsil eden kompozit örnek
alınır. Ayrıca, siyanobakteri popülasyonu artışı gözlenen durumlarda derin
noktanın yanı sıra siyanobakterilerin biriktiği kıyı kesiminden de
örnekleme yapılır.
b) Yüzey alanı 50 hektardan küçük olan göllerde en
az bir, yüzey alanı 50 ve 500 hektar arasında olan göllerde en az iki, 500
hektardan büyük olan göllerde ise en az 3 noktada örnekleme yapılır.
c) Birden fazla noktadan örnek alınması gereken
göllerde en derin noktaya ek olarak baskıları temsil eden noktalar seçilir.
(2) Kıyı sularında ve göl özelliği gösteren geçiş
sularında fitoplankton örnekleme noktaları aşağıdaki hususlara göre
belirlenir:
a) Örnekleme yapılacak noktalar su kütlesini temsil
edici nitelikte ve sayıda seçilir.
b) 10 metreden sığ noktalarda 0,5 metre derinlikten
yüzey örneğinin alınması yeterlidir.
c) 10 metreden derin sularda 0,5 metre derinlikten
yüzey örneklemesi ile birlikte orta ve dipten örnekleme yapılır.
ç) Örnekleme alanından elde edilen bilgiler,
Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.
Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları
MADDE 19
– (1) Göl, kıyı suları ve göl
özelliği gösteren geçiş sularında fitoplankton örnekleme dönemleri ve
izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Fitoplankton için gerekli izleme sıklıkları
Bakanlık tarafından hazırlanan Havza İzleme Programlarında belirlenir.
b) Fitoplankton izlemeleri havzanın coğrafi konumu
dikkate alınarak göl, kıyı suları ve göl özelliği gösteren geçiş suları
için ilkbahar, yaz ve sonbahar dönemlerini kapsayacak şekilde yılda en az
üç kez gerçekleştirilir.
Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar
MADDE 20
– (1) Fitoplankton örneklemeleri
aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Fitoplankton biyokütlesinin en önemli göstergesi
olan klorofil a parametresinin ve fitoplankton kompozisyonunun en iyi
şekilde temsil edilmesi amacıyla su örnekleri öfotik bölgeden dikey şekilde
kompozit olarak alınır.
b) Kantitatif örneklemeler için Niskin, Nansen veya
çoklu örnekleme şişeleri gibi istenilen derinlikte kapanabilen örnekleme
şişeleri kullanılır.
c) Kantitatif örnekler için ötrofik noktalarda
0,1-1 litre, oligotrofik noktalarda ise 1-5 litre su örneği alınır.
ç) Kalitatif örneklemeler, plankton kepçesi ile
dikey yönde kantitatif örnekleme derinliğinin yapıldığı noktadan itibaren
yüzeye kadar yapılır. Ayrıca plankton kepçesi ile yatay örnekleme yapılır.
d) Fitoplankton örneklemesi için göz açıklığı 20
mikrometre, ötrofik alanlarda ise 55 mikrometre olan plankton kepçesi
kullanılır.
Örneklerin
muhafaza edilmesi
MADDE 21
– (1) Göllerde fitoplankton
örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:
a) Fitoplankton örnekleri litre başına 5 mililitre
alkali Lugol çözeltisi kullanılarak muhafaza edilir.
b) Alg yoğunluğunun düşük olduğu örneklerde daha az
miktarda Lugol çözeltisi kullanılır.
c) Lugol çözeltisi örnek saman rengine ulaşıncaya
kadar ilave edilir.
(2) Kıyı suları ve göl özelliği gösteren geçiş
sularında fitoplankton örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:
a) Fitoplankton örnekleri litre başına 2,5-5
mililitre asidik Lugol çözeltisi kullanılarak muhafaza edilir.
b) Örnekler asidik Lugol içerisinde üç aydan fazla
bekletilmez. Formaldehit çözeltisi kullanılarak fitoplankton numuneleri
daha uzun süre saklanabilir.
Örneklerin
analizi
MADDE 22
– (1) Fitoplankton analizi
aşağıdaki hususlara göre yapılır:
a) Kantitatif analizler, 10 veya 25 milimetre
çapında sayım hücresi kullanılarak invert mikroskop yardımıyla Utermöhl
tekniğine göre yapılır.
b) Örnekler tamamen karıştırıldıktan sonra bilinen
hacimdeki alt örnek sayım çemberi üzerine yerleştirilir.
c) Çöktürme süresi 10 mililitrelik sayım hücreleri
için en az 12 saat, 25 mililitrelik çemberler için en az 24 saat ve 50
mililitrelik sayım hücreleri için ise en az 48 saattir.
ç) Algler sayım hücresinin tabanına tamamen
çöktüğünde invert mikroskop yardımıyla sayılır ve teşhis edilir.
d) Gözlemlenen taksonlar tür düzeyinde teşhis
edilir ve sayımı gerçekleştirilir. Kalitatif olarak alınan fitoplanktonun
incelenmesinde ve invert mikroskopta büyütmenin yeterli olmadığı durumlarda
binoküler mikroskop ile fotoğraflar çekilerek örnek teşhisi yapılmalıdır.
e) Sayım işlemlerinin tamamlanmasının ardından
mililitredeki fitoplankton sayısı aşağıdaki formülle hesaplanır:
C = Sayılan organizma sayısı (adet),
At = Sayım hücresi dip alanı (mm2),
As = Görüş alanı (mm2),
S = Sayım yapılan görüş alanı sayısı (adet),
V = Çöktürülen örnek hacmi (ml).
f) Teşhis edilen taksonların boyutları oküler
mikrometre veya görüntüleme programları yardımıyla ölçülür. Bir türden en
az 20 bireye ait ölçümler alınır. Ölçülen hücrenin şekline en çok uyan ve
en basit geometrik şekil kullanılarak hücrenin hacmi belirlenir.
g) Ölçümler her bir örnekleme döneminde her tür
için en az yirmi bireyi kapsayacak şekilde yapılır.
ğ) Toplam alg biyohacmi, µm3’teki ortalama hücre
hacminin mililitre başına birey sayısıyla çarpılarak aşağıdaki formülle
hesaplanır ve sonuçlar Ek-5’te yer alan veri raporlama tablolarına işlenir.
Vt = Toplam plankton biyohacmi (mm3/l),
Ni = i inci türe ait organizma sayısı/l,
Vi= i inci türün ortalama hücre hacmi.
(2) Klorofil a analizi aşağıdaki hususlara göre
yapılır:
a) Numune alımından hemen sonra analiz işlemlerine
başlanılır.
b) Su numuneleri karanlıkta ve buzdolabında en
fazla 8 saat muhafaza edilir. Su numuneleri dondurulmaz.
c) Alg derişimine bağlı olarak 0,1 litreden 2
litreye kadar belirli bir hacimdeki numune 1 mikrometre çapından büyük
parçacıkları tutabilen cam selüloz filtre kâğıdından süzülür. Oligotrofik
sularda 1-5 litre numune süzülür.
ç) Filtre kağıdında kalan alg pigmentleri sıcak
etanol ile ekstrakte edilir ve ekstrakttaki klorofil a derişimi
spektrofotometrik olarak tayin edilir.
d) Klorofil a derişimi ekstraktın asitlendirme
öncesi ve sonrasında 665 ve 750 nanometredeki absorbans değerleri
arasındaki farklılıktan bulunur.
e) Klorofil a derişimi aşağıdaki formülle
hesaplanır:
A: A665 – A750
asitlendirmeden önce ekstraktın absorbansı,
Aa: A665 – A750
asitlendirmeden sonra ekstraktın absorbansı,
Ve: Ekstrakt hacmi (litre),
Vs: Süzülen numune hacmi (mililitre),
Kc: Klorofil a için özel spektral
absorpsiyon katsayısı (82 l/µm.cm),
R: Asitlendirmeyle feofitine dönüştürülen saf
klorofil a çözeltisi için A/Aa oranı (1,7),
d: Optik hücrenin uzunluğu (santimetre).
ALTINCI BÖLÜM
Sucul Makrofit İzleme Usul ve Esasları
Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi ve arazi ön hazırlık çalışmaları
MADDE 23
– (1) Sucul makrofit örnekleme
alanlarının seçilmesi ve arazi ön hazırlık çalışmaları esnasında aşağıdaki
hususlar dikkate alınır:
a) Örnekleme alanlarının yeri ve sayısı, temsili
floranın kompozisyonunun ve örtüşünün belirlenmesine imkan verecek ve su
kütlesini temsil edecek şekilde belirlenir.
b) Nehirde transektler, 100 metre olmak üzere
nehirdeki mevcut tüm bitki türlerinin çeşitliliğini yansıtacak uzunlukta
seçilir.
c) Göller için örnekleme alanları litoral, bentik
ve pelajik bölgeyi kapsayacak ve mevcut tüm habitatları temsil edecek
şekilde seçilir.
ç) Örnekleme transektlerinin yeri seçilirken sucul
makrofit kolonizasyonunu etkileyecek olan savak, hendek, köprü gibi
fiziksel engellerin olduğu ve zemin yapısının bozulduğu yerler ile gölge
alanlar tercih edilmez.
d) Arazi çalışması öncesinde, örneklenecek nehir ve
göl havzasının ya da alt havzasının arazi kullanımı araştırılır. Ayrıntılı
arazi haritaları, hava fotoğrafları ve su kalitesi veri setleri toplanır ve
su kütlesi etrafındaki baskılar belirlenir.
e) Örneklemeye başlamadan önce örnekleme alanı
incelenir, güvenlik riski olmadığına emin olunur ve su bitkilerinin
mevsimsel değişimleri hakkında bilgi toplanır.
f) Örneklenecek su kütlesinin fotoğrafları çekilir,
gerekli görülmesi halinde su kütlesinin ve üzerindeki sucul makrofitlerin
kolonizasyonu hakkındaki bilgilerin işlenmesi için alanın resmi ya da
haritası çizilir.
Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları
MADDE 24
– (1) Nehir ve göllerde sucul
makrofit örnekleme dönemleri ve izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre
belirlenir:
a) Nehir ve göllerde sucul makrofit için gerekli
izleme sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan Havza İzleme
Programlarında belirlenir.
b) Sucul makrofit örneklemesi mümkün olduğunca
bitki gelişiminin optimum olduğu ilkbahar başından sonbahar sonuna kadar
devam eden bir vejetasyon süresi boyunca, Ülkemiz coğrafik ve iklim
koşulları da dikkate alınarak genellikle Nisan ayından Eylül ayını kapsayan
dönemde yapılır.
c) Ülkemizin kuzey bölgelerinde ve yüksek rakımlı
kesimlerde sıcaklık farkından dolayı örnekleme zamanı için diğer bölgelere
göre daha ileri bir tarih belirlenir.
ç) Düşük rakımlı, kıyılara yakın ve sığ göllerde
genel olarak sucul makrofitlerin büyüme sezonunun daha kısa olduğu göz
önünde bulundurularak örnekleme tarihi belirlenir.
d) Her örnekleme yılında ilkbahar ve yaz olmak
üzere iki defa örnekleme yapılır.
e) Aynı örnekleme istasyonlarında birbirini izleyen
yıllarda sucul makrofit izlemesi yapılacak ise dönemsel verilerin
karşılaştırılabilir olması için örneklemenin aynı ya da yakın tarihte
yapılması gerekir.
f) Gölde örnekleme zamanı belirlenirken, göl su
seviyesindeki dalgalanmalar ve bulanıklık durumu dikkate alınır.
Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar
MADDE 25
– (1) Nehirlerde sucul makrofit
örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak
yapılır:
a) Nehirde sucul makrofit örneklemesi 100 metrelik
transektte yapılır.
b) Belirlenen transektin başlangıç ve bitiş
koordinatları Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.
c) Aynı su kütlesi üzerinde farklı dönemlerde
gerçekleştirilecek örnekleme çalışmaları aynı transektte yapılır.
ç) 1,2 metreden sığ olan nehirlerde örnekleme kasık
çizmeleriyle en az 100 metre transekt boyunca zigzaglar çizecek şekilde
yürünerek elle toplama yöntemiyle yapılır.
d) 1,2 metreden derin nehirlerde örnekleme 100
metre transekt boyunca grapnel ya da 32 santimetre uzunluğunda, çatal
uçları 6 santimetre ve uçlar arasındaki aralıkları 2 santimetre olan tek
veya çift taraflı tırmık kullanılarak yapılır.
e) Derinliğin uygun olduğu yerlerde sucul
makrofitlerin kapladığı alan, doğrudan batiskop kullanılarak gözlemlenir.
f) Örnekleme yapılırken suda bulanıklığa sebep
olmamak için akışın tersi yönünde ilerlenir.
g) Örnekleme alanında transekt boyunca bulunan
farklı tüm sucul makrofit örnekleri alınır, mümkün olanların teşhisleri
arazide yapılır, her bir türün fotoğrafları çekilir ve her türün görece
bolluğu yüzde olarak arazi formuna işlenir.
ğ) Örneklemenin submergent, emergent, serbest
yüzücü ve helofit olmak üzere tüm sucul makrofit yaşam formlarını içerecek
şekilde yapılmasına dikkat edilir.
h) Dioik türlerde her iki eşeyden de örnek
alınmasına dikkat edilir.
ı) Nehir sucul makrofitleri için Ek-7’de yer alan
bolluk skalası kullanılarak Ki skoru belirlenir.
i) Alınan her farklı örneğin teşhisi sahada yapılır
ve örnek preslenir.
j) Sahada teşhisi yapılamayan sucul makrofit
örnekleri veya alınan örneklerden preslenmeyecek özellikte olanlar uygun
şekilde muhafaza edilerek laboratuvara taşınır ve teşhisleri laboratuvarda
yapılır.
(2) Göllerde sucul makrofit örneklemeleri aşağıdaki
örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Örneklemeden önce örnekleme alanında göl
derinliği ölçülür ve Secchi diski ile gölün ışık geçirgenliği belirlenir.
b) Örneklemenin submergent, emergent, serbest
yüzücü ve helofit olmak üzere tüm sucul makrofit yaşam formlarını
içermesine, dioik türlerde ise her iki eşeyden örnek alınmasına dikkat
edilir.
c) Göllerde örnekleme alanları mümkün olduğunca
gölü eşit aralıklarla çevreleyecek şekilde seçilir.
ç) Yüzey alanı 50 hektar ve daha küçük olan göllerde
en az dört örnekleme alanı, 50-500 hektar arasındaki göllerde en az altı
örnekleme alanı, 500 hektar ve üzeri büyüklükteki göllerde ise en az sekiz
örnekleme alanı belirlenir.
d) Gölde belirlenen örnekleme alanlarının başlangıç
ve bitiş koordinatları arazi formuna kaydedilir.
e) Aynı gölde farklı dönemlerde gerçekleştirilecek
örnekleme çalışmalarının aynı örnekleme alanlarında yapılması
gerekmektedir.
f) Göl örneklemesinde Ek-8’de detayları yer alan
aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
1) Kıyıya paralel 100 metrelik bir kıyı şeridi ile
gölün ortasına doğru 100 metrelik bir transekt belirlenir. Örnekleme
alanında kasık çizmesiyle girilebilen derinliğe kadar sucul makrofit
örnekleri toplanır ve örneklenen türlerin görece örtüşleri yüzde olarak
Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.
2) Gölde 100 metrelik kıyı şeridinin orta
noktasından belirlenen hat boyunca botla veya tekneyle maksimum
kolonizasyon derinliğine kadar sucul makrofit örnekleri toplanır ve görece
örtüşleri yüzde olarak kaydedilir.
3) Maksimum kolonizasyon derinliğine gölün 100
metre ortasına doğru belirlenmiş transektin bitiminden önce ulaşılması
durumunda örneklemeye devam edilmez.
4) Gölde belirlenen her bir transekt için Ek-3’te
yer alan arazi formu doldurulur.
5) Transektler arasında maksimum kolonizasyon
derinliği en yüksek olan transektin değeri gölün maksimum kolonizasyon
derinliği olarak kabul edilir.
g) Bottan/tekneden örnekleme yapılırken, yaklaşık
3,5 metre derinliğe kadar uzatılabilen 32 santimetre uzunluğunda, çatal
uçları 6 santimetre ve uçlar arasındaki aralıkları 2 santimetre olan tek
veya çift taraflı tırmık ya da bir iple sarkıtılan çok uçlu grapnel
yardımıyla sucul makrofit örnekleri alınır.
ğ) Yürünerek örnekleme yapılabilen sığ bölgelerde,
uzun saplı tırmık veya grapnel kullanılarak sucul makrofit örneklemesi
yapılır.
h) Su üstü bitkileri süzgeç yardımıyla yüzeyden
toplanır.
ı) Derinliğin uygun olduğu yerlerde sucul
makrofitlerin kapladığı alan, doğrudan batiskop kullanılarak gözlemlenir.
i) Örneklerin teşhisi arazide yapılır ve bitkiler
preslenir. Teşhis edilemeyen veya preslenemeyecek formdaki türler uygun
muhafaza koşullarında laboratuvara taşınır.
j) Bulanıklığı arttırarak sucul makrofitlerin
örtüşünü belirlemeye engel olacak şiddetli rüzgarlı hava ve taşkın gibi
durumlarda örnekleme yapılmaz.
k) Gölün başka bir yerinden sürüklenen ve örnekleme
alanına ait olmadığı düşünülen sucul makrofitler arazi formuna kaydedilmez.
l) Sucul makrofit örneklemesinin desteklenmesi
maksadıyla havadan fotoğraflama yöntemi kullanılabilir.
(3) Derin göllerde sucul makrofit örnekleme
çalışmalarında aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
a) Derinliği iki metreyi aşan göllerde dalış
yapılarak veya bottan grapnel atılarak örnekleme yapılır.
b) Dalış yapılarak gerçekleştirilen örneklemelerde
gerekli güvenlik tedbirleri alınır. Sucul makrofit örnekleri, su altında
kullanılabilen bir not defterine kaydedilir.
c) Su altı kamera kullanılarak sucul makrofit
örnekleme çalışması desteklenir.
Örneklerin
muhafaza edilmesi
MADDE 26
– (1) Nehir ve göllerde sucul
makrofit örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:
a) Sucul makrofit örnekleri preslenerek kurutulur
ya da koruyucu çözeltiler içinde saklanır.
b) Örnekler pres yapılıncaya kadar naylon torbalara
konulur veya ıslatılmış gazete kağıtlarına sarılır.
c) Kök kısımları çamurlu olan sucul makrofit
örnekleri preslenmeden önce temizlenir.
ç) Temizlenen örnekler kurulanır ve bitki presi
içerisine yerleştirilir.
d) Boyları çok uzun olan veya hacimli örnekler V, N
harfleri şeklinde katlanarak veya kısaltılarak preslenir.
e) Presleme için varsa tohumlu, çiçekli, rizomlu su
yüzeyinde ve suya batık yaprakları olan örnekler seçilir.
f) Chara sp., Fontinalis sp., Myriophyllum sp.,
Ceratophyllum sp. gibi narin türler, su içindeki formlarına en yakın formda
şekillendirilerek su içine daldırılan pres ve kurutma kartonu üzerine
alınır ve preslenir.
g) Presteki kurutma kağıtları gerekli sıklıklarda
değiştirilerek örneklerin kuruması sağlanır.
ğ) Presleme yöntemine alternatif olarak sucul
makrofit örnekleri kısa süreli muhafaza için % 70 alkol veya % 4
formaldehit çözeltisinde, daha uzun süreli muhafaza için ise Strasburger
veya Kopenhag karışımı gibi koruyucu çözeltilerde saklanır.
h) Filamentöz algler için 0,5 gram iyot, 1,0 gram potasyum
iyodür, 4 mililitre glasial asetik asit, 24 mililitre formol, 400 mililitre
su ile hazırlanan koruyucu çözelti kullanılabilir.
Örneklerin
teşhisi ve veri toplama
MADDE 27
– (1) Sucul makrofit örneklerinin
teşhis işlemleri aşağıdaki hususlara göre yapılır:
a) Sucul makrofitler arazide teşhis edilir. Teşhisi
yapılamayan bitki örnekleri uygun koşullarda muhafaza edilerek laboratuvara
getirilir ve teşhisleri yapılır.
b) Tüm örnekler tür düzeyinde teşhis edilir, tür
düzeyinde teşhisi yapılamayan örneklerin teşhis edilememe sebebi bilimsel
olarak gerekçelendirilir ve mümkün olan en düşük taksonomik seviyede
teşhisleri yapılır.
c) Gerekli durumlarda örnekler herbaryum materyali
olarak saklanır.
ç) Tüm türleri ve türlere ait yüzde örtüş veya
yüzde bolluk, yaşam formu, örnekleme metodu gibi bilgileri içeren veri seti
Ek-5’te yer alan veri raporlama tablolarına işlenir.
YEDİNCİ BÖLÜM
Makroalg ve Angiosperm Örnekleme Usul ve Esasları
Örnekleme
noktalarının/alanlarının belirlenmesi
MADDE 28 – (1) Kıyı ve geçiş sularında makroalg ve angiosperm
örnekleme alanları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Örnekleme alanları su kütleleri ile bölgenin
hidrodinamik yapısının genelini temsil edecek ve makroalg için sert
substrat, angiosperm için yumuşak subsrattan seçilir.
b) Örnekleme alanları litoral ve bentik bölgeyi
kapsayacak ve su kütlesindeki mevcut tüm habitatları temsil edecek şekilde
seçilir.
Örnekleme
dönemleri ve sıklıkları
MADDE 29 – (1) Kıyı ve geçiş sularında makroalg ve angiosperm
örnekleme dönemleri ve izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre
belirlenir:
a) Kıyı ve geçiş sularında makroalg ve angiosperm
için gerekli izleme sıklıkları Bakanlık tarafından hazırlanan Havza İzleme Programlarında
belirlenir.
b) Makroalg ve angiosperm açısından en üretken olan
dönemler dikkate alınarak ilkbahar ve sonbahar olmak üzere yılda iki defa
örnekleme yapılır.
Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipman
MADDE 30
– (1) Kıyı ve geçiş sularında makroalg
ve angiosperm örneklemeleri aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman
kullanılarak yapılır:
a) Substrattan örnek alınması için kullanılan
Tahrip Edici Metod aşağıdaki hususlara göre uygulanır:
1) Kıyı ve geçiş sularında örnekleme kayalık
alanlardan ve serbest dalış ile alanı temsil edecek şekilde en az üç ayrı
noktadan üç tekrarlı yapılır.
2) Örnekleme 20x20 santimetre kuadrat ile yapılır
ve örnekler spatula ile alınmadan önce sualtı fotoğraf makinesi ile
görüntülenir.
3) Kuadratla belirlenen örnekleme alanı bir spatula
ile kazınarak toplanan türler örnekleme kabına konulur.
4) Kuadratın kapladığı alan % 1’lik dilimlere
bölünerek her bir taksonun görece bolluğu belirlenir ve türler ekolojik
gruplarına ayrılır.
b) Substrattan örnek alınması için kullanılan
Görsel Metod aşağıdaki hususlara göre uygulanır:
1) Serbest dalış ile örnekleme yapılır ve 20x20
santimetre boyutlarındaki kuadratlar kullanılır. Sualtı kameraları
kullanılarak toplamda en az on adet kuadrat fotoğraflanır. Fotoğrafı
çekilen örnekler üzerinde özel bir grid sistemi kullanılarak makroalg ve
angiospermlerin yüzde örtüşleri belirlenir.
2) Örneklemede ilk kuadrat rastgele seçilirken
kalan dokuz tanesi aynı yatay eksende birkaç metreden oluşan eşit
aralıklarla birbirinin ardı sıra dizilir.
3) Fotoğrafı çekilen tüm örneklerin analizi
yapılarak gözle görülen türler teşhis edilir.
4) Gridler üzerinde her bir taksonun kapladığı
karelerin toplamı hesaplanarak taksonun kapladığı yüzey alanı bulunur ve
yüzde örtüş olarak ifade edilir. Bir gridden daha az bir alanı kaplayan
taksonlar için yüzde örtüş değeri 0,5 olarak kabul edilir.
5) Örneklemede her bir taksonun toplanan verileri
Ek-3’te yer alan arazi formuna işlenir.
Örneklerin
muhafaza edilmesi
MADDE 31
– (1) Kıyı ve geçiş sularında
makroalg ve angiosperm örnekleri aşağıdaki hususlara göre muhafaza edilir:
a) Toplanan örnekler % 4 formalin çözeltisi ile
fikse edilir ve 1-3 litrelik plastik pet kavanozlarda veya plastik torbalarda
etiketlenerek soğutucu içinde laboratuvara taşınır.
b) Laboratuvarda örnekler –20 oC’de
depolanır veya % 4 formalin çözeltisi içerisinde tutulur.
Örneklerin
analizi/teşhisi
MADDE 32
– (1) Makroalg ve angiosperm
örneklerinin teşhisi aşağıdaki hususlara göre yapılır:
a) Tüm örnekler tür düzeyinde teşhis edilir, tür
düzeyinde teşhisi yapılamayan örneklerin teşhis edilememe sebebi bilimsel
olarak gerekçelendirilir ve mümkün olan en düşük taksonomik seviyede
teşhisleri yapılır.
b) Cins seviyesinde teşhis edilemeyen taksonlar
morfolojik olarak benzer türlerle grup halinde tanımlanır.
c) Teşhis edilen taksonların yüzde örtüş değerleri
tespit edilerek taksonlar ekolojik gruplarına ayrılır.
ç) Gerekli durumlarda örnekler herbaryum materyali
olarak saklanır.
d) Örnekleme çalışmalarında toplanmış olan bütün
veriler Ek-5’te yer alan veri raporlama tablolarına işlenir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Balık Örnekleme Usul ve Esasları
Örnekleme
alanlarının belirlenmesi ve ön hazırlık çalışmaları
MADDE 33
– (1) Nehirlerde balık örnekleme
alanları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Örnekleme alanları, su kütlesini ve mevcut tüm
habitatları temsil edecek şekilde ve balıkların bolluk, kompozisyon ve
boy-ağırlık ilişkisini belirleyebilmek için yeterli sayıda seçilir.
b) Örnekleme alanları balıkların göç etmesine engel
olan bariyerler ile akarsuların karışım noktalarından uzakta seçilir.
c) Nehirler için örneklenmesi gereken alan, nehrin
genişliği, derinliği ve habitat çeşitliliğine bağlı olarak aşağıdaki
hususlara göre belirlenir:
1) Genişliği 15 metreden dar olan nehirler için tüm
nehir genişliği örneklenir.
2) 15 metreden geniş nehirler için nehrin tek
yakası veya iki yakası boyunca örnekleme yapılır.
3) Nehir genişliğinin 20 katı uzunlukta bir
bölgenin örneklenmesi gereklidir. Ancak 30 metreden geniş büyük nehirler
için nehir genişliğinin 10 katı uzunluğundaki bir alanın örneklenmesi
yeterlidir. Örnekleme yapılacak nehir uzunluğu 100 metreden kısa seçilemez.
(2) Göllerde balık örnekleme alanları aşağıdaki
hususlara göre belirlenir:
a) Göllerde en az 50 metre uzunluğundaki litoral
bölge örneklenir.
b) Göller derinlik haritaları kullanılarak derinlik
katmanlarına ayrılır ve her katmandan rastgele örnekleme yapılır.
c) Ağların yerleştirileceği noktalar gölün değişik
habitatları ile göle giren ve çıkan nehirlerin etkilerini temsil edecek
şekilde seçilir.
(3) Geçiş sularında örnekleme alanları aşağıdaki
hususlara göre belirlenir:
a) Geçiş sularında örnekleme noktaları, deniz ve
nehrin birleşim noktalarını, geçiş suyunun denize doğru olan bölümünü ve
geçiş suyunun gelgitten etkilenen nehir bölümünü içerecek şekilde seçilir.
b) Nehir özelliği gösteren geçiş suları için
nehirlerde örnekleme alanı belirleme esasları ve göl özelliği gösteren
geçiş suları için göllerde örnekleme alanı belirleme esasları dikkate
alınır.
(4) Balık örneklemesi öncesi ön hazırlık aşağıdaki
hususlara göre yapılır:
a) Topoğrafik haritalar ve uydu görüntüleri
kullanılarak örnekleme alanının uygunluğu kontrol edilir.
b) Örnekleme yapılacak alana ait literatür
araştırması yapılarak alanda örneklenebilecek türler, alanın coğrafyası ve
su kalitesi hakkında bilgi edinilir.
c) Yerel balıkçılar ile konuşularak örnekleme
alanında bulunan türler ve istilacı türler hakkında bilgi alınır.
Örnekleme
dönemi ve sıklığı
MADDE 34
– (1) Balık örnekleme dönemleri ve
izleme sıklıkları aşağıdaki hususlara göre belirlenir:
a) Balık örneklemesi için gerekli izleme sıklıkları
Bakanlık tarafından hazırlanan Havza İzleme Programlarında belirlenir.
b) Balık örneklemesi yaz ve sonbahar dönemini
kapsayacak şekilde yılda iki kez yapılır.
c) Yıllık değişimlerin etkisini en aza indirmek
için her sene aynı dönemde örnekleme yapılır.
ç) Nehirlerde yağış olduğu dönemlerde ve taşkın
durumlarında örnekleme yapılmaz.
Örnekleme
metodolojisi ve kullanılan ekipmanlar
MADDE 35
– (1) Nehirde balık örneklemeleri
aşağıdaki örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Nehirlerde balık örneklenmesi için elektrikle
balık avcılığı yönteminin kullanılması esastır. Elektrikle balık avcılığı
alternatif akım kullanılmayan elektroşoker ile yapılır.
b) Nehirde balık örneklemesi gün ışığında yapılır.
c) Yürünerek örnekleme yapılabilen küçük ve sığ
nehirlerde;
1) En uygun balık örnekleme yöntemi elektrikle
balık avcılığıdır.
2) Her 5 metre genişlik için birer anot
kullanılacak şekilde örnekleme yapılır.
3) Örnekleme suyun akış yönünün tersine doğru yavaş
hareket edilerek ve anotla suyu süpürerek yapılır.
4) Elektrikle şoklanmış balıklar gerekli ölçümlerin
yapılması maksadıyla toplanır.
5) Örneklemenin verimliliğini arttırmak maksadıyla
örnekleme alanının memba ve mansabına yerleştirilecek uzatma ağları ile
örnekleme alanındaki tüm balıklar yakalanabilir.
ç) Yürünerek örnekleme yapılamayan derin
nehirlerde;
1) Elektrikle balık avcılığı tek başına yeterli
olmayıp sadece nehrin litoral bölgeleri için kullanılır. Nehrin derin
bölgeleri için farklı örnekleme yöntemleri kullanılır.
2) Yürünerek örnekleme yapılmasının tehlikeli
olduğu derinlik ve akış hızlarında elektrikle balık avlama botu kullanılır.
d) Nehirlerde akışın yavaşladığı lentik bölgelerde
örnekleme için standart bentik ağlar kullanılır ve diğer örnekleme
yöntemleri ile desteklenmesi gerekir.
e) Nehirlerde diğer örnekleme ekipmanı olarak,
derin nehirlerin litoral bölgelerinde ığrıp ve fanyalı ağ, derin nehirlerde
bottan sürüklenen veya kıyıya sabitlenmiş çapalı ağ ve düşük akış hızına
sahip nehirlerde pinter kullanılır.
f) Örnekleme alanından elde edilen veriler Ek-3’te
yer alan arazi formlarına işlenir.
g) Elektrikle örnekleme sırasında güvenlik
açısından aşağıdaki hususlar dikkate alınır:
1) Örneklemeyi yapacak ve elektriksel alanla temas
edecek kişilerin su geçirmez ve iletken olmayan giysiler giymesi
gereklidir.
2) Ağ kullanılacak ise ağların tutacak yerlerinin
iletken olmayan materyalden yapılmış olması gereklidir.
3) Örneklenen balıkların toplanması ve taşınması
için uygun boyutta, havalandırılması sağlanmış ve iletken olmayan
materyalden yapılmış muhafaza kapları kullanılır.
4) Örnekleme sırasında acil durumlar için iletişim
araçları ve uygun ilk yardım malzemeleri bulundurulması gereklidir.
5) Elektrikle balık örnekleme, akışın yüksek olduğu
dönemlerde ve yağmur sırasında yapılmaz.
6) Elektrikle örnekleme yapan tüm personelin
elektroşoker kullanımı konusunda tecrübeli olması gerekir.
7) Elektrikle örnekleme en az iki kişi tarafından
yapılır.
8) Örneklemeye başlamadan önce elektroşokerin doğru
ve güvenli olarak çalıştığından emin olunur.
9) Katot su içindeyken elektroşoker çalıştırılır ve
örnekleme ekibi sistemin çalışmaya başladığına dair uyarılır.
10) Elektroşoker çalışırken çıplak elle suya ve
elektrik kaynağından sökülmedikçe elektrodun herhangi bir metalik aksamına
dokunulmaz, elektrottan elle herhangi bir şey alınmaz ve örneklenen
balıklar elle temas etmeden yalıtkan bir kaba aktarılır.
11) Elektroşokerler güvenli, kuru ve temiz
koşullarda muhafaza edilir.
12) Elektroşokerler düzenli aralıklarla bakımı
yapılarak mekanik ve elektriksel arızalar açısından kontrol edilir.
(2) Gölde balık örneklemeleri aşağıdaki örnekleme
metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Göllerde balık örneklemesi için standart bentik
ve pelajik ağların kullanılması esastır.
b) Standart bentik ağlar her biri 2,5 metre
uzunluğunda 12 değişik göz aralığındaki panelden oluşmakta olup, toplam
uzunluğu 30 metre ve derinliği 1,5 metredir.
c) Standart bentik ağlar homojen renksiz naylondan
yapılır. Ağlarda 30 metrelik mantar yaka ve 33 metrelik kurşun yaka
bulunur.
ç) Standart bentik ağları oluşturan panellerin
sırası, panellerde kullanılan göz aralığı ve ağ ip çapları Ek-9’da yer
almaktadır.
d) Göllerin örneklenmesinde tabakalı rastgele
örnekleme yöntemi kullanılır.
e) Örneklenecek göl derinlik katmanlarına ayrılır
ve her derinlik katmanından rastgele örnekleme yapılır. Gölün derinlik
katmanları belli değilse ağların atılacağı alanlar derinlik ölçer
yardımıyla belirlenir.
f) Gölün derinlik dağılımı çıkartıldıktan sonra 0 –
2,9 metre, 3 – 5,9 metre, 6 – 11,9 metre, 12 – 19,9 metre, 20 – 34,9 metre,
35 – 49,9 metre, 50 – 74,9 metre ve >75 metre derinlik katmanlarına
rastgele ağ atılır.
g) Yüzey alanı 50 hektar ve daha küçük göllerde en
az dört, 51-500 hektar arasındaki göllerde en az altı, 501-5000 hektar
arasındaki göller için en az sekiz ağ ve 5000 hektarın üzerindeki göller
için en az on iki bentik ve pelajik ağ atılır. 50 hektardan daha büyük ve yüksek
verime sahip sığ göllerde uzman görüşü doğrultusunda en az 4 standart
bentik ağ atılır.
ğ) Bentik ve pelajik ağ sayıları gölün derinlik
katmanlarının dağılımına göre örnekleyen uzman tarafından belirlenir.
h) Göle ait derinlik haritası var ise her derinlik
katmanına kaç ağ atılacağı her katmanın yüzey alanı ile doğru orantılı
olarak hesaplanır. Gölün en derin katmanının gölün yüzey alanına oranla çok
küçük olması durumunda en derin katmana ağ atılmasına gerek yoktur.
ı) Ağların atılacağı alanların gölün yüzey alanına
ve derinliğine göre belirlenmesine ilişkin örnek harita Ek-10’da yer
almaktadır.
i) Ağlar düz bir hat şeklinde serilir ve aynı
derinlik katmanında kalacak şekilde yerleştirilir.
j) Ağlar arka arkaya gelecek şekilde
yerleştirilmez.
k) Ağların yerleştirildiği noktaların koordinatları
kayıt altına alınır.
l) Ağlardaki balıklar alındıktan sonra ağlar
temizlenip kurutularak bir gölden diğerine canlı taşınması engellenir.
m) Pelajik ağlar, standart bentik ağla aynı
uzunluk, göz aralığı ve ağ ip çapında seçilir.
n) Pelajik ağlarda mantar yaka 30 metre olup,
kurşun yaka 33-45 metre arasında değişiklik gösterir.
o) Pelajik ağların atılacağı alanlar bentik ağlarda
olduğu gibi tabakalı rastgele örnekleme metodolojisine göre seçilir.
Ağların yerleştirildiği alanların koordinatları kayıt altına alınır.
ö) Göllerde ağlar gün batımından 2-3 saat önce
yerleştirilip gün doğumundan 2-3 saat sonra toplanır. Verimli göllerde
ağların kapasitesinin aşılmasını engellemek için uzman görüşüne göre bu
süre kısaltılabilir ve ağların atılma ve toplanma saati arazi formunda
belirtilmek kaydıyla değiştirilebilir.
p) Örnekleme alanından elde edilen veriler Ek-3’te
yer alan arazi formuna işlenir.
r) Göllerde balık örneklemek için bentik ve pelajik
ağların kullanılamaması durumunda yürünerek girilmesi güvenli göllerin
litoral bölgelerinde elektroşoker, bottan elektroşoker, ığrıp, fanyalı
ağlar ve pinter gibi yöntemlerle balık örneklenir.
(3) Geçiş sularında balık örneklemeleri aşağıdaki
örnekleme metodolojisi ve ekipman kullanılarak yapılır:
a) Geçiş sularında tür kompozisyonu, bolluk ve
boy-ağırlık ilişkisine dair veri toplayabilmek için birden fazla yöntem
kullanılır.
b) Elektriksel iletkenliği 6 mS/cm’den düşük geçiş
sularının litoral bölgeleri için elektroşoker kullanımı uygundur.
c) Geçiş sularının litoral bölgeleri için ığrıp,
standart bentik ağ, fanyalı ağ ve pinter kullanılabilir.
ç) Geçiş sularının derin bölgeleri için ığrıp ve
bottan sürüklenen veya kıyıya sabitlenmiş çapalı ağ kullanılabilir.
d) Göl özelliği gösteren geçiş sularında standart
bentik ve pelajik ağlar kullanılır.
e) Örnekleme alanından elde edilen veriler geçiş
suyunun nehir veya göl özelliği göstermesine göre Ek-3’te yer alan uygun
arazi formuna işlenir.
Örneklerin
muhafazası, teşhisi ve analizi
MADDE 36
– (1) Balık örnekleri aşağıdaki
hususlara göre muhafaza edilir:
a) Balık örnekleri sahada teşhis edilerek
öldürülmeden örneklendiği su kütlesine bırakılır.
b) Sahada teşhis edilemeyen balık örnekleri ile yaş
dağılımlarının belirlenmesi için popülasyonu temsil edecek sayı ve boy
aralığındaki bireyler uygun muhafaza koşullarında laboratuvara taşınır.
c) Balık örneklerinin muhafaza edilmesi için
kullanılan formalin solüsyonu, toplam 1 litre hacim için 100 mililitre % 37
formaldehit, 900 mililitre distile su, 4 gram monobazik sodyum fosfat ve
6,5 gram dibazik sodyum fosfat ile hazırlanır.
ç) 10 santimetreden küçük balıklar doğrudan
formalin solüsyonu içinde muhafaza edilir. 10 santimetreden büyük balıklar
için gövdeye solüsyonun enjeksiyonu gereklidir. 25 santimetreden büyük ve
yağlı balıklar için sırt kas kütlesine % 37 formaldehit enjekte edilir.
d) Farklı boyutlardaki balık örnekleri geniş ağızlı
ve su sızdırmayan plastik kapaklı numune kapları içinde üzerini kaplayacak
kadar formalin solüsyonu eklenerek muhafaza edilir. Numune kabının kapağı
metal ise formaldehit solüsyonuna litre başına 1 gram sodyum borat eklenir.
(2) Balık örneklerinin teşhisi ve analizi aşağıdaki
hususlara göre yapılır:
a) Tüm örnekler tür düzeyinde teşhis edilir, tür
düzeyinde teşhisi yapılamayan örneklerin teşhis edilememe sebebi bilimsel
olarak gerekçelendirilir ve mümkün olan en düşük taksonomik seviyede
teşhisleri yapılır.
b) Örneklerin analizi sonucunda örneklenen takson
listesi, taksonların birey sayıları, örnekteki taksonlara ait her bir
bireyin total boyu ile ağırlığı ve taksonların ortalama boyu ile ortalama
ağırlığı belirlenir.
c) Her bir takson için boy-ağırlık grafikleri
hazırlanır.
ç) Göller için kullanılan ağların toplam yüzey
alanı ve ağların gölde kalma süresi ile nehirler için örnekleme alanının
genişliği, uzunluğu ve örnekleme süresi kayıt altına alınır. Her bir takson
için birim zaman ve birim alandaki birey sayısı ile birim alandaki ağırlık
Ek-5’te yer alan veri raporlama tablolarındaki birimler bazında hesaplanır.
d) Her bir bireydeki parazit, omurga anomalileri,
tümörler, lezyonlar, renk değişimleri ve göz anomalileri gibi anomaliler
kayıt altına alınır.
e) Balık örnekleme sonuçları Ek-5’teki veri
raporlama tablolarına işlenir.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Diğer
hükümler
MADDE 37 – (1) Biyolojik örnekleme için sahaya çıkmadan önce
Bakanlık Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Balıkçılık ve Su
Ürünleri Genel Müdürlüğü ve diğer ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli
izinler alınır.
(2) Akademik çalışmalar kapsamında yapılan biyolojik
izlemelerde izleme sıklığı ve parametreler çalışmanın kapsamına göre
belirlenir.
Yürürlük
MADDE 38 – (1) Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 39
– (1) Bu Tebliğ hükümlerini Tarım
ve Orman Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.
|