|
Sermaye
Piyasası Kurulundan:
MERKEZİ
TAKAS KURULUŞLARININ KURULUŞ VE ÇALIŞMA ESASLARI
HAKKINDA
GENEL YÖNETMELİK
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu
Yönetmeliğin amacı, 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası
Kanununun 77 ve 78 inci maddeleri çerçevesinde merkezi takas kuruluşlarına
ve merkezi karşı taraf uygulamasına ilişkin esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 77
ve 78 inci maddeleri çerçevesinde Merkezi Takas Kuruluşları ve bu
kuruluşlarca yerine getirilen faaliyet, iş ve işlemlere ilişkin hususları
kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelik, 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 77
ve 78 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanım ve
kısaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen,
a) Borsa: Anonim şirket şeklinde kurulan, sermaye
piyasası araçları, kambiyo ve kıymetli madenler ile kıymetli taşların ve
Kurulca uygun görülen diğer sözleşmelerin, belgelerin ve kıymetlerin
serbest rekabet şartları altında kolay ve güvenli bir şekilde alınıp
satılabilmesini sağlamak ve oluşan fiyatları tespit ve ilân etmek üzere
kendisi veya piyasa işleticisi tarafından işletilen ve/veya yönetilen,
alım-satım emirlerini sonuçlandıracak şekilde bir araya getiren veya bu
emirlerin bir araya gelmesini kolaylaştıran, Kanuna uygun olarak
yetkilendirilen ve düzenli faaliyet gösteren sistemleri ve pazar yerlerini,
b) Kanun: 6/12/2012 tarihli ve 6362 sayılı Sermaye
Piyasası Kanununu,
c) Kurul: Sermaye Piyasası Kurulunu,
ç) MTK: Kanunun 77 ve 78 inci maddesinde belirtilen
hizmetleri yerine getiren merkezi
takas kuruluşlarını,
d) MTK Yönetmeliği: Kanunun 77 nci maddesi ve bu
Yönetmelik uyarınca MTK’larda üyelik, teminat, takas esasları, temerrüt
işlemleri, disiplin, sermaye, gelir ve diğer konulara ilişkin usûl ve
esasları düzenleyen, MTK’lar tarafından hazırlanarak Kurulun onayı ile
çıkarılacak yönetmeliği,
e) Önemli Etkiye Sahip Ortak: Kanun uyarınca kurulmuş
olan borsalar ve T.C. Başbakanlık
Hazine Müsteşarlığı hariç, sermaye veya oy haklarının doğrudan veya
dolaylı olarak %5 veya daha fazlasını temsil eden paylar ile bu oranın
altında olsa dahi yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren paylara
sahip olan ortağı,
f) TCMB: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim
Şirketini,
g) TTK: 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret
Kanununu,
ğ) Sermaye piyasası araçları: Menkul kıymetler ve türev
araçlar ile yatırım sözleşmeleri de dahil olmak üzere Kurulca bu kapsamda
olduğu belirlenen diğer sermaye piyasası araçlarını,
h) Üye: MTK nezdinde gerçekleştirilen işlemlere taraf
olmalarına izin verilenleri,
ı) Yönetici: Yönetim Kurulu Başkan ve Üyeleri, Genel
Müdür ve Yardımcıları ile iç kontrol, risk yönetimi, iç denetim ve gözetim
birimlerinden sorumlu kişi veya kişiler ile imza yetkisine sahip diğer
kişileri,
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Merkezi
Takas Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyetleri
Kuruluş
MADDE 5 – (1) MTK’ların
kuruluşuna Kurulun teklifi üzerine Kanunda tanımlanan ilgili Bakan
tarafından izin verilir. Bu kuruluşların faaliyete geçmesi Kurulun iznine
tâbidir.
(2) MTK’ların kurulması teklif edilirken, bu
Yönetmelikte sayılan şartların yanı sıra yurt içi ve yurt dışı finansal
piyasaların genel durumu ile sistemik risk unsurları ve MTK’ların hizmet
verecekleri borsalar ve diğer hususlar göz önünde bulundurulur.
Kuruluş
şartları
MADDE 6 – (1)
Kuruluş izni verilebilmesi için, MTK’ların;
a) Anonim şirket şeklinde kurulmaları,
b) Paylarının tamamının nâma yazılı olması,
c) Paylarının nakit karşılığı çıkarılması,
ç) Sermayelerinin Kurulca belirlenen miktardan az
olmaması ve tamamının ödenmiş olması,
d) Kurucularının ve tüzel kişi kurucular üzerinde
doğrudan veya dolaylı olarak önemli etkiye sahip olan ortaklarının Kanunun
44 üncü maddesinde yer alan şartları taşımaları,
e) Esas sözleşmelerinin Kanun ve ilgili düzenlemelerde
yer alan hükümlere uygun olması,
f) Ortaklık yapısının açık ve şeffaf olması,
gerekir.
(2) Kurucuların ve tüzel kişi kurucular üzerinde
doğrudan veya dolaylı olarak önemli etkiye sahip ortakların ayrıca gerekli
malî güç ve işin gerektirdiği dürüstlük ve itibara sahip bulunması şartı
aranır.
(3) Kamu tüzel
kişileri hariç tüzel kişi kurucuların ve tüzel kişi kurucular üzerinde
doğrudan veya dolaylı olarak önemli etkiye sahip ortakların son üç yıla ait
bağımsız denetimden geçmiş finansal tablolarını sunmaları gereklidir.
Yabancı kurucu ve ortaklar için uygun olduğu ölçüde, Türk uyruklu gerçek ve
tüzel kişiler için aranan şartların mevcut olduğuna dair, bulundukları
ülkenin yetkili makamlarınca onanmış bilgi ve belgelerin noterce tasdikli
çevirilerinin veya geçerliliği kanun veya uluslararası sözleşmelerle kabul
edilen şekilde olduğuna dair bilgi ve belgelerin sunulması zorunludur.
(4) Bu Yönetmeliğin beşinci bölümde düzenlenen merkezi
karşı taraf uygulaması kapsamında yer alan ek şartlar saklıdır.
Önemli
etkiye sahip ortakların, yöneticilerin ve ihtisas personelinin sahip
olmaları gereken şartlar
MADDE 7 – (1)
MTK’ların önemli etkiye sahip ortakları, yöneticileri ve ihtisas
personelinin;
a) Müflis olmaması, konkordato ilân etmiş olmaması ya da
haklarında iflasın ertelenmesi kararı verilmiş olmaması,
b) Faaliyet yetki belgelerinden biri veya birden fazlası
Kurulca iptal edilmiş yahut borsa üyeliğinden sürekli olarak çıkarılmış
kuruluşlarda, bu müeyyideyi gerektiren olayda sorumluluğu bulunan
kişilerden olmaması,
c) Kanunda yazılı suçlardan kesinleşmiş mahkûmiyetinin
bulunmaması,
ç) 14/1/1982 tarihli ve 35 sayılı Ödeme Güçlüğü İçinde
Bulunan Bankerlerin İşlemleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve eklerine
göre kendileri veya ortağı olduğu kuruluşlar hakkında tasfiye kararı
verilmemiş olması,
d) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun
53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir
suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da devletin
güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı
suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik,
güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin
ifasına fesat karıştırma, bilişim sistemini engelleme, bozma, verileri yok
etme veya değiştirme, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması,
suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, vergi
kaçakçılığı veya haksız mal edinme suçlarından mahkûm olmaması,
zorunludur. (a) bendinde belirtilen şartlar, iflasın
kaldırılmasına, kapatılmasına veya konkordato teklifinin tasdikine ilişkin
kararın; (b) bendinde yer alan şartlar ise buna ilişkin kararın kesinleşme
tarihinden itibaren on yıl geçmesi hâlinde, bu fıkranın uygulamasında
dikkate alınmaz. Tüzel kişinin yönetim kurulu üyesi olarak atanması halinde
yukarıdaki şartlar atanan tüzel kişi temsilcisi için de aranır.
(2) MTK’ların yöneticilerinde değişiklik meydana gelmesi
hâlinde, durum görevden ayrılma nedenleri ile birlikte izleyen ilk işgünü
içinde Kurula bildirilir. MTK’ların yöneticilerinin görevlerinin devamı
esnasında bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen şartları
taşımadıklarının tespiti ya da anılan şartları kaybetmeleri durumunda bu
kişilerin görevleri MTK tarafından sonlandırılır. MTK, yöneticilerinin bu
maddede belirtilen şartları kaybedip etmediklerini takiple yükümlüdür. Bu tespitin
Kurulca yapılması halinde ilgililerin Kurulca görevden ayrılmaları talep
edilir ve bu talep MTK tarafından yerine getirilir. Görevden ayrılması
talep edilen kişinin yönetim kurulu üyesi olması halinde MTK genel kurulu
en geç otuz gün içerisinde ilgili yönetim kurulu üyesinin görevden alınması
gündemiyle Kurulca olağanüstü toplantıya çağrılır.
(3) MTK’ların yönetici dışındaki ihtisas personelinin
görev yapması için gerekli şartlardan birini taşımadığının sonradan tespiti
veya ortaya çıkması halinde ilgili personel atamaya yetkili organ
tarafından görevden alınır.
Kuruluş
işlemleri
MADDE 8 – (1)
Kurucular, kuruluş şartlarına uygun olarak hazırlayacakları esas sözleşme
ve 5 ve 6 ncı maddelerde öngörülen hususları tevsik eden belgelerle
birlikte Kurula başvuruda bulunurlar.
(2) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesi uyarınca MTK’ların
kuruluş izninin alınmasını takiben, kuruluş işlemlerinin TTK çerçevesinde
tamamlanması için Gümrük ve Ticaret Bakanlığına başvuruda bulunulur.
Faaliyet
şartları
MADDE 9 – (1) Bu
Yönetmeliğin 5 inci maddesi çerçevesinde kuruluşuna izin verilen MTK’ların
bu izni almasını takiben en geç bir yıl içinde, Kurula faaliyet izni almak
üzere başvurması şarttır. Faaliyet izin başvuruları, başvuru sırasında
aranan bilgi ve belgelerin eksiksiz olarak Kurula sunulmasından itibaren
altı ay içinde Kurul tarafından karara bağlanır ve keyfiyet ilgililere
bildirilir. Kuruluş izninden itibaren bir yıl içinde Kurula başvuruda
bulunmayan veya başvurusunun sonucunda kendilerine faaliyet izni verilmesi
uygun görülmeyen kuruluşun kuruluş izni iptal olur. Bu süre, zorunlu
şartların varlığı veya başvuruda bulunulmamasının kuruluş izni alan
kuruluşa hasredilemeyecek sebeplerin varlığı hâlinde, Kurul tarafından bir
yıl uzatılabilir.
(2) Faaliyet izninin verilebilmesi için, Kurul
tarafından yapılan düzenlemelere uygun muhasebe kayıt, bilgi ve belge
sistemi ile düzenli iş akışı ve haberleşmeyi sağlayacak yeterli bir
organizasyonun kurulmuş, teknik donanımın sağlanmış, iç kontrol, iç denetim
ve gözetim ile risk yönetimi birim ve sistemlerinin oluşturulmuş ve işler
hale getirilmiş olması ve MTK bünyesinde bulunacak önemli varlıkların
korunmasına ilişkin gerekli güvenlik önlemlerinin alınmış olması
zorunludur.
(3) Kurulca verilen faaliyet izninin iptalinde Kanunun
41 inci madde hükmü uygulanır.
(4) Bu Yönetmeliğin 23 üncü maddesi kapsamında verilecek
hizmetlere ilişkin tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin
belirlendiği bir sözleşmenin yapılmış olması zorunludur.
(5) MTK’lar, sermaye piyasası mevzuatı dışında kalan faaliyetlerde
bulunmak için Kurula bilgi verir. Kurul MTK’lardan söz konusu faaliyetleri
yerine getirmemesini talep edebilir.
(6) MTK’lar, üyelerine sunacakları hizmetleri ve
mevzuatla kendilerine bırakılan görevleri etkin, güvenilir ve kesintisiz
bir şekilde yerine getirmek amacıyla gerekli bilgi işlem sistemlerini ve
teknolojik altyapıyı kurmak, bunların tutarlılığını, güvenilirliğini,
bütünlüğünü ve bilgilerin zamanında elde edilebilirliğini sağlamak amacıyla
gerekli sistemsel ve yönetsel önlemleri almak, kontrolleri tesis ve takip
etmek üzere ilgili düzenlemeleri yapmak zorundadır. Kurul gerekli gördüğü
durumlarda konuya ilişkin düzenleme yapmaya ve uygulamaya yönelik karar
almaya yetkilidir.
(7) Kurul, MTK’ların esas sözleşmelerinde yer alacak kâr
payı dağıtım oranlarına ve pay sahiplerine esas sözleşme ile tanınan
imtiyazlara sınırlama getirebilir.
(8) Esas sözleşme değişikliklerinde Kurulun uygun görüşü
alınır.
(9) Doğrudan veya dolaylı olarak; yüzde beşi aşan pay
devirleri veya ortaklık yapısında yüzde beş ve üzeri değişiklik yaratan pay
devirleri ile pay devri söz konusu olmasa dahi doğrudan veya dolaylı
kontrol devri sonucunu doğuran her türlü işlem Kurulun iznine tâbidir.
İmtiyazlı payların devri her halükarda Kurul iznine tabidir. Pay devirlerinde,
payları devralacak gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişilerin önemli
etkiye sahip ortaklarının da bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde sayılan
şartları taşımaları zorunludur. Kurulun uygun görüş vermediği esas sözleşme
değişiklikleri ile izin vermediği pay devirleri veya kontrol devri sonucunu
doğuran işlemler hükümsüzdür. Bu hükme aykırı pay devirleri ortaklık pay
defterine kaydolunmaz ve bu şekilde yapılan kayıtlar hüküm ifade etmez.
Yüzde beşi aşmayan pay devirleri, devrin gerçekleşmesinden itibaren en geç
15 iş günü içerisinde Kurula bildirilir.
(10) Bu Yönetmeliğin beşinci bölümünde düzenlenen
merkezi karşı taraf uygulaması kapsamında yer alan ek şartlar saklıdır.
Faaliyet
ilke ve esasları
MADDE 10 – (1)
MTK’ların faaliyetleri sırasında aşağıda yer alan ilkelere uyması
zorunludur:
a) Üyelerin takas işlemlerini güven ve istikrar
içerisinde gerçekleştirilmesini sağlayacak gerekli altyapı, donanım ve
organizasyonel yapının tesis edilmesini teminen ilgili düzenlemeleri
yapmak,
b) Üyelerinin, MTK’nın iş ve işlemleriyle ilgili
yapılacak düzenlemelere uyumu konusunda gerekli önlemleri almak,
c) Kanun’da düzenlenen suçlar ile piyasa bozucu
eylemleri önlemek üzere Kanunun 71 inci maddesinin ikinci fıkrası
çerçevesinde borsalar tarafından yürütülen çalışmalara gerekli bilgi ve
belge desteğini sağlamak,
ç) Hizmet verdiği piyasalardaki üyeleri ve piyasa
katılımcıları ile kendisi ve kendisi ile Kurul arasında, talep edilen
çerçevede düzenli bilgi akışını sağlamak,
d) Takas sisteminin güven ve istikrar içinde
yürütülmesini sağlayacak yeterli organizasyon ve özkaynağa sahip olmak,
e) Merkezi takas faaliyetlerinin düzenlenmesi ve
uygulanmasında adil davranmak,
f) İş ve işlemlerini Kurul ve menfaat sahipleri ile
işbirliği ve koordinasyon içinde yürütmek,
g) Hizmetlerin ücretlendirilmesinde adil davranmak,
ğ) Üyelere uygulanacak disiplin tedbirlerine yönelik
işlem ve prosedürleri belirlemek ve uygulamada hakkaniyete uygun davranmak,
h) Finansal tablolarını, takasa ilişkin ücretleri ve
organizasyon yapısını düzenli olarak internet sitesi aracılığıyla kamuya
açıklamak,
ı) Mevzuatla kendisine bırakılan görevleri yerine
getirmek.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
MTK’nın
Organları, Komiteleri ve İhtisas Personeline İlişkin İlkeler
Genel kurul
MADDE 11 – (1)
MTK’ların üst karar organı olan genel kurul, pay sahiplerinden oluşur. Pay
sahipleri şirket işlerine ilişkin haklarını genel kurulda kullanırlar.
Kanuni istisnalar saklıdır. Ortak olmayan üyeler oy hakkı bulunmaksızın
genel kurula katılabilir.
(2) Genel kurul olağan toplantılar haricinde gerekli
hallerde, TTK hükümleri çerçevesinde olağanüstü toplantıya çağrılır.
(3) Genel Kurul gündemi ve davet mektubu, gündemde
görüşülecek hususlara ilişkin her türlü bilgi, belge ve ek ile birlikte pay
sahiplerine ve Kurula toplantı tarihinden en az üç hafta önce iadeli
taahhütlü olarak gönderilir.
(4) Kurul temsilcisi, oy hakkı olmaksızın genel kurula
katılabilir.
(5) Genel kurul tutanakları, başkanlık divanı tarafından
imzalandıktan sonra, izleyen ilk iş günü Kurula gönderilir. Gündemde
görüşülen hususlara ilişkin her türlü bilgi belge ve ekler ile genel
kurulda yönetim kurulu üyesi seçilmesi durumunda, yönetim kurulu üyelerinin
bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde ve 12 nci maddesinin ikinci fıkrasında
belirtilen nitelikleri taşıdıklarını tevsik edici bilgi ve belgeler toplantı
tarihinden itibaren en geç 5 iş günü içerisinde Kurula iletilir. Kurulca
söz konusu genel kurul kararlarına ilişkin olarak, ilave bilgi ve belge
istenebilir. Yönetim kurulu üyelerinin seçimine ilişkin genel kurul
kararlarının mevzuata aykırılık içermesi halinde MTK’dan bu aykırılığın
giderilmesi istenir.
(6) İlgili mevzuata aykırılıklar ve/veya Kurulca gerekli
görülmesi hallerinde genel kurul, gerekliliğin belirlendiği tarihten
itibaren, Kurul tarafından 15 iş günü içinde olağanüstü toplantıya çağrılır
ve genel kurul gündemi Kurul tarafından belirlenerek pay sahiplerine
duyurulur.
Yönetim
kurulu
MADDE 12 – (1)
Yönetim kurulu en az 7, en fazla 11 kişiden oluşur. Genel müdür yönetim
kurulunun doğal üyesidir.
(2) Yönetim kurulu üyelerinin işletme, iktisat, maliye,
kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler, hukuk, mühendislik, sermaye
piyasaları veya bankacılık alanlarında lisans veya lisansüstü öğrenim
görmüş ve yükseköğrenim sonrası finansal piyasalar ve ekonomi alanında en
az on yıl deneyim sahibi olmaları zorunludur.
(3) Yönetim kurulu üyeleri en fazla 3 yıl için
seçilirler. Süresi biten üyenin tekrar seçilmesi mümkündür. Süresi bitmeden
yönetim kurulu üyeliğinin sona ermesi halinde yönetim kurulu tarafından
yapılacak ilk genel kurula kadar görev yapmak üzere TTK hükümleri
çerçevesinde yeni üye seçilir. Buna ilişkin yönetim kurulu kararı alındığı
tarihten itibaren 5 iş günü içerisinde yönetim kurulu üyeliğine seçilen
kişinin bu maddede ve bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde sayılan şartları
taşıdığına dair belgeler ile birlikte Kurula bildirilir.
(4) Yönetim kurulunun yapısına ilişkin olarak bu
Yönetmeliğin 41 inci madde hükmü saklıdır.
Yönetim
kurulunun sermaye piyasası mevzuatı uyarınca görev ve yetkileri
MADDE 13 – (1)
Yönetim kurulu TTK’da ve diğer mevzuatta belirlenen görev ve yetkilerinin
yanı sıra sermaye piyasası mevzuatı çerçevesinde;
a) MTK tarafından hazırlanması gereken düzenlemeleri
karara bağlamak,
b) Hizmet verilecek borsaları, teşkilatlanmış diğer
pazar yerlerini, diğer piyasaları ve hizmete konu sermaye piyasası
araçlarını belirlemek,
c) Üyelik başvurularını kabulünün ve üyelikten geçici
veya sürekli çıkarılmasının kriterlerini belirlemek, üyelik başvurularını
karara bağlamak ve gerektiğinde üyelerinin üyelikten geçici veya sürekli
çıkarılmasına karar vermek,
ç) İşlemlerin mevzuata ve kurallara uygun olarak düzenli
bir şekilde yürütülmesini sağlamak,
d) Bu Yönetmelik çerçevesinde gözetim fonksiyonu ile
ilgili yerine getirilmesi gereken esasları belirlemek,
e) MTK teşkilatı ve hizmet birimlerinin çalışma ve
faaliyet sonuçlarını değerlendirmek; gözetim, denetim, inceleme, araştırma
ve soruşturma raporlarını karara bağlamak, sonuçlardan ve önerilerden
gerekli gördüklerinin uygulanmasını sağlamak,
f) MTK’nın görev ve yetki alanına giren hususlarda yerli
ve yabancı kuruluşlar ve uluslararası kuruluşlarla anlaşma yapmak,
mevzuatla belirlenmiş veya mevzuat dışında olmakla birlikte ihtiyaç
duyulabilecek komiteleri kurarak, üyelerini seçmek ve çalışma esaslarını
düzenlemek,
g) Yönetim kurulu kararlarının ilgililere tebliğini
sağlamak, bu kararların gereğinin yerine getirilmesini temin etmek ve
uygulanmasını izlemek,
ğ) Bütçeyi hazırlamak ve finansal tablolarını ve yıllık
faaliyet raporunu hazırlayarak genel kurula sunmak,
h) Kamuya açıklanması gereken bilgilerin düzenli olarak
internet sitesinde yayınlanmasını sağlamak,
ı) MTK adına imzaya yetkili olanları ve yetki
sınırlarını belirlemek,
i) Personel politikasına ilişkin genel esasları
belirlemek,
j) Bu Yönetmelikle ve mevzuatla kendisine verilen sair
görevleri yerine getirmek
ile görevli ve yetkilidir.
(2) Yönetim kurulu; TTK uyarınca münhasıran kendisine
bırakılmış görev ve yetkiler ile bu maddenin birinci fıkrasının (a), (b),
(e), (f) ve (ğ) bentlerinde yer alan görev ve yetkisi haricindeki diğer
görev ve yetkilerini, yazılı ve sınırları açıkça belirlenmiş olmak şartıyla
genel müdüre devredebilir. Yönetim kurulu bu maddenin birinci fıkrasının
(c) bendinde yer alan üyelik başvurularının karara bağlanmasına ve
gerektiğinde üyelerinin üyelikten geçici veya sürekli çıkarılmasına ilişkin
yetkisini genel müdüre devredebilir. Söz konusu yetkinin genel müdüre devri
halinde genel müdür tarafından ilk yönetim kurulu toplantısında yönetim
kuruluna bilgi verilir.
Toplantı ve
karar nisabı
MADDE 14 – (1)
Yönetim kurulu, TTK hükümleri çerçevesinde toplanarak karar alır. Sermaye
piyasası mevzuatı kapsamındaki işleriyle ilgili olarak genel müdür
gerektiğinde yönetim kurulu başkanından toplantı yapılmasını isteyebilir.
(2) Kurul MTK esas sözleşmesinde ağırlaştırılmış
toplantı ve karar nisapları öngörülmesini isteyebilir.
Genel müdür
MADDE 15 – (1) Genel
müdür ilgili mevzuat ve yönetim kurulu kararları doğrultusunda kendisine
bırakılmış ve devredilmiş yönetim ve temsile ilişkin işleri yürütür.
(2) Genel müdürün yükseköğrenim sonrası malî piyasalar,
ekonomi, maliye, işletme, sermaye piyasaları, bankacılık veya finans
alanında en az on yıl deneyim sahibi olması zorunludur.
(3) Genel müdürün münhasıran bu görev için atanmış
olması zorunludur.
(4) Genel müdür, MTK’nın yönetim, denetim veya sermaye
ilişkisinde bulunduğu kuruluşlar, bu kuruluşların doğrudan ya da dolaylı
olarak yönetim, sermaye veya denetim kontrolüne sahip olduğu kuruluşlar ile
borsalar ve teşkilatlanmış piyasalar, takas ve saklama kuruluşları ve
Kurulca uygun görülecek diğer finansal kuruluşlarda, icrai nitelikte
olmamak ve MTK’daki görevin ifasında zaafiyete düşülmemesi kaydıyla,
yönetim kurulu başkanlığı ve üyeliği gibi görevler alabilir.
(5) Genel müdürlüğe atanacakların bu maddenin ikinci
fıkrasında ve bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde aranan şartları
taşıdıklarını gösteren belgelerle birlikte Kurula bildirilmesi şarttır.
Genel müdürün atanması, Kurul tarafından bildirimin alındığı tarihten
itibaren 15 işgünü içinde olumsuz bir görüş bildirilmediği takdirde
yapılabilir.
MTK
teşkilatı ve personeli
MADDE 16 – (1) Bu
Yönetmelik ve ilgili mevzuatla MTK’lara verilmiş görevlerin yerine
getirilmesi ve yetkilerin kullanılmasına ilişkin olarak; MTK’nın teşkilatı,
hizmet birimleri, organizasyonu, görev tanımları, yetki ve sorumlulukları
ile bunların devri ve görevlilerin çalışma usul ve esasları genel müdürün
teklifi üzerine yönetim kurulunca yürürlüğe konulacak teşkilat yönergesiyle
belirlenir.
(2) MTK’ca belirlenecek ve MTK’nın temel faaliyetlerinin
yerine getirilmesi için görevlendirilen ihtisas personelinin yükseköğrenim
kurumlarından mezun olmaları zorunludur.
(3) Personelin işe alınmaları, işten çıkarılmaları,
nitelikleri, ilerleme ve yükselmeleri, performans ölçütleri, ödev,
sorumluluk ve yükümlülükleri, uymaları gereken yasaklar ile disiplin
konuları genel müdürün teklifi üzerine yönetim kurulunca yürürlüğe
konulacak personel yönergesi ile belirlenir.
Sır saklama
yükümlülüğü
MADDE 17 – (1)
MTK’ların yöneticileri ve tüm personeli sıfat ve görevleri dolayısıyla
öğrendikleri; MTK’ya ve MTK’yla ilişkisi olan ortaklık, kurum ve diğer her
türlü gerçek ve tüzel kişilere ait sırların gizliliğine uymak ve sırları
kanunla görevli ve yetkili kılınmış kişi ve mercilerden başkasına herhangi
bir suretle açıklamamak, kendilerinin veya üçüncü kişilerin yarar veya
zararına kullanmamakla yükümlüdürler. Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.
tarafından MTK’lara sağlanan hak sahibi bazında bilgiler gizli olup, MTK
yöneticileri ve personeli kendilerine sağlanan bu bilgilerin gizliliğinden
sorumludur. Bu yükümlülük, ilgililerin MTK’daki görevlerinden
ayrılmalarından sonra da devam eder.
(2) MTK’lar, takas faaliyetleri kapsamında, yabancı
MTK’lar ve uluslararası kuruluşlar ile karşılıklılık ilkesi çerçevesinde
işbirliği yapabilirler. Bu kapsamda yapılan işlem ve eylemler Kanun ve
diğer kanunlarda yer alan sır saklama yükümlülüğüne ve gizlilik kurallarına
aykırılık oluşturmaz.
Yasaklar
MADDE 18 – (1)
MTK’ların yöneticileri ve ihtisas personeli ile bunların eşleri ve velayeti
altındaki çocukları, takas hizmeti verilen borsa bünyesindeki piyasa,
pazar, platform ve sistemler ile takas hizmeti verilen borsanın piyasa
işleticisi olduğu başka borsaların piyasalarında alım-satım işlemi
yapamazlar.
(2) MTK’ların genel müdür dahil tüm personeli; göreve
başlamadan önce maliki oldukları, Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılan
borçlanmaya ilişkin menkul kıymetler dışındaki, borsada işlem gören
ortaklıklara veya bunların iştiraklerine ait her türlü paylarını ya da
menkul kıymetlerini, eşi ve velayeti altındaki çocukları dışındakilere,
görev sürelerinin başlamasından itibaren otuz gün içinde satmak veya
devretmek suretiyle elden çıkarmak zorundadır.
(3) Bu madde hükmüne aykırı hareket edenler aykırılığın
tespit edildiği tarihten itibaren istifa etmiş sayılır.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
MTK
Üyelerine İlişkin Esaslar
MTK üyeleri
MADDE 19 – (1)
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Kanun uyarınca faaliyet gösteren yatırım
kuruluşları ile MTK’lar tarafından önerilen ve Kurulca kabul edilen diğer
kişiler MTK’lara üye olabilir. MTK’lar, üyeliğe kabulü, bir borsanın veya
teşkilatlanmış diğer piyasaların üyeliği şartına bağlayabilir.
(2) Üyelik ilişkisi sözleşme ile kurulur. Bu sözleşmeye
ilişkin hususlar, üyeliğe başvuru, üyeliğe kabul, üyelik türleri ve bu
üyelerin yerine getirebilecekleri faaliyetler, üyelerin temsili, üyelerin
yükümlülükleri ile bunlara verilecek disiplin cezaları, bunların
durumlarında meydana gelen değişikliklerin bildirilme esasları, üyelikten
ayrılma, çıkarılma ve sair konularla ilgili usul ve esaslar MTK’ların
yönetim kurullarınca hazırlanarak Kurulun onayı ile çıkarılacak MTK
yönetmeliğinde gösterilir.
Üyelik
teminatı
MADDE 20 – (1)
MTK’lar üyelerinden, takas süreci ve işlemleri dolayısıyla MTK’ya
verebilecekleri zararların karşılanması amacıyla üyelik teminatı talep
edebilirler. Üyelik teminatına ilişkin esaslar MTK Yönetmeliği ile
belirlenir.
Üyelerin
sorumluluğu, faaliyet esasları ve üyelere uygulanacak tedbirler
MADDE 21 – (1) MTK
üyeleri; mevzuatta belirlenen esaslar dâhilinde, borsalarda ve
teşkilatlanmış diğer pazar yerleri ile bunların dışında işlem gören sermaye
piyasası araçlarının teslimi, bedellerinin ödenmesi ve bu işlemlere ilişkin
teminat ve garanti fonu katkı payı yükümlülüklerinin ifası ile ilgili
işlemlerin tümünden ve bu kapsamda çalışanlarının görevleri çerçevesinde
yaptıkları işlerden sorumludur. MTK üyeleri ile müşterileri arasında
yapılacak sözleşmelere konulacak hükümlerle üyelerin sorumlulukları
kaldırılamaz ve sınırlandırılamaz.
(2) MTK üyeleri ilgili mevzuatta yer alan ilke ve
kurallar ile takas faaliyetlerine ilişkin olarak aşağıda sayılan hususlara
uymak zorundadır:
a) MTK tarafından belirlenen ilke ve kurallara uygun
hareket etmek,
b) Müşterilerine ve diğer üyelere karşı iyi niyet ve
dürüstlük ilkelerine uygun davranmak,
c) Müşterilerine ve diğer üyelere karşı doğabilecek mali
ve hukuki sorumluluğu teminat altına almak üzere MTK tarafından
öngörülebilecek genel ve özel mahiyetteki sigortaları yaptırmak ve bu
nitelikteki diğer tedbirleri almak,
ç) Ortaklık, yönetim yapısı ve mali durumu ile ilgili
olarak önemli her türlü değişikliği, gerçekleştiği tarihte derhal MTK’ya
bildirmek,
d) Yasal olarak tutmakla yükümlü oldukları defter ve
kayıtlara ek olarak, MTK tarafından kararlaştırılan diğer kayıtları tutmak,
bilgi ve belgeleri usulüne göre düzenlemek ve bunları periyodik olarak veya
MTK’nın istediği zamanlarda MTK’ya iletmek ve MTK tarafından belirlenen
süre boyunca saklamak.
(3) Bu maddede sayılan hususlara uymayan veya takas
yükümlülüklerini tam olarak yerine getirememesi sonucunu doğuracak sermaye
piyasası aracı eksikleri tespit edilen üyeler hakkında MTK kendi
yetkisindeki tedbirleri uygular.
(4) Bu Yönetmeliğin 22 nci maddesinin üçüncü fıkrası
çerçevesinde MTK’nın takas hizmeti verdiği diğer piyasalarda işlem gören
varlıklara ilişkin olarak da bu maddenin birinci fıkra hükümleri uygulanır.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Takas
Esasları
Verilecek
takas hizmetlerinin kapsamı
MADDE 22 – (1)
MTK’lar, borsalarda ve teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde ve borsalar ve
teşkilatlanmış diğer pazar yerleri dışında işlem gören sermaye piyasası
araçlarının teslimi, bedellerinin ödenmesi ve bu işlemlere ilişkin teminat
yükümlülüklerinin ifası ile ilgili işlemleri yürütürler.
(2) Borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde
işlem gören sermaye piyasası araçlarının teslimi, bedellerinin ödenmesi ve
bu işlemlere ilişkin teminat yükümlülüklerinin MTK’lar nezdinde yerine
getirilmesi esastır. Kurul, MTK’ların takas hizmeti verebilecekleri
borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar yerlerini belirler. Bu belirleme,
borsaların ve teşkilatlanmış diğer pazar yerleri bünyesinde oluşturulmuş
piyasa, pazar ve platformlar ve/veya işlem görecek araçlar bazında
olabilir. MTK’ların takas hizmeti verebilecekleri borsaların
belirlenmesinde borsaların uygun görüşleri alınır.
(3) MTK’lar, TCMB tarafından oluşturulanlar hariç olmak
üzere sermaye piyasaları dışında kurulmuş ve kurulacak diğer piyasalar ile
yurtdışında faaliyet gösteren borsa ve teşkilatlanmış pazar yerlerinin ve
tezgahüstü piyasaların da takas, ödeme ve teminat işlemlerini Kurulun izni
ile yerine getirebilir. Ayrıca Kurul, borsalar ve teşkilatlanmış diğer
pazar yerleri dışında gerçekleştirilen sermaye piyasası araçları ile ilgili
işlemlerin takasının MTK nezdinde yerine getirilmesini zorunlu tutabilir.
(4) MTK’lar ilgili mevzuata göre yetkilendirilmek
kaydıyla, bu Yönetmelikte belirtilen işlemleri, lisanslı depolar tarafından
düzenlenen ürün senetleri konusunda da yürütebilir.
Hizmet
verilecek borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar yerleri ile imzalanacak
sözleşmeler
MADDE 23 – (1) MTK
ile hizmet verilecek borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar yerleri
arasında her iki kurumun hak, yükümlülük ve yetkilerinin belirleneceği bir
sözleşme yapılır. Bu durumda MTK, hizmet verdiği kurumun MTK’nın görev
alanına giren iş ve işlemlerinin yürütülmesine ilişkin ilgili
düzenlemelerde yer alan tüm yetki ve sorumlulukları devralır. Düzenlenecek
sözleşme, tarafların sözleşmeyle birbirlerine karşı belirlenen mali
yükümlülükleri dışında Kurul onayına tabi olup, sözleşmede bu Yönetmeliğe
aykırı hususlara yer verilemez. Kurul, bu sözleşmede değişiklikler
yapılmasını isteyebilir. MTK ile borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar
yerleri arasındaki anlaşmanın feshedilmesi için asgari bir ihbar süresi
belirlenmelidir. Söz konusu sözleşmelerde yapılacak değişiklikler de Kurul
onayına tabidir.
(2) Borsalar ve teşkilatlanmış diğer pazar yerleri
tarafından takas işlemlerini yürüten MTK; ilgili Borsanın veya
teşkilatlanmış diğer pazar yerinin yönetim kurulu kararı ve Kurulun onayı
ile değiştirilebilir.
(3) MTK ile hizmet verdiği borsalar ve teşkilatlanmış
diğer pazar yerleri arasında piyasanın güven ve istikrar içerisinde
işleyişini engelleyecek unsurların ortaya çıkması ve bunun da MTK’ların
yükümlülüklerini gereği gibi yerine getirememesinden kaynaklandığının
tespiti halinde, MTK’nın görevlerinin bu kurumlar tarafından doğrudan
yerine getirilmesine ve/veya başka bir MTK’nın görevlendirilmesine Kurul
tarafından karar verilebilir.
(4) Hizmet verilen borsalar ve teşkilatlanmış diğer
pazar yerlerine ilişkin işlemler ve düzenlemeler; borsalar ve
teşkilatlanmış diğer pazar yerleri lehine haklar ve/veya yükümlülükler
oluşturduğunda, bunlar MTK lehine haklar ve/veya yükümlülükler olarak da
kabul edilir.
Takas
esasları ve takas sistemi
MADDE 24 – (1) Takas
sistemine ilişkin esaslar MTK Yönetmeliği ile düzenlenir. Söz konusu
Yönetmelikte takas prensipleri her bir araç, borsa ve teşkilatlanmış diğer
pazar yeri bazında veya piyasalar gibi ayrım kriterleri çerçevesinde ayrı
ayrı belirlenebilir.
(2) Gerçekleştirilen işlemlere ilişkin yükümlülüklerin
zamanında ve tam olarak yerine getirilmesi ile temerrüt hali, alınacak
önlemler, uygulanacak yaptırımlar ve temerrüt halinin giderilmesine ilişkin
usul ve esaslar MTK Yönetmeliği ile düzenlenir.
(3) MTK; MTK Yönetmeliğinde tanımlayacağı durumlar için
mahsup işlemi yapılmadan takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesini
istemek, alım emirlerinde emrin gerçekleştirilmesi için gerekli nakdin,
satım emirlerinde ise satışa konu sermaye piyasası aracının belirli bir
kısmının veya tamamının emrin gerçekleştirilmesini beklemeden depo
edilmesini istemek gibi tedbirleri öngörebilir.
Teminatlar
MADDE 25 – (1) MTK
yapılan işlemler sonucunda nezdinde oluşacak yükümlülüklerin yerine
getirilmesini sağlamak amacıyla, üyelerden MTK yönetmeliğinde belirlenecek
esaslar çerçevesinde teminat talep eder.
(2) MTK üyelerine işlem, hesap ve işlem görecek araçlar
bazında değişik oranlarda teminat ve teminatlandırma yöntemleri
uygulanmasına, teminat olarak kabul edilebilecek kıymetlere ve bunların
temini, tahsili, tamamlanma süreleri,
nemalandırılması ve kullanılmasına ilişkin esaslara MTK
yönetmeliğinde yer verilir.
(3) MTK üyeleri, asgari olarak MTK düzenlemeleri ile
belirlenecek oran veya tutarı karşılayacak kadar teminatı müşterilerinden
talep etmek zorundadır. Kurul, piyasa koşullarındaki gelişmeleri dikkate
alarak, gerektiğinde teminat oranlarına ya da tutarlarına asgari bir sınır
getirebilir.
MTK’ların
merkezi karşı taraf olmadığı hallerde oluşturulan garanti fonu
MADDE 26 – (1) MTK,
yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumlarında kullanılmak üzere
gecikmelerin önlenmesi amacıyla bir garanti fonu oluşturabilir. Kurul,
hizmet verilen borsa ve teşkilatlanmış diğer pazar yerlerinde açılan
piyasalar ve sermaye piyasası araçları itibariyle garanti fonu
oluşturulmasını zorunlu tutabilir.
(2) Üyelerin ve MTK’nın Garanti Fonu’na yapacakları
katkılar, bu katkıların nemalandırılması, fonun yönetimi ve kullanımına ve
fonla ilgili diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, MTK yönetmeliğiyle
belirlenir.
Teminatlar
ve garanti fonundaki varlıkların korunması
MADDE 27 – (1)
Borsalar ve MTK’lar nezdinde Kurulca yapılan düzenlemeler uyarınca takas
risklerinin önlenmesi amacıyla tutulan teminatlar ve oluşturulan garanti
fonundaki varlıklar, amaçları dışında kullanılamaz, kamu alacakları için olsa
dahi haczedilemez, rehnedilemez, idarî mercilerin tasfiye kararlarından
etkilenmez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyatî tedbir
konulamaz.
Takas
kesinliği ve rehin hakkı
MADDE 28 – (1) Takas
kesinliği ve rehin hakkına ilişkin olarak Kanunun 79 uncu maddesi hükümleri
uygulanır.
ALTINCI
BÖLÜM
Merkezi
Karşı Taraf
Merkezi
karşı taraf uygulaması
MADDE 29 – (1) Kurul,
merkezi takas kuruluşlarının, alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı da alıcı
rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt ettikleri merkezî karşı
taraf uygulamasını, piyasalar veya sermaye piyasası araçları itibarıyla
zorunlu tutabilir.
(2) Borsalar veya teşkilatlanmış diğer pazar yerleri de
nezdlerinde işlem gören sermaye piyasası araçlarıyla ilgili merkezi karşı
taraf uygulamasına geçmek üzere Kurula başvurabilirler.
(3) MTK’lar merkezi karşı taraf uygulamasını Kanunun 77
ve 78 inci maddesinde belirlenen esaslar uyarınca hazırlayacakları ve
Kurulca onaylanacak Yönetmelik çerçevesinde yürütürler. Bu Yönetmelikte
Kanunun 78 inci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında
belirlenen esaslar düzenlenir.
Başvuru ve
izin
MADDE 30 – (1)
Merkezi karşı taraf görevini üstlenmek için Kurula başvuran MTK’lara izin
verilebilmesi için;
a) Hizmet verilecek sermaye piyasası araçlarında üstlenilecek
mali riskler ile diğer risklere uyumlu olarak, Kurulca belirlenecek
tutardan az olmayacak şekilde asgari özsermaye bulundurmaları,
b) Merkezi karşı taraf olunması nedeniyle ortaya
çıkabilecek riskleri tanımlayabilecek, hesaplayabilecek ve raporlayabilecek
etkin bir risk yönetim mekanizması ve birimi oluşturmaları ve idame
ettirmeleri,
gereklidir.
(2) Kurul, bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen
şartların yanında ilave şartlar öngörebilir.
(3) MTK’ların, MTK olma veya merkezi karşı taraf olarak
yetkilendirilme koşullarından herhangi birini kaybetmesi halinde, durumun
ortaya çıktığı gün itibariyle Kurula bildirimde bulunulur.
(4) Belirli bir piyasa veya sermaye piyasası aracında
merkezi karşı taraf olma izni verilmiş olan bir MTK, başka bir piyasa veya
sermaye piyasası aracı için merkezi karşı taraf olarak faaliyet göstermek
isterse Kurula yeniden izin başvurusunda bulunmak zorundadır.
Merkezi
karşı taraf uygulamasında merkezi takas kuruluşlarının mali sorumluluğu
MADDE 31 – (1) Takas
kuruluşlarının merkezi karşı taraf görevini üstlendiği takas işlemlerinde
mali sorumluluğu, tesis edilecek limitler dâhilinde ve üyelerden alınacak
teminatlar ile diğer garantiler çerçevesinde belirlenir.
(2) Yükümlülüklerin yerine getirilmesi merkezi takas
kuruluşunun özsermayesinde bir azalmaya neden olmuşsa, durum gerekçeleriyle
birlikte aynı gün içinde Kurula bildirilir. MTK mali durumunu eski düzeyine
getirmek için sermaye artırımı dâhil gereken her türlü tedbiri ivedilikle
alır. Gerekli özsermaye tutarı yeniden tesis edilene kadar, MTK, Türkiye
Muhasebe Standartlarına göre hazırlayacağı özsermaye değişim tablosunu
haftalık olarak Kurula gönderir.
Teminat ve
malvarlıklarının ayrı izlenmesi
MADDE 32 – (1)
Merkezi karşı taraf hizmeti verecek kuruluş tarafından alınan teminatlar
ile hesap sahiplerinin malvarlıklarının bu kuruluşun malvarlığından ayrı
izlenmesi esastır. Takasın yerine getirilmesine ilişkin işlemler hariç
olmak üzere merkezi karşı taraf hizmeti veren kuruluş söz konusu teminat
veya varlıkları tevdi amaçları dışında kullanamaz. Merkezi karşı taraf
hizmeti verecek kuruluş bu maddeye uyumun sağlanmasını teminen gerekli
önlemleri alır.
Merkezi
karşı taraf faaliyeti çerçevesinde oluşturulan garanti fonuna ve risk
yönetimine ilişkin diğer hususlar
MADDE 33 – (1)
Merkezi karşı taraf hizmeti verecek MTK’lar verilecek hizmete ilişkin
olarak üyelerinden alacağı katkı payı ile bünyelerinde her bir piyasa için
ayrı ayrı veya tüm piyasa için tek bir garanti fonu oluştururlar.
(2) Başlangıçta belirlenmiş olan risk yönetim sisteminin
içinde yer alan herhangi bir süreçte ya da kullanılan risk hesaplama
yöntemlerinde önemli bir değişiklik yapılması gerekliliğinin ortaya çıkması
halinde ve her hâlükârda 6 ayda bir Kurula bildirimde bulunulması
zorunludur. Kurulun söz konusu yöntemlerde değişiklik talep etme hakkı
saklıdır.
(3) Merkezi karşı taraf olarak faaliyette bulunacak
MTK’lar nezdinde oluşturulan risk yönetim sistemlerinin, herhangi bir
zamanda ve her bir üyenin toplam riskini de gösterebilecek nitelikte olması
gereklidir.
YEDİNCİ
BÖLÜM
Mali
Hükümler
Bütçe ve
personel kadroları
MADDE 34 – (1)
MTK’lar, bütçelerini ve personel kadrolarını yönetim kurulları aracılığıyla
kendileri belirler.
Gelirler,
ücret ve komisyonlar
MADDE 35 – (1)
MTK’ların verdikleri temel hizmetler kapsamında olan ve bu hizmetlerin tek
sunucusu olmaktan kaynaklanan statüsüne dayalı olarak bütün üyelerine
uyguladıkları ücret ve komisyonlar ile bunların tahsil zaman ve şekilleri
yönetim kurullarının önerisi ve Kurul’un onayı ile yürürlüğe girer.
(2) MTK’ların temel hizmetlerinden faydalanmak için
zorunlu olmayan, bu hizmetlerle ilgili olarak talep eden katılımcılara
sunulan diğer hizmetlerden alınan ücretler ise MTK’larca belirlenir ve
Kurulun bilgisine sunulur. MTK’lar tarafından verilen eğitim hizmetleri
üyelere zorunlu tutulsa dahi bu fıkra kapsamında değerlendirilir.
(3) Verilen temel veya yan hizmetlerle ilgisi olmayan
diğer faaliyetlerden alınan ücretler ise toplu bir şekilde ve ayrıntılı
olarak her hesap dönemi sonu itibariyle Kurulun bilgisine sunulur.
SEKİZİNCİ
BÖLÜM
Diğer
Hükümler
MTK’ların
bilgi ve belge isteme ve inceleme yapma yetkisi
MADDE 36 – (1)
MTK’lar; iş ve işlemleri ile ilgili olarak gerekli gördükleri hususlarda
üyelerinden bilgi, belge istemek ve inceleme yapmak, kendi nezdinde gerçekleştirilen
işlemlerin güvenliğini teminen üyelerinin mali durumunu ölçmek, izlemek ve
bu faaliyetleri esnasında tespit edilen takas işlemlerine ilişkin mevzuata
aykırılıklarla ilgili olarak kendi yetkisinde olanlar hakkında yaptırım
uygulamakla görevli ve yetkilidirler.
(2) MTK’lar; kendi bünyelerinde takas ve buna bağlı
işlemleri gerçekleştiren üyelerin iş ve işlemleri ile MTK kurallarına
uyumunu düzenli ve etkin olarak izler, takas işlemlerinin kesintisiz
sürmesi için gerekli önlemleri alır ve bu konulardaki usul ve esasları
belirler.
(3) MTK’lar Kanunla ve diğer mevzuatla kendilerine
verilen yetki ve görevlerle ilgili olarak düzenlemeler yapmaya ve bunları
uygulamaya, görevli ve yetkilidir.
(4) MTK’lar bu madde kapsamında yaptığı incelemelerde
kendi kurallarının ağır ihmâli ve kasıtlı ihlâl edilmesi hâlinde Kurula
bildirimde bulunurlar.
MTK’ların
mali ve bilgi sistemleri denetimi
MADDE 37 – (1) Kurul,
Kanun kapsamındaki faaliyetleri ile ilgili olarak MTK’ların düzenleme,
gözetim ve denetim merciidir. Kurul gerekli gördüğü durumlarda MTK'lar
nezdinde, Kanun kapsamındaki faaliyetleri ile ilgili olarak inceleme ve
denetim yapmaya yetkilidir.
MTK’ların denetimle görevli personele uygun bir çalışma ortamı
sağlamaları zorunludur. Kurul, merkezi takas faaliyetlerine ilişkin olarak
gerekli gördüğü hususların yerine getirilmesini, her türlü bilgi ve
belgenin talebi üzerine veya düzenli olarak gönderilmesini MTK’lar ile
üyelerinden istemeye yetkilidir.
(2) MTK’ların bilgi sistemleri denetimine ve bu denetimi
yapacak kuruluşlara ilişkin usûl ve esaslar Kurulca belirlenir. MTK’ların
bilgi sistemleri denetiminin nitelikleri Kurulca belirlenecek bağımsız
denetim kuruluşlarına, yılda en az bir defa veya daha kısa zaman dilimleri
içerisinde yaptırılması zorunlu tutulabilir. Bağımsız denetim neticesinde
hazırlanan rapor eşzamanlı olarak ilgili MTK'ya ve Kurula gönderilir.
(3) MTK’ların malî denetimi Kurulca ilân edilen listede
yer alan bağımsız denetim kuruluşlarınca yapılır. Bağımsız denetim
neticesinde hazırlanan rapor eşzamanlı olarak ilgili MTK'ya ve Kurula
gönderilir.
(4) Kendi özel mevzuatları kapsamında, bağımsız denetime
tabi olan MTK’lar, Kurulun bağımsız denetime ilişkin düzenlemelerine uygun
olarak bu yükümlülüğü yerine getirmiş sayılırlar. Bağımsız denetim neticesinde
hazırlanan rapor eşzamanlı olarak ilgili MTK'ya ve Kurula gönderilir. Kurul
gerek gördüğünde belirlediği hususlarla ilgili bağımsız denetim yapılmasını
talep edebilir.
Finansal
raporlama
MADDE 38 – (1)
MTK’lar, finansal tablo ve raporlarını şekil ve içerik bakımından Türkiye
Muhasebe Standartları çerçevesinde Kurulca belirlenen düzenlemelere uygun
olarak, MTK faaliyetlerinin özellikleri gözetilerek zamanında, tam ve doğru
bir şekilde hazırlamak ve ibraz etmek zorundadır.
(2) Kurul MTK’ların finansal tablo ve raporlarının
kamuya açıklanmasını zorunlu tutabilir.
MTK’ların
hukuka aykırı faaliyet ve işlemlerinde ve mali durumunun bozulması halinde
uygulanacak tedbirler
MADDE 39 – (1) Kurul,
MTK’ların mevzuata aykırı faaliyet ve işlemlerinde Kanunun 96 ncı
maddesinde; mali durumunun bozulması halinde ise 97 nci maddesinde sayılan
tedbirleri uygulamaya yetkilidir.
Gözetim
sistemi ve işbirliği
MADDE 40 – (1)
MTK’lar, bu Yönetmelik’te düzenlenen faaliyetleri ile ilgili olarak gerekli
gördükleri hususlarda üyelerinden ve emir veren veya işlem yapan gerçek ve
tüzel kişilerden bilgi ve belge istemeye ve inceleme yapmaya yetkilidirler.
Bilgi ve belge istenen taraflar, MTK’ların görev alanına giren hususlarda
özel mevzuatlarında yer alan gizlilik ve sır saklamaya ilişkin hükümlere
dayanarak bilgi vermekten imtina edemezler.
(2) Piyasa bozucu eylemlerle Kanunda düzenlenen diğer
suçların önlenmesi, gözetimi veya denetimi ile Kanuna dayanılarak yapılan
düzenlemelerin etkin bir şekilde uygulanması amacıyla, Kurulca belirlenen
usûl ve esaslar çerçevesinde, MTK’lar, borsalar ve diğer ilişkili
kurumlarla gerekli her türlü teknik destek alıp verme, yardım ve bilgi
paylaşımında bulunmakla yükümlüdürler. MTK’lar kendilerine Kurulca
verilecek görevleri yerine getirirler ve gerekli işbirliğini yaparlar. Bu
kapsamda yapılan işlem ve eylemler Kanun ve diğer kanunlarda yer alan sır
saklama yükümlülüğüne ve gizlilik kurallarına aykırılık oluşturmaz.
MTK'lar, Kanunun 101 inci maddesi kapsamında yapılan gözetim ve denetim
faaliyetleri çerçevesince Kurul tarafından talep edilen gerekli tedbirleri
ivedilikle almakla yükümlüdürler.
(3) MTK’lar, takas ve merkezi karşı taraf hizmetleri ile
ilgili etkinliğin sağlanması ve risklerin izlenmesi amacıyla, Kurulca
belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, yurtiçinde ve yurtdışında yerleşik
borsa ve sermaye piyasası kurumları ile diğer ilişkili kurumlar ve
kuruluşlarla karşılıklılık ilkesi gereğince işbirliği ve bilgi paylaşımında
bulunma yetkisine sahiptirler.
(4) MTK, üyelerinin takas ve buna bağlı işlemleriyle
ilgili olarak kendi aralarında veya müşterileriyle doğan uyuşmazlıklarının
çözümlenmesinde ilgili borsalara destek verir.
Kurumsal
yönetim ilkeleri
MADDE 41 – (1)
Kurumsal yönetim ilkelerine ilişkin olarak Kanunun 17 nci maddesinin
birinci ve ikinci fıkraları, MTK’lara kıyasen uygulanır.
Uygulama
esasları
MADDE 42 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini yorumlamaya, Yönetmelikte yer almayan ya da açıklık
bulunmayan konularda genel hükümleri de göz önünde bulundurarak karar
vermeye, uygulamayı düzenlemeye ve yönlendirmeye Kurul yetkilidir.
Diğer
hükümler
MADDE 43 – (1)
İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’nin bankacılık faaliyetleri
açısından, bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin beşinci fıkrasının ikinci
cümlesi uygulanmaz.
İstanbul
Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’ye ilişkin geçiş hükümleri
GEÇİCİ
MADDE 1 – (1) Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte, İstanbul Takas
ve Saklama Bankası A.Ş. yürütmekte olduğu sermaye piyasası faaliyetleri ile
ilgili iş ve işlemleri, herhangi bir izne ve yetkiye gerek olmaksızın MTK
sıfatıyla yürütmeye devam eder.
(2) İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’nin mevcut
yönetim kurulu üyeleri herhangi bir bilgi ve belge istenmeden görev
süreleri sonuna kadar görevlerine devam ederler.
(3) İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.’nin bağımsız
denetimine ilişkin olarak Kanunun 138 inci maddesinin on birinci fıkrası
hükümleri saklıdır. Bağımsız denetim neticesinde hazırlanan rapor eşzamanlı
olarak Hazine Müsteşarlığına, ilgili MTK'ya ve Kurula gönderilir.
Yönetmeliğe
uyum sağlanması ve Yönetmelikte öngörülen düzenlemelerin yapılması
GEÇİCİ
MADDE 2 – (1) İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. tarafından
bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren 1 yıl içinde bu Yönetmeliğe uyum
sağlanır. Kurulca uygun görüldüğü takdirde bu süre uzatılabilir.
(2) Bu Yönetmelik uyarınca İstanbul Takas ve Saklama
Bankası A.Ş. tarafından yapılması gereken düzenlemeler bu Yönetmeliğin
yayımlanmasından itibaren 6 ay içinde yapılır.
Yürürlük
MADDE 44 – (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 45 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Sermaye Piyasası Kurulu yürütür.
|