|
Sağlık Bakanlığından:
İNSAN DOKU
VE HÜCRELERİ İLE BUNLARLA İLGİLİ MERKEZLERİN
KALİTE VE
GÜVENLİĞİ HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE
1 –
(1) Bu Yönetmeliğin amacı; insanlarda uygulanacak insan doku ve
hücrelerinin ve bunlardan elde edilen ürünlerin bağışlama, tedarik etme,
etiketleme, kayıt altına alma,
izleme, test etme, işleme ve bunlardan elde edilen ürünleri;
paketleme, işlevlerini koruyacak şekilde depolamaya hazırlama, depolama ve
dağıtım aşamalarının tamamında, insan sağlığının en üst seviyede
korunmasına yönelik kalite ve güvenlik standartlarını belirlemek ve belirtilen
işlemleri yapacak olan doku ve/veya hücre merkezleri, tedarik kuruluşları
ve test laboratuvarlarının açılmalarına,
faaliyetlerine, tesis, personel ve hizmet alt yapı standartları ile
denetlenmelerine ilişkin genel esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelikte belirtilen merkezler, tedarik
kuruluşları ve test laboratuvarları açıp işleten
kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlar ile gerçek kişileri, bunlarla ilişki
içinde bulunacak diğer gerçek ve tüzel kişileri kapsar.
(2) Ancak;
a) Aynı cerrahi uygulama içerisinde hiçbir işlem ve
depolamaya tabi tutulmadan otolog olarak
kullanılan doku ve hücreler,
b) Kan, hematopoetik progenitor hücreler hariç olmak üzere kan bileşenleri
ve kan ürünleri,
c) Organlar veya insan vücudunda tam bir organ olarak
kullanılabilecek organ bölümleri,
ç) Hayvanlardan elde edilen organ, doku ve hücreler,
d) Endüstriyel olarak üretilen gen tedavi tıbbi ürünleri
ve doku mühendisliği ürünleri gibi ileri tedavi edici tıbbi ürünler,
bu Yönetmelik
kapsamında değildir.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelik; 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık
Hizmetleri Temel Kanununun 3 üncü maddesi, 29/5/1979 tarihli ve 2238 sayılı
Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun ile 13/12/1983
tarihli ve 181 sayılı Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamenin 43 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
(2) Bu Yönetmelik; Avrupa Birliği’nin konu ile ilgili
mevzuatına uyum sağlanması amacıyla Avrupa Parlamentosu ve Konseyi’nin
insan doku ve hücreleri hakkındaki 2004/23/EC, 2006/17/EC ve 2006/86/EC
sayılı Direktiflerinin hükümleri göz önünde bulundurularak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Allojenik kullanım: Doku
veya hücrelerin bir kişiden alınıp başka bir kişiye uygulanmasını,
b) Bağış: İnsanda uygulanmak üzere insan doku ve
hücrelerinin bağışlanmasını,
c) Bakanlık: Sağlık Bakanlığını,
ç) Ciddi istenmeyen (advers)
etki: Doku ve hücrelerin tedariki ve insana uygulanmasıyla ilgili olarak,
vericilerde veya alıcılarda ölüme veya hayati tehlikeye, kalıcı ve belirgin
sakatlığa veya iş göremezliğe veya hastaneye yatma veya hastanede kalma
süresinin uzamasına neden olabilen, bulaşıcı hastalıkları da kapsayan,
öngörülmemiş etkiyi,
d) Ciddi istenmeyen (advers)
olay: Doku ve hücrelerin tedarik edilmesi, test edilmesi, işlenmesi,
saklanması ve dağıtımı ile ilgili olarak nakil yapılan hastaya bulaşıcı
hastalıkların geçmesine, ölüme veya hayati tehlikeye, kalıcı ve belirgin
sakatlığa veya iş göremezliğe veya hastaneye yatma veyahut hastanede kalma
süresinin uzamasına neden olabilecek öngörülmemiş olayları,
e) Dağıtım: İnsanlarda uygulanacak olan doku ve
hücrelerin nakliyesi ve teslimatını,
f) Depolama: Ürünün dağıtım aşamasına kadar uygun ve
kontrollü koşullar altında saklanmasını,
g) Doğrudan kullanım: Hücrelerin her hangi bir bankada
depolanmadan bağışlanmasını ya da kullanılmasını,
ğ) Doku: Hücrelerden ve hücre dışı elemanlardan oluşan
ve insan vücudunun bütününü oluşturan parçaları,
h) Genel Müdürlük: Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğünü,
ı) Gönüllü verici: İnsana uygulanmak amacıyla doku ve
hücrelerini bağışlamak için Bakanlık tarafından onaylanan bilgilendirilmiş
onam formunu imzalamış; 18 yaş üstü vericiyi, kordon kanı için anneyi,
yasal temsilcilerinin onayı alınmış 18 yaşından küçük vericiyi veya kısıtlı
kişiyi,
i) Hücre: Herhangi bir bağ dokusu ile birlikte olmayan
tek insan hücresi veya insan hücreleri topluluğunu,
j) İnsana uygulama: Doku veya hücrelerin alıcıların
vücutlarının içindeki ve/veya dışındaki uygulamalarda kullanılmasını,
k) İşleme: İnsanlara uygulanacak doku ve hücrelerin
hazırlanması, çoğaltılması ve farklılaştırılması gibi amaçlarla farklı
ortam veya içeriğe maruz bırakılması, işlevlerini koruyacak şekilde
depolamaya hazırlanması ve ambalajlanmasını kapsayan bütün işlemleri,
l) İzlenebilirlik: Elde etme,
işleme, test etme, saklamadan alıcıya dağıtma, imhaya kadar bütün adımlarda
doku veya hücrenin yerinin saptanabilirliği ve tanımlanabilirliğini,
vericinin ve doku kuruluşunun ya da doku veya hücreyi alan, işleyen ya da
saklayan üretim tesisinin tanımlanmasını, alıcı veya alıcılara doku veya
hücreleri uygulayan tıbbi tesislerin tanımlanabilirliğini, bu doku veya
hücrelerle ilişkili ürünler ve materyallere ilişkin bütün verilerin yerinin
saptanabilirliğini ve tanımlanabilirliğini,
m) Kalite sistemi: Kalite yönetimini hayata geçirmek
amacı ile oluşturulan organizasyon yapısı, tanımlanan sorumluluklar,
çalışma yöntemleri, talimatlar ve kaynaklar ile kaliteye doğrudan veya
dolaylı olarak katkıda bulunan faaliyetlerin tümünü,
n) Kalite yönetimi: Hizmet birimi içerisinde tüm
seviyelerdeki kaliteye ilişkin olmak üzere, bir organizasyonun
yönlendirilmesi ve kontrol edilmesi için koordine edilen faaliyetleri,
o) Karantina: Tedarik edilen doku ve hücrelerin kabul
veya ret kararı beklendiği süre içerisinde fiziksel olarak veya diğer
etkili yöntemlerle diğer ürünlerden ayrı olarak saklanmasını,
ö) Koruma: Çevresel koşulların değiştirilmesi, kimyasal
ajanların kullanılması ya da diğer yöntemlerle işleme sırasında hücrelerin
veya dokuların biyolojik ya da fiziksel yıkımını engelleme ya da geciktirme
işlemlerini,
p) Kritik: Doku ve hücrelerin kalitesinde ve/veya
güvenliğinde potansiyel bir etkiye ya da dokularla ve hücrelerle temasın
olduğu durumları,
r) Merkez: Alınan insan doku ve hücrelerini tedarik
etmek, test etmek ve işlemek, işlevlerini koruyacak şekilde depolamaya
hazırlamak ve depolamak veya dağıtmak üzere Bakanlık tarafından izin verilmiş merkezleri,
s) Organ: Özerk olarak fizyolojik fonksiyonlarını
yürütebilme kapasitesi olan,
damarlanmış ve yapısını muhafaza eden çeşitli dokulardan oluşan
insan vücudunun farklılaşmış hayati bir bölümünü,
ş) Otolog kullanım: Doku ya da
hücrelerin alındığı kişide uygulanmasını,
t) Ölü verici: Organ, doku ve hücre nakli ile ilgili
mevzuat hükümleri gereğince, vücudundan doku ve hücre alınmasına engel
bulunmayan cansız insan kaynağını,
u) Standart Uygulama Yöntemi (SUY): Uygulayıcıları,
işlemin yapıldığı ortamı, ürün elde edilmesine yönelik yürütülen işlemlerin
tedarik, işleme, üretim, depolama dâhil tüm aşamalarını, kullanılan tüm
malzemeleri ve cihazların özellikleri ile kullanımına yönelik standartları
içeren yazılı belgeyi,
ü) Tedarik: Doku ve hücrenin vericiden temin edilmesi
için yapılması gereken işlemler sürecini,
v) Tedarik kuruluşu: İnsana uygulanmak üzere insan doku
ve hücrelerinin vericiden tedarik edilmesini üstlenen, Bakanlıkça tedarik
kuruluşu olarak izin verilmiş merkezi,
y) Üreme hücreleri: Yardımcı üreme teknikleri için
kullanılan bütün hücre ve dokuları,
z) Validasyon: Bir aygıtın,
bir yöntemin veya sistemin performansının önceden belirlenen koşullara,
özelliklere ve tanımlara uygun olduğunu göstermek için doğrulama amacı ile
yapılmış, belgelendirilmiş test ve ölçme işlemlerini içeren geçerlik
denetimini,
aa) Verici:
Doku ve hücrelerin elde edildiği yaşayan veya ölü her türlü insan
kaynağını,
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Bilimsel
Komisyonlar, Merkezlerin Kurulması ve Faaliyet Esasları
Bilimsel
komisyonlar
MADDE 5 – (1) Doku
ve hücre faaliyetinin türüne göre bilimsel görüşlerine başvurulmak üzere
Bakanlıkça ihtiyaç duyulan sayıda bilimsel danışma komisyonları
oluşturulur. Komisyonların teşkiline ve çalışmasına ilişkin esaslar
Bakanlıkça belirlenir.
Merkezlerin
kurulması
MADDE 6 – (1)
Merkezler, test laboratuvarları ve tedarik
merkezleri; üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişiler ve
özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılabilir. Doku ve hücre tedariki ile
diğer doku ve hücre işlemleri; uygun eğitimden geçmiş deneyimli kişiler
tarafından ve bu faaliyetleri için Bakanlıkça faaliyet izni verilmiş olan
merkezlerde, 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli
Hakkında Kanun hükümlerine, ilgili diğer mevzuata ve bu Yönetmelik
hükümlerine göre yürütülür.
Merkezlerin
yükümlülükleri
MADDE 7 – (1) Her
merkezde, tedarik kuruluşunda veya test merkezinde bu Yönetmelikte
belirtilen nitelikleri taşıyan bir sorumlu bulunur. Merkez faaliyetleri şu
hususları içerir.
a) Merkezler faaliyet izni için Bakanlığa başvurmadan
önce, yapacağı faaliyetlere uygun bir organizasyon yapısı ve sorumluluğu
açıkça tanımlayan ve ilişkileri raporlayan bir işletim planı oluşturulur.
b) Bu Yönetmelik hükümleri ile belirlenmiş standartlara
göre, merkezin yapacağı faaliyetlere uygulanan belgelenmiş bir kalite
yönetim sistemi bulunur.
c) Doku ve hücreler için yeterli kalite ve güvenliğin
sürdürülmesi amacına yönelik olarak, biyolojik materyalle çalışılmasından
kaynaklanan riskler tanımlanır ve bu risklerin en aza indirgenmesi
sağlanır. Tanımlanacak ve en aza indirgenecek riskler, özellikle izlenecek
usulleri, merkezlerin çevre ve
personel sağlığı ile ilgili konuları içerir.
ç) Merkezlerle üçüncü taraflar arasındaki anlaşmalar
merkezlerin bu Yönetmelikten doğan yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Üçüncü
taraflarla anlaşmalar, taraflar arası ilişkinin ayrıntılarını ve
sorumlulukların tanımını içerir.
d) Merkezde; sorumlu kişi tarafından gözetilen ve doku
ve/veya hücrelerin serbest bırakılmaları ve dağıtımları açısından güvenlik
ve kalitelerine ilişkin uygun şartları taşıdıklarını onaylayan bir belge
yönetim sistemi kullanılır.
e) Merkezlerin faaliyetlerine son verilmesi halinde,
hücre ve dokuların devredileceği üçüncü taraflarla yapılan anlaşmalar ve
benimsenen usuller, kalite ve güvenlik ile ilgili izlenebilirlik verilerini
ve bu konuya ilişkin materyalleri de içerir.
f) Merkezlerin faaliyetlerinin bütün aşamalarında, merkezin kimliğini ortaya koyan belge
yönetim sistemi kullanılır.
g) Vericiler için gerekli olan testler Bakanlıkça bu iş
için faaliyet izni verilmiş nitelikli bir laboratuvarda
yapılır.
ğ) Doku veya hücreleri sağlayan kaynak kuruluşun
faaliyet iznine sahip olması kaydıyla, Bakanlık ya da Bakanlıkça
yetkilendirilen makamlarca her bir nakil için verilecek onay ile bazı doku
ve hücrelerin acil nakil için alıcıya doğrudan uygulanabilmesi mümkündür.
Personelin
nitelikleri
MADDE 8 – (1)
Merkezlerde yeterli sayıda ve gerçekleştirdikleri faaliyetler için yeterli
niteliklere sahip personel bulundurulur. Yürütülen faaliyetlere doğrudan
katılan personelin bu görevleri yerine getirebilmesi için gereken
nitelikler Bakanlıkça belirlenir.
(2) Bu Yönetmelik kapsamına
giren merkezlerde, yürütülecek faaliyetin niteliğine göre diğer nitelikleri
Bakanlıkça belirlenmek ve merkezin faaliyet yürüteceği alanda en az iki
yıllık uygulama tecrübesine sahip olmak üzere; tıp fakültesi mezunları ile
üniversitelerin biyolojik bilimler alanında eğitim veren bölümlerinden
mezun olanlardan merkezin faaliyeti ile ilgili alanda doktora düzeyinde
eğitimini tamamlamış olanlar merkezde tam gün çalışmak kaydıyla merkez
sorumlusu olarak atanır. Merkez sorumlusunun görevleri
şunlardır:
a) İnsanlarda kullanılacak olan insan doku ve
hücrelerinin bu Yönetmelikte belirtilen şartlara ve ilgili diğer mevzuata
uygun olarak tedarik edilmesini, test edilmesini, işlenmesini, saklanmasını
ve dağıtılmasını sağlamak.
b) Bu Yönetmelik hükümleri gereğince, yetkili makamlara
bilgi iletimini sağlamak.
c) Sorumlusu bulunduğu merkez bünyesinde kalite yönetim
sistemi dokümantasyonunu oluşturmak.
ç) Ciddi derecede istenmeyen olay ve etkilerin
bildirimini sağlamak.
(3) Merkez sorumlusunun önceden bildirim yapmadan geçici
veya sürekli olarak görevden ayrıldığı durumlarda, söz konusu merkez, üç
işgünü içinde ikinci fıkrada belirtilen özellikleri haiz yeni merkez
sorumlusunu belirler ve Bakanlığa bildirir. Bildirilen kişinin
niteliklerinin sorumlu olmaya uygun olması durumunda, Bakanlıkça süresi
otuz iş gününü aşmayan bir geçici görev onayı verilir.
(4) Merkezler, planlanmış bir merkez sorumlusu değişikliğinde,
yeni sorumlunun adını, değişiklikten otuz gün önce Bakanlığa bildirir.
(5) Verici seçimi, uygulanan doku ve hücrelerin klinik
sonuçlarının gözden geçirilmesi gibi tıbbi faaliyetleri gözetecek, bu
faaliyetler hakkında tavsiyede bulunacak ve klinik kullanıcılarla uygun bir
şekilde iletişim kuracak merkezin faaliyet yürüteceği alanda en az bir
yıllık klinik tecrübesi olan bir uzman hekimden danışmanlık hizmeti alınır.
Ayrıca ihtiyaç duyulan durumlarda merkezin faaliyet alanına göre ilgili
uzmanlık alanlarından da danışmanlık hizmeti alınabilir. Danışmanlık
hizmeti, merkezde kadrolu veya kısmi zamanlı görev yapan uzman tabipler
tarafından yapılabileceği gibi ücreti hasta adına merkez tarafından
karşılanmak kaydıyla özel hastane veya tıp merkezinden hizmet satın alma
yolu ile yaptırılabilir veya bu hizmetlerin kamuya ait hastanelerde
yapılabilmesi için merkez gerekli tedbirleri alır.
(6) Merkez sorumlusu eğer beşinci fıkrada yer alan
nitelikleri taşıyorsa aynı zamanda merkezde danışman olarak da görev yapabilir.
(7) Personelin yetkinliği, kalite sisteminde belirtilen
uygun aralıklarla değerlendirilir.
(8) Merkez tüm personelin açık, belgelenmiş ve güncel iş
tanımlarını oluşturur. Personelin görev ve sorumlulukları açık bir şekilde
belgelenir ve bu görev ve sorumlulukların ilgili personel tarafından
öğrenilmiş olduğu belgelenir.
(9) Tüm personele başlangıç temel eğitimi verilir. Ayrıca usullerin değişmesi ya da bilimsel
bilginin gelişmesi ve ilgili mesleki gelişime uygun güncellenmiş eğitim
verilir. Eğitim programı sonunda her bir katılımcının;
a) Tanımlanan görevleri yerine getirmede yeterlilik
göstermiş oldukları,
b) Tanımlanan görevleri ile ilgili bilimsel/teknik
süreçler ve prensipler konusunda yeterli bilgi ve anlayışa sahip oldukları,
c) Çalışmakta oldukları kuruluşun organizasyon yapısını,
kalite sistemini ve sağlık ve güvenlik konularındaki kurallarını anlamış
oldukları,
ç) Görev ve sorumluluklarının ahlaki ve hukuki boyutları
konusunda yeterli derecede bilgilendirilmiş oldukları,
belgelendirilir.
Donanım ve
malzemelerin nitelikleri
MADDE 9 – (1)
Merkezde;
a) Bütün donanım ve malzemeler amaçlanan kullanımlarına
uyacak şekilde tasarlanır, bakımları yapılır ve alıcılara ve/veya
çalışanlara yönelik oluşturabilecekleri tehlikeler en aza indirgenir.
b) Bütün kritik donanım ve teknik cihazlar tanımlanır ve
onaylanır, düzenli olarak denetlenir ve imalatçının talimatları
doğrultusunda bakımları yapılır. Donanımın ya da malzemelerin, kritik
işleme ya da depolama parametrelerini etkilemesi halinde eksiklikler tespit
edilir. Arızaların ve aksaklıkların bulunması ve kritik parametrelerin her
zaman kabul edilebilir düzeylerde tutulmasının sağlanması için uygun bir
izlemeye tabi tutulur, gerekmesi halinde ikaz ve düzeltici faaliyet usullerine
tabi tutulur. Kritik ölçüm
fonksiyonu olan cihazlar kalibre edilir.
c) Yeni ve tamir edilmiş olan donanım kurulduğunda test
edilir ve kullanım öncesinde validasyonu gerçekleştirilir.
Test sonuçları belgelenir.
ç) Bütün kritik donanımın bakımı, servisi, temizlenmesi,
dezenfeksiyonu ve sanitasyonu düzenli olarak
yapılır ve kaydedilir. Her bir kritik donanım için donanımın bozulma ya da
hatalı çalışması durumlarında alınması gereken önlemleri de içeren çalışma
usulleri bulundurulur.
d) Yürütülecek faaliyetlere ait usuller bütün kritik
malzemeler ve reaktifler için istenen şartları ayrıntılarıyla belirtir.
Özellikle katkı maddeleri ve ambalaj malzemeleri için istenen şartlar
tanımlanır. İlgili bulunduğu tıbbi cihazlara ilişkin diğer mevzuatın
şartlarına uygun kritik reaktifler ve malzemeler kullanılır.
e) Yürütülecek faaliyetin niteliğine göre bulundurulması
gereken donanım ve malzemeler, bunların nitelikleri ile kalite standartları
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde
Bakanlıkça belirlenir.
Tesislerin
nitelikleri
MADDE 10 – (1)
Faaliyet izni gerektiren işleri gerçekleştirecek merkezler bu Yönetmelikte
ortaya konulan standartlara uygun tesisleri kurar.
(2) Faaliyetler arasında doku ve hücrelerin bir yerde
işlenmesi söz konusu ise, işlemler diğer doku ve hücreler arasında çapraz
bulaşma riski de dâhil olmak üzere doku veya hücreye bulaşma riskinin en
aza indirgenebilmesini sağlayan belirli bir hava kalitesi ve temizliğe
sahip bir ortamda gerçekleştirilir. Bu tedbirlerin etkinliği merkez tarafından
doğrulanır ve izlenir.
(3) Doku ya da hücreler işleme sırasında ek olarak bir
mikroorganizmalardan arındırma işlemine tabi tutulmaksızın bir ortama maruz
kaldıklarında, Avrupa İyi İmalat Uygulamaları (GMP) Kılavuzunda belirtilen partikül ve mikrobiyal yük açısından
en az (D) sınıfı hava kalitesine eşdeğer bir alan içinde, yerleşik partikül
ve mikrobiyal yük açısından (A) sınıfı hava
kalitesine eşdeğer bir ortam gereklidir. Ancak Bakanlıkça, merkezlerin
faaliyet türü ve kullanılan doku veya hücrenin niteliğine göre ortamda daha
yüksek bir hava kalitesi belirlenebilir.
(4) Aşağıdaki hallerde üçüncü fıkrada bahsedilen ortam
şartlarından daha azı kabul edilebilir;
a) Geçerliliği kanıtlanmış bir mikroorganizmalardan
arındırma işlemi ya da bir nihai sterilizasyon işleminin uygulanmış olması,
b) (A) sınıfı hava kalitesine sahip bir ortama maruz
kalmanın, söz konusu doku veya hücrede zarar verici bir etkisinin
kanıtlanmış olması,
c) Alıcıya yapılan doku ve hücre uygulamasının şekli
veya veriliş yolunun, hücre ve doku naklinden çok daha az bir bakteriyel ya
da fungal enfeksiyon
bulaşma riski oluşturduğunun kanıtlanmış olması,
ç) Cihazın işlemin yapılacağı (A) sınıfı alana
yerleştirilemeyecek özellikte olması gibi gereken işlemin (A) sınıfı bir
çevrede gerçekleştirilmesinin teknik olarak mümkün olmaması.
(5) Merkezin faaliyet yürüteceği ortam tanımlanır,
seçilen ortamın en az hedeflenen amaç, uygulama şekli ve alıcının
bağışıklık durumu göz önünde bulundurularak gereken kalite ve güvenliği
sağladığı gösterilir ve belgelendirilir.
Merkezin bütün ilgili bölümlerinde personelin korunması ve hijyenin
sağlanması için uygun giysiler ve donanım sağlanır, hijyen
ve giysilerle ilgili yazılı talimatname bulundurulur.
(6) Yürütülecek faaliyetlerin, doku ve hücrelerin
depolanmasını içermesi halinde, istenen doku ve hücre özelliklerini korumak
için gerekli olan depolama koşulları, sıcaklık, nem ya da hava kalitesi
gibi ilişkili değişkenler de tanımlanır.
(7) Isı, nem, hava kalitesi gibi kritik değişkenler
belirtilen depolama koşullarına uygunluk yönünden kontrol edilir, izlenir
ve kaydedilir.
(8) Depolama tesislerinde, karışıklıkların ve çapraz
bulaşmanın önlemesi için karantinada olanlar, kullanım izni almış olanlar
ve reddedilen doku ve hücreler birbirlerinden kesin olarak ayrı tutulur.
Tedarik edilmesi için özel koşullar gerektiren belirli doku ve hücreler,
ayrı saklama cihazlarında veya aynı saklama cihazları içerisinde ayrı
bölmelerde saklanır.
(9) Merkezin kontrollü erişim, temizleme ve bakım, bir
acil durumda hizmetlerin tekrar gözden geçirilmesi için yazılı kuralları ve
yöntemleri olması gerekir.
(10) Atıkların uzaklaştırılması, 22/7/2005
tarihli ve 25883 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü
Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilir.
Belgeleme
ve kayıtların nitelikleri
MADDE 11– (1)
Belgeleme ve kayıt işlemlerinde uyulması gereken kurallar şunlardır:
a) İzin gerektiren faaliyetler için açıkça tanımlanmış,
verimli ve etkin belgeleme, doğru kayıtlar ve merkez sorumlusu tarafından onaylanmış
SUY bulundurulur. Belgelerin düzenli olarak yenilenmesi ve bu Yönetmelikte
belirtilen standartlara uyması gerekir. Sistem, yapılan işin standart hale
getirilmiş olmasını ve kodlama, vericinin uygunluğu, tedarik, işleme,
saklama, depolama, nakil, dağıtım, imha gibi kalite kontrol ve kalite
güvencesine ilişkin konular dâhil bütün aşamaların izlenebilir olmasını
sağlamalıdır.
b) Bütün önemli faaliyetler için tüm malzemeler, donanım
ve ilgili personelin kimlikleri belirlenir ve belgelenir.
c) Belgeler üzerinde yapılan bütün değişiklikler yetkili
personel tarafından derhal kontrol edilir, tarihi konulur, onaylanır ve
belgelenir.
ç) Belgeler üzerindeki yeniliklerin tarihçesinin
sağlanması için bir belge kontrol yöntemi oluşturulur ve yalnızca
belgelerin en güncellerinin kullanımda olması sağlanır.
d) Kayıtların güvenilir olduğunun ve sonuçları gerçekten
yansıttığının gösterilmesi sağlanır.
e) Kayıtlar elle yazılabilir veya bilgisayar ya da
mikrofilm gibi başka bir geçerli sisteme aktarılabilir. Ancak kayıtların
okunur ve silinmez olarak tutulması sağlanır.
f) Hastaya uygulama için kullanılan veya imha edilen
doku ve hücrelerin kalite ve güvenliği için önemli olan ham veri de dâhil
bütün kayıtlar son kullanım tarihinden, klinikte kullanımından veya imhasından
sonra en az 30 yıl süre ile ulaşılabilecek şekilde saklanır.
g) Kayıtlar, bu Yönetmelikteki gizlilik ile ilgili
hükümlere uygun olarak tutulur. Kayıtlara ve verilere erişim, merkez
sorumlusu tarafından yetkilendirilmiş kişilerle ve denetim ve kontrol
önlemleri sebepleriyle yetkili otorite ile sınırlı tutulur.
Kalite
yönetiminin ve kalite denetiminin nitelikleri
MADDE 12 – (1)
Merkezler, iyi uygulama prensiplerine bağlı olarak bir kalite sistemi
bulundurur ve bu sistemin güncel olmasını sağlar.
(2) Bu kalite sistemi asgari olarak;
a) Standart uygulama yöntemleri,
b) Kılavuzlar,
c) Eğitim ve referans el kitapları,
ç) Raporlama formları,
d) Verici kayıtları,
e) Doku ve hücrelerin nihai varış noktası,
konularında gerekli
bilgi ve belgeleri içerir.
(3) Merkezler ile tedarik ve test merkezleri, bu
belgelerin yetkili kurumların incelemesine açık olmasını sağlar.
(4) Merkezler ile tedarik ve test merkezleri bu
Yönetmelik hükümlerine uygun olarak izlenebilirliği sağlamak amacıyla
gerekli verileri saklar.
(5) Gerekli kalite ve güvenlik standartlarından olası
bir sapma, mümkün olan tüm düzeltici ve önleyici faaliyetleri de içeren
belgelendirilmiş bir sorgulama ile sonuçlandırılır. Etkilenen bütün doku ve hücreler
belirlenir ve nedeni açıklanarak kaydedilir. Düzeltici faaliyetler
zamanında başlatılıp zamanında ve etkin bir biçimde tamamlanır. Uygulama
sonrasında, önleyici ve düzeltici faaliyetler etkinlik bakımından
değerlendirilir.
(6) Her merkezin,
kalite yönetim sisteminin gözden geçirilebilmesini, sürekli ve sistematik
gelişimini sağlayan bir iç denetim mekanizması bulunur.
(7) Merkezler bu Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun
olarak SUY’larını hazırlayıp Bakanlıkça yapılacak
denetimlerde hazır hale getirir.
Ruhsat ve
faaliyet izni
MADDE 13 – (1) Bu Yönetmelikte
sayılan merkezler, türüne göre ilgili ruhsatlandırma mevzuatına uygun
olarak Bakanlık veya yetkilendirdiği taşra kuruluşunca düzenlenecek ruhsat
ve/veya faaliyet izin belgesi almak zorundadır.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Doku ve
Hücrelerin Bağışlanma ve Tedarik Edilme Esasları
Doku ve
hücre bağışı ile ilgili faaliyetler
MADDE 14 – (1) Doku
ve hücrelerin bağışlanması gönüllülük esasına dayalı olarak ücretsiz ve
karşılıksız yapılır.
(2) Bakanlık tarafından belirlenen şartlar ve miktar
doğrultusunda, vericilerin sadece bağışla ilgili zorunlu giderleri ve diğer
harcamaları karşılanır.
(3) İnsan doku ve hücrelerinin bağışlanmasını
desteklemek amacıyla her türlü teşvik ve tanıtım faaliyeti Bakanlık
tarafından düzenlenir.
(4) İnsan doku ve hücrelerinin bağış ve temini için
hiçbir şekilde reklâm yapılamaz, maddi bir kazanç ya da benzer bir çıkar
vaadini içeren teşvik ve tanıtım faaliyetleri yapılamaz.
Doku ve
hücrelerin tedariki ile ilgili genel esaslar
MADDE 15 – (1) Doku ve
hücrelerinin tedariki; doku ve hücre tedariki alanında uzmanlaşmış bir
klinik ekip tarafından verilen ve Bakanlık tarafından onaylanmış bir eğitim
programını başarılı bir şekilde tamamlamış olan kişiler tarafından
gerçekleştirilir. Doku ve hücrelerin bağışı ve tedariki Ek-1’de yer alan
usul ve esaslara uygun olarak yapılır.
(2) Merkezler veya tedarik kuruluşlarının istihdam
ettikleri personel arasında verici seçiminden sorumlu personeli bulunmaması
halinde, bu Yönetmeliğe uygun olarak hizmet vereceğine dair sözleşme
yaptıkları, Bakanlığın onayladığı eğitimi almış üçüncü kişilerle
çalışabilirler.
(3) Tedarik kuruluşlarının, doku ve hücre elde etmeden
sorumlu olan personel ve klinik ekibi istihdam etmediği hallerde, bu Yönetmeliğe uygun olarak hizmet vereceğine
dair sözleşme yaptıkları Bakanlığın onayladığı üçüncü taraflarla
çalışabilirler.
(4) Tedarik işlemi yapacak kuruluşlarda;
a) Verici kimliğinin doğrulanması,
b) Vericinin ya da yasal temsilcinin rızası veya izni,
c) Bu Yönetmelikte belirtilen seçim kriterlerinin
değerlendirilmesi,
ç) Bu Yönetmelikte belirtilen laboratuvar
testlerinin değerlendirilmesi,
d) Tedarik işlemi,
e) Paketleme,
f) Etiketleme,
g) Doku ve hücrelerin merkeze taşınması veya doğrudan
dağıtımı söz konusu olacaksa uygulamayı yapacak klinik ekibe ulaştırılması
veya testlerin yapılacağı laboratuvara
ulaştırılması,
hususlarında standart
çalışma usulleri oluşturulur.
(5) Tedarik işlemi, elde edilen doku veya hücrelerde
bakteriyel veya diğer her türlü bulaşmayı en aza indirgeyen usuller takip
edilerek gerçekleştirilir.
(6) Yaşayan vericilerden hücre ve doku elde etme
işlemi; sağlık, güvenlik ve
mahremiyetin sağlandığı bir ortamda gerçekleştirilir.
(7) Ölü vericilerin vücudunun orijinal anatomik
görünüşüne mümkün olduğunca benzer bir şekilde yeniden yapılandırılması
için personel ve gerekli donanım bulundurulur.
(8) Vericinin uygun bir biçimde tanımlanması ve
bağışlanan materyalin izlenebilirliğinin sağlanması için verici bilgileri
ve bağışlanmış doku ve hücrelere, benzeri olmayan tanımlayıcı bir kod
verilir. Kodlanmış veriler bu amaç için yürütülen bir kayıt sistemine
kaydedilir.
Vericinin
bilgilendirilmesi ve rıza
MADDE 16 – (1) Canlı
vericiler veya vericinin yasal temsilcisi olan kişiler tedarik işleminden
önce merkez sorumlusu tarafından atanan ve bağış sürecinin sorumlusu olarak
yetkilendirilmiş eğitimli bir kişi tarafından, doğru ve açık bir şekilde
bilgilendirilir ve bilgilendirilmiş onam formu imzalatılır. Bu
bilgilendirme asgari olarak;
a) Tedarikin amacını, sürecini, sonuçlarını, risklerini,
b) Yapılacaksa analitik testleri,
c) Verici bilgilerinin kaydını ve korunmasını, tıbbi
bilgilerin gizliliğini,
ç) Vericiyi korumak veya tedavi etmek amacıyla gerekirse
yapılabilecek uygulamaları,
d) Verici talep ettiği takdirde kendisi ile ilgili
yapılan analitik testlerin sonuçlarını,
içerir.
(2) Ölü vericilerden doku ve hücre tedariki durumlarında
her türlü bilgi, gerekli bütün onamlar ve yetkilendirmeler yürürlükte
bulunan ilgili mevzuata uygun olarak alınır.
(3) Verici değerlendirmelerinin teyit edilmiş sonuçları,
yürürlükte bulunan ilgili mevzuata uygun olarak kişilere iletilir ve
anlaşılır bir şekilde açıklanır.
Doku ve
hücre vericisinin seçim şartları
MADDE 17 – (1) Üreme hücrelerinin
vericileri hariç olmak kaydıyla, Ek-2’de belirtilen durumlar doku ve hücre
vericisi olmaya engeldir.
(2) Üreme hücresi vericileri için gereken seçim şartları
ve laboratuvar testleri Ek-3’te düzenlenmiştir.
Doku ve
hücrelerin merkeze kabulü
MADDE 18 – (1)
Merkezler, bağışlanan tüm doku ve hücrelerin testlere tabi tutulması,
bunların seçilmesi ve kabul edilmesi ile bunlarla ilgili belgelerin
hazırlanmasından sorumludur.
(2) Merkezler, teslim aldıkları insan doku ve
hücrelerinin paketinin bu Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olduğunu
teyit edip kayıt altına alırlar. Bu şartlara uymayan bütün doku ve hücreler
imha edilir.
(3) Alınan doku ve hücrelerin kabulü ya da reddi kayıt
altına alınarak belgelenir.
(4) İnsan doku ve
hücrelerinin her zaman doğru bir şekilde tanımlanması sağlanır. Sevk edilen
her doku veya hücreye ya da doku veya hücre serisine izlenebilirliği mümkün
kılan tanımlayıcı bir kod verilir.
(5) Bu Yönetmelikte yer alan verici testi ve bilgisi,
seçme, değerlendirme ve tedarik etme ile ilgili koşulların tümü sağlanana
kadar, doku ve hücreler karantinada tutulur.
(6) Doku ve hücrelerin merkeze kabulü, Ek-4’te
belirtilen esaslara göre gerçekleştirilir.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Doku ve
Hücrelerin İşlenmesi, Depolanması, Etiketlenmesi, Dokümantasyonu,
Paketlenmesi
ve Dağıtımına İlişkin Esaslar
Doku ve
hücrelerin işlenmesi
MADDE 19 – (1)
Standart uygulama yöntemlerine, kalite ve güvenliği etkileyen her türlü
işlem dâhil edilerek, bu işlemlerin kontrollü şartlar altında yürütülmesi
sağlanır.
(2) Tüm işleme basamakları ve donanım için bu
Yönetmelikte belirtilen yönteme ve standartlara uygun olarak hazırlanan
geçerlilik onayına sahip standart uygulama yöntemleri kullanılır.
(3) İşlemler,
doku ve hücreleri alıcı için klinik olarak etkisiz ve zararlı hale
getirmemelidir.
(4) Doku ve hücrelere mikroplardan arındırma işlemi
uygulandığında bu durum kayıt altına alınır ve validasyonu
gerçekleştirilir.
(5) İşleme ile ilgili önemli bir değişiklik yapmadan
önce değiştirilmiş olan işlem validasyonu
gerçekleştirilir ve belgelendirilir.
(6) Amaçlanan sonuçlara ulaşmada sürekliliğin
sağlanabilmesi için doku ve hücre işleme usulleri düzenli aralıklarla
değerlendirmeye tabi tutulur.
(7) SUY ile hedeflenen ürüne ulaşılamadığında,
hedeflenen ürünün saklama sürecinde olumsuzluklar saptandığında veya ürünün
raf ömrünün tamamlandığı durumlarda ya da yürürlükte bulunan diğer mevzuat
hükümleri gerektirdiğinde, ürün imha edilir. İmha edilecek doku ve
hücrelerden kaynaklanabilecek bulaşmanın diğer doku ve hücreleri, çalışma ortamını
ve personeli etkilememesi için ilgili işlemlerin nasıl yapılacağına dair
standart uygulama yöntemleri oluşturulur ve kullanılır.
Doku ve
hücrelerin depolanma koşulları
MADDE 20 – (1)
Merkezin faaliyet izninin, doku ve hücrelerin depolanmasını kapsadığı
durumlarda;
a) Doku ve hücrelerin depolanması ile ilgili tüm
işlemlerin tanımlandığı bir standart uygulama yöntemi kullanılır.
b) Tüm depolama işlemleri belgelendirilmiş kontrollü
şartlar altında yürütülür.
c) Doku ve hücrelere ve depolama türüne göre azami
depolama süreleri Bakanlıkça belirlenir. Merkezler bu düzenlemelere uygun
olarak ve işlenen doku veya hücrelerin muhtemel bozulma süresini de göz
önüne alarak uygun depolama yapar.
ç) Merkezin faaliyetlerinin herhangi bir nedenle sona
ermesi durumunda, depolanmış ürünlerin ve bunlarla ilgili tüm veri ve
kayıtların Bakanlıkça faaliyet izni verilmiş diğer merkez ya da merkezlere
aktarılabilmesini temin edecek anlaşmalar yapılır. Bu anlaşmalar merkez
faaliyet izni almak için başvurduğunda il sağlık müdürlüğüne sunulur.
d) Otolog kullanım amacı ile
depolanan her ürün ilgili merkez tarafından mutlaka sigortalanır. Sigorta
poliçesi sigortalanan ürün sahibi olan kişiye ibraz edilir.
e) Karantina altına alınan, imha edilmesi ve serbest bırakılması
planlanan ürünler ayrı ayrı yerlerde depolanır.
f) Verici seçimi ya da test edilmesine ilişkin herhangi
bir yeni kriterin uygulanmaya başlanması üzerine
veya işleme adımlarından birinde kalite ve güvenliği etkileyecek ciddi bir
değişiklik olması halinde, depolanmış olan bütün doku ve hücrelerin durumu
ile ilgili, sorumlu bir kişi tarafından onaylanan belgelendirilmiş bir risk
değerlendirmesi yapılır.
Etiketleme,
belgeleme ve paketleme
MADDE 21 – (1)
Merkezler; doku ve hücrelerin etiketlenmesi, belgelenmesi ve paketlenmesi
ile ilgili tüm işlemlerin tanımlandığı geçerliliği onaylanmış bir standart
uygulama yöntemi kullanır.
(2) Etiketleme ve paketleme, merkezlerin ürünün kabulüne ilişkin
standart uygulama yöntemleri ile uyumlu olur.
(3) Doku ve hücrelerin dağıtım için son etiketlemesi
Ek–5’te belirlenen esaslara göre yapılır.
Dağıtım ve
geri çağırma
MADDE 22 – (1)
Merkezin faaliyet izninin, doku ve hücrelerin dağıtımını kapsadığı
durumlarda;
a) Doku ve hücrelerin merkezler arası taşınması işlemi,
hücre ve dokuların canlılığını ve işlevini en iyi şekilde korumayı güvence
altına alan, doku veya hücre tipine göre hazırlanmış geçerliliği onaylanmış
standart uygulama yöntemlerine göre yapılır.
b) Doku ve hücrelerin bu Yönetmelikte yer alan bütün
şartlar yerine getirilerek serbest bırakılmasını temin için bir envanter kontrol sistemi kullanılır. Doku ve hücrelerin
dağıtım için serbest bırakılması ile ilgili şartlar, sorumluluklar ve
basamakları ayrıntılı bir biçimde ortaya koyan bir geçerliliği onaylanmış
standart uygulama yöntemi kullanılır.
c) Kayıtların, doku veya hücrelerin serbest bırakılmadan
önce bütün uygun şartnamelerin, özellikle bütün mevcut beyan formlarının,
ilgili tıbbi kayıtların, işleme kayıtlarının ve test sonuçlarının yerine
getirildiği, sorumlu kişi ya da yetkilendirdiği bir kişi tarafından yazılı
bir usulle gösterilir. Laboratuvar sonuçlarının
bilgisayar ortamında verildiği durumlarda, sonuçları veren kişinin kim
olduğunun anlaşılabilir olması sağlanır.
ç) Gerekli doku veya hücre özelliklerini koruyabilmek
için sıcaklık, süre ve diğer taşıma koşulları tanımlanır.
d) Doku veya hücrelerin belirlenen standartlarının
korunmasını sağlayacak nitelikte kullanım amaçlarına uygun olduklarına dair
onaylanmış güvenli kaplar veya paketler kullanılır.
e) Dağıtımı sözleşmeli bir üçüncü tarafın yapacağı
durumlarda, Bakanlıktan doku ve hücre dağıtımı konusunda faaliyet izni
almış bir üçüncü tarafla, kalite ve güvenliğe dair hükümlerin korunacağının
taahhüt edildiği kayıt altına alınmış bir anlaşma yapılır.
f) Ürünü geri çağırma usulünü başlatmak için
değerlendirme yapmak ve gerekli faaliyetleri koordine etmek amacıyla
kendilerine merkezde yetki verilmiş bir personel bulunur.
g) Sorumlulukların ve yapılacak faaliyetlerin
tanımlanmasını da içeren, yerinde, etkin bir geri çağırma usulü kullanılır.
Bu usul Bakanlığa yapılacak bildirimi de içerir.
ğ) Alıcıda reaksiyona yol
açmış olabilecek bütün vericileri bulmak, bu vericilerden alınmış doku ve
hücreleri tekrar toplamak ve aynı vericiden alınmış olan doku ve hücreleri
teslim alan ve bu doku ve hücrelerin kendilerine verildiği risk altında
olabilecek kişilere bildirimde bulunmak amacıyla, diğer bütün ilgili doku
ve hücreler de dâhil olmak üzere, mümkün olduğunda geriye doğru izlemeyi de
içeren bir inceleme usulü bulunur ve gerektiğinde uygulanır. Bu usul ile
incelemenin her bir aşaması için harekete geçme zamanı önceden belirlenir.
h) Merkezler kendilerine gelen doku ve hücrelerle ilgili
taleplere göre işlem tesis edebilecekleri validasyonu
gerçekleştirilmiş bir SUY kullanır. Doku ve hücreler belirli kişilere ya da
doku kuruluşlarına verildiğinde bu durum belgelendirilir ve talep üzerine
bu belgeler alıcı merkeze sunulur.
ı) Merkezin kayıt sistemine kabul ölçütleri de dâhil
olmak üzere geri dönen ürünlerle ilgili yapılacak işlemleri tanımlayan bir
standart uygulama yöntemi kullanılır.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Denetim,
İzlenebilirlik, Merkezlerin Kayıt ve Rapor Zorunluluğu
Denetim ve
kontrol ölçümleri
MADDE 23 – (1)
Bakanlık, merkezleri ve bu merkezlerle birlikte çalışan her türlü üçüncü
kişilerin tesislerini ve faaliyetlerini bu Yönetmelik hükümlerine uygunluk
yönünden denetler.
(2) Bu denetimler en az iki yılda bir kez yapılır.
(3) Yapılacak bu denetimlerde; merkezin ve faaliyetlerin
bu Yönetmelikte belirtilen standartlara uygun olup olmadığı kontrol
edilerek denetleme konusu ile ilgili her türlü doküman ve diğer kayıtlar
incelenir.
(4) Denetimler ve kontroller ile bu işle
görevlendirilecek kişilerin nitelikleri ve eğitimleri Bakanlıkça belirlenir.
(5) Herhangi bir ciddi istenmeyen olay veya etkinin
gerçekleşmesi ile Bakanlıkça gerek duyulan diğer hallerde veya başka bir
ülkeden gelen talebin uygun bulunması üzerine düzenli denetimler dışında da
denetimler yapılabilir.
İzlenebilirlik
MADDE 24 – (1) Tedarik
edilen, test edilen, işlenen, saklanan veya dağıtılan bütün doku ve
hücrelerle ilgili olarak izlenebilirlik;
a) Vericiden alıcıya ya da alıcıdan vericiye kadar tüm
basamakları,
b) Doku veya hücrelerle temas etmiş ürünler ve
malzemelerle ilgili kalite ve güvenliği ilgilendiren tüm bilgileri,
c) Yapılan her bağış ve bununla ilişkili olan ürünlerin
her birisi için bir verici tanımlama sisteminin uygulanmasını,
ç) Bütün dokular ve hücreler ile ilgili tüm aşamaları
içeren referansları içeren etiketleme sistemini,
kapsar.
(2) Merkezler, her aşamada izlenebilirliği sağlamak
amacıyla tutulması gereken bütün bilgileri klinik kullanımdan sonra en az
otuz yıl saklar. Bilgilerin saklanması elektronik ortamda da yapılabilir.
(3) Faaliyeti sona eren merkezler ikinci fıkrada
belirtilen bilgileri otuz yıl saklanmak üzere, elektronik ortamda Bakanlık
veya yetkilendirdiği taşra kuruluşuna teslim eder. Bu bilgileri ihtiva eden
belgeler ve elektronik ortamdaki kayıtlar, istenildiğinde ibraz edilmek
üzere, merkez sahipliği tarafından
saklanır.
Merkezlerde
kayıt tutma zorunluluğu
MADDE 25 – (1)
Merkezler insanlarda kullanılmak üzere tedarik edilen, test edilen,
korunan, işlenen, saklanan ve dağıtılan veya imha edilen doku ve hücrelerin
türü ve miktarları ile merkezlerin uyguladıkları faaliyetler ve doku ve
hücrelerin kaynağı ile gönderildiği yer hakkında her türlü kaydı titizlikle
tutar.
(2) Merkezler, Ek–6’da belirtilen, vericiye ve alıcıya
ilişkin asgari kayıt bilgilerini tutarlar.
(3) Bakanlığın talebi üzerine merkezler tuttuğu
kayıtların raporlarını sunar. Bu raporlardan hangilerinin halkın erişimine
açılacağına Bakanlıkça karar verilir.
Ciddi
istenmeyen olayların ve etkilerin bildirimi
MADDE
26 –
(1) Tedarikçi kuruluşlar, insan doku ve hücrelerini kullanan, dağıtım yapan
tüm kişi ve kuruluşlar ile merkezler tarafından; doku ve hücrelerin kalite
ve güvenliğini etkileyebilecek olan, doku ve hücrelerin tedarik etme, test
etme, işlenme, saklanma ve dağıtım aşamalarına bağlanabilecek ciddi
istenmeyen olay ve reaksiyonlar ile birlikte klinik uygulama sırasında ve
sonrasında gözlenen, doku ve hücrelerin kalitesi ve güvenliğine
bağlanabilen her türlü ciddi istenmeyen reaksiyon hakkında Ek–7’deki
formlara göre Bakanlığa bilgi verilir.
(2) Birinci fıkradaki ciddi istenmeyen olay ve
reaksiyonların bildiriminden sorumlu kişiler ve merkezler, ciddi istenmeyen
olay veya reaksiyona yol açan ya da açabileceği anlaşılan her türlü ürünün
dağıtımının durdurulmasını ve geri çağırılmasını temin eder. Bu hususa
ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
(3) Merkezler, bu konularda araştırma yapmak, kayıt tutmak ve bilgi iletimini sağlamak
amacıyla Bakanlıkça oluşturulacak sisteme uygun hareket eder ve bu sisteme
dâhil olur.
(4) Yardımlı üreme ile ilgili olarak, gamet ya da
embriyo ile ilgili kimlik tespitinde herhangi bir yanlışlık ya da
karışıklık, ciddi bir istenmeyen olay olarak kabul edilir. Yardımlı
üremenin gerçekleştirildiği insana uygulamadan sorumlu kişiler ve ilgili
merkezler bu tür olayların soruşturulması ve ilgili mercilere bildirilmesi
için durumu Bakanlığa rapor etmekle yükümlüdür.
ALTINCI
BÖLÜM
Çeşitli ve
Son Hükümler
Merkezler
ile üçüncü taraflar arasındaki ilişkiler
MADDE 27 – (1)
Merkezler; doku ve hücre güvenliğini ve kalitesini etkileyen, tedarik, test
etme, işleme, depolama dağıtım aşamaları için bu Yönetmelikte belirtilen
koşullara ve standartlara sahip üçüncü bir tarafa hizmet verdiği veya
hizmet aldığı durumlarda, söz konusu faaliyet için üçüncü tarafla yazılı
bir anlaşma yapar. Taraflar arasında yapılan anlaşmaya bağlı olarak yapılan
her bir işlem belgelendirilir ve saklanır.
(2)
Merkezler, bu Yönetmelikte
belirtilen koşullara ve standartlara sahip olduğunu taahhüt ettiği yurt
dışındaki üçüncü taraflarla anlaşmalar yapabilir. Bu anlaşmaları Bakanlığa
bildirir.
(3) Merkezler üçüncü taraflarla yaptıkları anlaşmaların
ve bu anlaşmalara bağlı olarak yapılan işlemlerin tam bir listesini tutar
ve talep halinde bu anlaşmaların ve işlemlerin belgelerinin kopyalarını
derhal Bakanlığa ulaştırır.
(4) Üçüncü taraflar ve merkezler arasındaki anlaşmalar
ve işlemler tarafların sorumluluklarını ve ayrıntılı usulleri içerir.
Bilgilerin
kodlanması
MADDE 28 – (1)
Bakanlık tarafından ulusal kodlama sistemi oluşturuluncaya kadar her merkez
ve tedarik merkezi; üreme hücreleri hariç olmak üzere, insan doku ve
hücrelerinin izlenebilirliğini sağlamak amacıyla bir kodlama sistemi
oluşturur ve uygular. Bu kodlama sisteminde asgari olarak:
a) Bağış kimliği;
1) Özgün bağış kimlik numarası,
2) Merkeze ait bilgiler,
b) Ürün kimliği;
1) Ürün kodu (temel terminoloji),
2) Alt ürün numarası,
3) Son kullanma tarihi,
bulunur.
(2) Üreme hücreleri hakkındaki kodlama sistemi, Bakanlık
tarafından hazırlanacak düzenlemelerle belirlenir.
Verilerin
saklanması ve gizlilik
MADDE 29 – (1)
Genetik bilgiler de dâhil olmak üzere bu Yönetmeliğin kapsamında yer alan
ve üçüncü tarafların ulaşabileceği bütün veriler, alıcı ve vericilerin
teşhis edilmelerini engelleyecek şekilde birbirinden ayrı ve özel kodlar
verilerek saklanır.
(2) Bu amacın gerçekleştirilmesi için;
a) Verici ile ilgili her türlü kayıt ve dosyalara
izinsiz bilgi eklenmesi, silinmesi veya değiştirilmesi ve bilgi aktarımı
engellenir. Verilerle ilgili her çeşit güvenlik önleminin alınması
sağlanır. Kimlik açıklama ile ilgili yürürlükte olan mevzuata uygun olarak
alıcının ve vericinin bilgilerinin birbirlerine veya ailelerine
açıklanmaması için gerekli tüm önlemler Bakanlık tarafından alınır.
b) Tüm merkezler, kişiler, kurum ve kuruluşlar;
verilerle ilgili olası karışıklıkları çözmeye yönelik usulleri kullanır. Bağıştan nakle,
nakilden bağışa tüm basamaklarda izlenebilirliğini temin ederken, izinsiz
hiçbir bilginin açığa çıkmaması için gerekli tedbirleri alır.
İnsan doku
ve hücreleri hakkında yurt dışı merkezlerle ilişkiler
MADDE 30 – (1) Doku ve
hücrelerin, yurt dışından getirilmesi veya yurt dışı merkezlere
gönderilmesi işlemleri, Bakanlıkça izin verilmiş merkezler tarafından
yapılır.
(2) Ülke dışından getirilen doku ve hücreler ve bunları
üreten yurt dışı merkezlerin bu Yönetmelikteki kalite ve güvenlik
standartlarına uygun olduğu, getiren merkez tarafından Bakanlığa taahhüt
edilir. Gerekli görülen durumlarda, yurt dışındaki merkezin bu Yönetmelikle
eşdeğer kalite ve güvenlik standartlarını haiz olduğunu gösteren belgeler
Bakanlıkça istenir.
(3) Doku ve hücrelerin, yurt dışından getirilmesi veya
yurt dışı merkezlere gönderilmesi konusunda uyulması gereken esaslar;
Bakanlığa başvuru şekli, bu konularda izin verilmesine dair koşullar ile
acil olduğu belirlenen durumlarda bazı doku ve hücreler için vaka başına
Bakanlıkça doğrudan izin verilmesinin usul ve esasları Bakanlıkça belirlenir.
İdari
yaptırımlar ve cezai müeyyideler
MADDE 31 – (1) Bu
Yönetmelik kapsamında yasak olan fiiller ve idarî yaptırımlar şunlardır:
a) Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetler, Bakanlıktan
ruhsatname ve faaliyet izin belgesi alınmaksızın yapılamaz. Bu tür yerlerin
tespiti halinde faaliyetleri derhal durdurulur.
b) Merkezler Bakanlıktan izin almadan, yapmakta
oldukları faaliyetlerde değişiklik yapamaz. Merkezler, faaliyet türüne göre
yürürlükte bulunan düzenlemelere göre alınmış olan ruhsat ve faaliyet izni
şartlarına aykırı ve izinsiz olarak; bina, cihaz ve personelde değişiklik
yapamaz.
c) Bakanlık tarafından, bu Yönetmelik hükümlerine aykırı
faaliyet yürüttüğü tespit edilen merkezler ve üçüncü taraflar uyarılır.
Bakanlıkça belirlenecek süre içinde gerekli tedbirleri almayan merkezlerin
faaliyeti altı ay süre ile durdurulur. Faaliyeti geçici olarak durdurulan
ve bu süre zarfında gerekli tedbirleri almayan merkezlerin faaliyet izinleri
Bakanlıkça iptal edilir.
ç) Denetleme ya da kontrol ölçümleri sonucunda, merkezin ya da kullanılan doku veya hücre
hazırlama işlemlerinin, bu Yönetmeliğin şartlarına uymadığının tespit
edilmesi halinde Bakanlık, ilgili merkezin faaliyet iznini altı ay süreyle
askıya alır. Aynı sorunun tekrarlanması durumunda faaliyet izni iptal
edilir.
d) Bu Yönetmelikte belirtilen hükümlere aykırı
faaliyette bulunanlar hakkında fiillerinin niteliğine göre 5237 sayılı Türk
Ceza Kanunu ve ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.
Düzenleme
yetkisi
MADDE 32 – (1)
Bakanlık bu Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak üzere her türlü düzenleme
yapmaya yetkilidir.
Açılmış
merkezlerin uyumu
GEÇİCİ
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğünden önce faaliyet gösteren
merkezler, tesislerini ve faaliyetlerini bir yıl içinde bu Yönetmelik
hükümlerine uygun hale getirmek zorundadır.
Yürürlük
MADDE 33 – (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 34 – (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.
EK-1
DOKU VE
HÜCRELERİN BAĞIŞLANMASI VE TEDARİK USULLERİ
A)
Bilgilendirilmiş onam formu ve verici bilgileri
(1) Doku ve hücrelerin tedarik
işlemine başlanmadan önce; tedarik
işlemi için yazılı onamın alınmış olduğu ve vericinin nasıl ve kim
tarafından güvenilir bir şekilde tanımlandığı yetki sahibi bir kişi
tarafından doğrulanarak kayıt edilir.
(2) Canlı vericinin sağlık
öyküsünü almaktan sorumlu olan sağlık personeli;
a) Vericinin kendisine verilen
bilgiyi anlamış olmasını,
b) Vericinin soru sorma
fırsatını bulmuş ve bu sorulara tatmin edici cevaplar almış olmasını,
c) Vericinin, kendisine
sağlanan bütün bilgileri anlayabildiği ölçüde doğru olduğunu teyit
etmesini,
sağlamalıdır.
(3) Vericilerin
değerlendirilmesi. (Bu bölüm, eşler arasındaki üreme hücresi bağışlarında
ya da otolog bağışlar dışındaki vericilerin
değerlendirilmesinde uygulanır.)
a) Yetki sahibi bir kişi
vericinin konuyla ilgili tıbbi ve davranışsal bilgilerini toplar ve
kaydeder.
b) Gerekli bilgiyi elde etmek
için çeşitli yöntemler kullanılabilir. Özellikle canlı vericilerle mülakat
yapılır. Ayrıca eğer şartlar uygun ise;
1)
Vericinin tıbbi kayıtlarının incelenmesi,
2)
Ölü vericiler söz konusu olduğunda, vericiyi iyi tanıyan bir kişiyle
görüşme,
3)
Vericiyi daha önce tedavi eden doktorlarla görüşme,
4)
Vericinin genel sağlık sorunlarıyla ilgilenen kontrolü altında bulunduğu
doktorla görüşme,
5)
Otopsi raporunun incelenmesi,
gerçekleştirilir.
c) Ölü vericiler ve gerektiğinde
canlı vericilerle ilgili olarak, verici olmaya engel bulguları tespit etmek
veya vericinin tıbbi ve kişisel geçmişini aydınlatmak amacıyla vücudun
fiziksel bir muayenesi yapılır.
(4) Konusunda uzman bir sağlık
personeli, vericiye ait tüm kayıtları gözden geçirir, vericinin uygunluğunu
değerlendirir ve hazırlanan raporu imzalar.
B) Doku/hücrelerin tedarik usulleri
(1) Tedarik etme usulleri,
vericinin ve bağışlanan doku veya hücrelerin türüne uygun olarak
düzenlenir.
(2) Tedarik usulleri canlı
vericinin güvenliğini sağlayacak niteliktedir.
(3) Tedarik usulleri; doku ve
hücrelerin nihai klinik kullanımları için gerekli olan özelliklerini korur
ve aynı zamanda işlem sırasında, özellikle doku ve hücrelerin sonradan sterilize edilemeyeceği durumlarda, mikrobiyolojik
kirlenme riskini en aza indirgemelidir.
(4) Ölü vericilerden doku
alınacak bölgenin etrafı steril örtüler
kullanılarak kapatılır.
(5) Tedarik işlemini
gerçekleştirecek personel, işleme uygun bir şekilde giyinir. Genellikle,
elleri işleme başlamadan önce ovarak ve fırçalayarak temizlemek, steril giysiler ve eldivenler giymek, yüz siperleri ve
koruyucu maskeler takmak gibi ek koruyucu önlemler alınır.
(6) Ölü vericiler söz konusu
olduğunda, dokuların biyolojik ve/veya fiziksel özelliklerini korumaları
için gerekli olan sürenin aşılmadığından emin olmak için ölüm anı ile
tedarik işleminin gerçekleştirildiği zamana kadar geçen süre kayıt edilir.
(7) Doku veya hücreler ölü
vericinin vücudundan alınır alınmaz, vericinin vücudu orijinal anatomik
görünüşüne mümkün olduğunca benzer bir şekilde yeniden yapılandırılır.
(8) Tedarik işlemi sırasında,
canlı vericiye zarar vermiş ya da verme ile sonuçlanabilecek istenmeyen
olay ve bunun nedenini ortaya çıkarmak amacıyla yapılmış herhangi bir
incelemenin sonucu kaydedilir ve gözden geçirilir.
(9) Bulaşıcı hastalık taşıma
ihtimali olan personelden alınan doku ve hücrelerde, bulaşmaya yol açma
riskini en aza indirgemek amacıyla politikalar ve usuller bulundurulur.
(10) Doku veya hücrelerin tedariki
için steril alet ve cihazlar kullanılır. Aletler
ve cihazlar iyi kalitede, doku/hücrelerin elde edilmesi için onaylanmış ya
da ilgili mevzuat kapsamında sertifikalandırılmış ve düzenli bir şekilde
bakımı yapılmış olmalıdır.
(11) Tek kullanımlık olmayan
aletler kullanılmak zorundaysa, enfeksiyöz
ajanların ortadan kaldırılması için onaylanmış bir temizleme ve
sterilizasyon işlemi uygulanmalıdır.
(12) Mümkün olduğunca yalnızca
(CE) işaretli tıbbi cihazlar kullanılmalı ve bütün ilgili personel bu
cihazların kullanımı ile ilgili uygun bir eğitim almış olmalıdır.
C) Verici dokümantasyonu
(1) Her bir verici için
aşağıdaki bilgileri içeren kayıtlar tutulur.
a) Vericinin tanımlanması (adı,
soyadı ve doğum tarihi, eğer bağışta bir anne ve çocuk söz konusu ise
annenin adı ve doğum tarihi ile çocuğun –eğer biliniyorsa– adı ve doğum
tarihi),
b) Yaşı, cinsiyeti, tıbbi ve
davranışsal geçmişi (toplanan bilgi, gerektiğinde dışlama kriterlerinin uygulanmasına müsaade edecek şekilde
yeterli olmalıdır),
c) Uygulanabildiği yerde vücut
muayenesi bulguları,
ç) Uygulanabildiği yerde hemodilusyon formülü,
d) Uygulanabildiği yerde onam
formu,
e) Klinik veri, laboratuvar test sonuçları ve gerçekleştirilen diğer
testlerin sonuçları,
f) Bir otopsinin
gerçekleştirilmesi halinde, sonuçlar kayda eklenir (Uzun süre
depolanamayacak doku veya hücreler için, otopsinin sözlü ön raporu
kaydedilir),
g) Hematopoetik
progenitor hücre vericileri söz konusu olduğunda,
vericinin seçilen alıcı için uygunluğu belgelenir. Akraba dışı bağışlar
için, tedarikçi kuruluşun alıcı ile ilgili verilere erişimi kısıtlı
olduğunda, vericinin uygunluğunu teyit edecek veriler nakli gerçekleştiren
kuruluşa sağlanır.
(2) Elde etme işlemini
gerçekleştiren kuruluş, doku veya hücre merkezine iletilecek bir tedarik
raporu oluşturur. Bu rapor asgari olarak aşağıdakilerini
içerir:
a) Dokuları veya hücreleri
teslim alacak olan doku veya hücre merkezine ait ad, adres ve diğer
tanımlayıcı bilgiler.
b) Vericiyi tanımlayan veriler (vericinin
kimliğinin nasıl ve kim tarafından tespit edildiği de dâhil olmak üzere).
c) Test örnekleri de dâhil,
tedarik edilen dokuların ve hücrelerin tarifi ve tanımlanması.
ç) İmzası da dâhil olmak üzere,
tedarik işleminden sorumlu olan kişi bilgileri.
d) Tedarik işleminin ve
kullanılan yöntemlerin (SUY’lar) tarihi, zamanı
(başlangıcı ve bitişi) ve yeri, meydana gelen bütün olaylar dahil olmak üzere tedarik ortam şartları (fiziksel
alan).
e) Ölü verici durumunda
kadavranın tutulduğu şartlar, soğuk ortamda saklanıp saklanmadığı,
soğutmanın başlangıç ve bitiş zamanları.
f) Kullanılan reaktif ve taşıma
çözeltilerinin katalog ve lot numaraları.
g) Rapor (mümkünse ölüm tarihi
ve zamanını da içerir).
(3) Bütün kayıtlar açık ve
okunabilir olarak tutulur. İzinsiz düzeltmelerden korunur ve veri koruma
ile ilgili hükümlere uygun olarak, saklama dönemleri boyunca uygun
şartlarda ve gerektiğinde ulaşılabilir konumda tutulur.
(4) Tam bir izlenebilirlik
gerektiren verici kayıtları ürünün klinik kullanımından en az 30 yıl
sonrasına kadar ya da son kullanma tarihine kadar Bakanlığın onayladığı
uygun bir arşivde saklanır.
Ç) Paketleme
(1) Tedarikten sonra, alınan
bütün dokular ve hücreler bulaşmayı en aza indirgeyecek şekilde paketlenir
ve hücrelerin ve dokuların istenen özelliklerini ve biyolojik
fonksiyonlarını koruyacak ısıda saklanır. Paketleme aynı zamanda doku ve
hücrelerin paketlenmesinden ve taşınmasından sorumlu olan kişilere
bulaşmanın önlenmesini de sağlar.
(2) Paketlenen
hücreler/dokular, biyolojik malzemelerin taşınması için uygun olan ve
içerdiği doku veya hücrelerin güvenliğini ve kalitesini sağlayacak şekilde
bir kap ile gönderilir.
(3) Test amaçlı alınan bütün
doku ve kan örneklerinin etiketleri; hiçbir karışıklığa yer vermeyecek
şekilde verici bilgilerini, numunelerin alındığı yer ve zamana ait kaydı da
içerir.
D) Tedarik edilen doku ve hücrelerin etiketlenmesi
(1) Tedarik sırasında dokuları
veya hücreleri içeren her paket etiketlenir. (Örneğin içerisine konduğu kap
üzerinde verici bilgileri veya doku veya hücrelerin tipi ve kodu
bulunmalıdır.) Etiket aşağıdaki
bilgileri de içerir:
a) Bağışın tarihi (ve mümkünse
zamanı).
b) Tehlike uyarıları.
c) Eklenmiş ise katkı
maddelerinin isimleri.
ç) Otolog
bağışlar söz konusu olduğunda, etiket “yalnızca otolog
kullanım içindir” ibaresi.
d) Yönlendirilmiş bağışlar söz
konusu olduğunda, etiket planlanan alıcıya ait bilgileri de.
e) Eğer yukarıdaki bentlerin
içerdiği bilgiler örnek kabının üzerindeki etikete yazılamıyorsa, örnek
kabı eşliğinde ayrı bir sayfa olarak hazırlanır.
E)
Taşıma kabının etiketlenmesi
(1) Doku ve hücreler bir aracı
tarafından nakledildiğinde, her bir taşıma kabı en az aşağıdakileri
içerecek şekilde etiketlenir.
a) ‘DOKU/HÜCRE’, ‘DİKKATLİ TAŞIYINIZ’ ibareleri.
b) Gönderici kuruluşa ait
bilgiler (adres ve telefon numarası) ve bir sorun çıkması halinde irtibat
kurulacak olan kişi bilgileri.
c) Alıcı kuruluşa ait bilgiler
(adresi ve telefon numarası) ve paketi teslim alacak kişi bilgileri.
ç) Taşımanın başlama tarihi ve
zamanı.
d) Doku ve hücrelerin
kalitesini ve güvenliğini koruyacak taşıma şartlarının özellikleri ve
“IŞINLAMAYINIZ”
ibaresi.
e) Bir ürünün herhangi bir
bulaşıcı hastalık belirteci açısından pozitif olduğu bilindiğinde
“BİYOLOJİK TEHLİKE” ibaresi.
f) Otolog
vericiler söz konusu olduğunda, “YALNIZCA OTOLOG KULLANIM İÇİNDİR” ibaresi.
g) Saklama koşulları ile ilgili
şartlar için (“DONDURMAYINIZ” gibi).
EK-2
ÜREME
HÜCRESİ VERİCİSİ DIŞINDAKİ DOKU VEYA HÜCRE VERİCİSİ
YÖNÜNDEN
VERİCİ OLMAYA ENGEL DURUMLAR
(1) Vericilerin seçim kriterleri, belirli hücrelerin/dokuların uygulanmasına
ilişkin risklerin analizine dayanmalıdır. Bu risklerin göstergeleri:
Fiziksel inceleme,
a) Tıbbi ve davranışsal
geçmişin gözden geçirilmesi,
b) Biyolojik test,
c) Otopsi incelemesi (ölü
vericiler için),
ve
diğer uygun inceleme yöntemleri ile tanımlanmalıdır.
A)
Ölü Vericiler Yönünden Verici Olmaya Engel Durumlar
(1) Ölüm nedeninin bilinmemesi.
(2) Bilinmeyen sebebe bağlı bir
hastalık geçmişi.
(3) Aşağıdaki hastalıklar hariç
olmak üzere malign hastalıkların varlığı veya
hikâyesi;
a) Primer
bazal hücreli karsinom.
b) İnsitu
rahim ağzı kanseri.
c) Merkezi sinir sistemi primer tümörleri.
(4) Retinoblastoma,
hematolojik kanser, gözün ön segmentine ait habis
tümörü olan dışında malign hastalığı olanlar
kornea vericisi olarak değerlendirilebilir.
(5) Prionların
neden olduğu hastalıkların bulaşma riski varsa, bu risk, örneğin,
aşağıdakiler için geçerlidir:
a)
Creutzfeldt–Jakob
hastalığı ya da Creutzfeldt–Jakob
hastalığının bir çeşidi teşhisi konmuş kişiler veya aile geçmişinde iyatrojenik olmayan Creutzfeldt–Jakob hastalığı olan kişiler.
b) Hızlı ilerleyen bunama ya da
dejeneratif sinirsel hastalık geçmişi olan
kişiler (kaynağı bilinmeyenler de dâhil olmak üzere).
c) İnsan hipofizinden sağlanan
hormonların (büyüme hormonları gibi) alıcıları ve kornea, sklera ve dura mater nakli
alıcıları ve belgelendirilmemiş nörocerrahiye
tabi tutulmuş kişiler (dura materin kullanıldığı
yerlerde). Creutzfeldt–Jakob
hastalığının çeşitleri için daha ileri ihtiyati önlemler tavsiye
edilebilir.
(6) Bağışlanacak doku veya
hücrelerde ciddi derecede yerel enfeksiyon da
dahil olmak üzere, vericide kontrol edilemeyen bakteriyel, viral, fungal ya da parazitik sistemik enfeksiyonlar. Bakteriyel
septisemisi olan vericiler kornea bağışı için değerlendirilebilir ancak
dokunun maruz kalmış olabileceği herhangi bir bakteriyel bulaşmanın söz
konusu olup olmadığı kültür testi ile ortaya konmalıdır.
(7) HIV, Hepatit B, Hepatit C
ve HTLV I/II yönünden hastalık geçmişi, pozitif laboratuvar
testi veya klinik kanıtı olanlar.
(8) Alınacak dokunun kalitesine
zarar verebilecek kronik, sistemik otoimmün
hastalık geçmişi.
(9) Transfüzyon öncesinde örnek
almanın mümkün olmadığı durumlarda hemodilüsyonun
oluşması ve immün ajanlarla tedavi edilmiş olma.
(10) Riskli bölgeye seyahat,
bulaşıcı hastalıklara maruz kalma öyküsü ve yaşadığı bölgedeki enfeksiyon hastalık prevalansı
göz önünde bulundurularak yapılan risk değerlendirmesine göre bulaşıcı
hastalıklara ait herhangi bir diğer risk faktörü kanıtın varlığı.
(11) Verici bedeninde bulaşıcı
hastalık riskine işaret eden fiziksel bulguların varlığı.
(12) Alıcının sağlığını
tehlikeye atacak dozda bir maddenin (siyanür kurşun cıva altın gibi),
verici tarafından daha önce yenilmiş olması veya bu tür bir maddeye maruz
kalınmış olması.
(13) Bulaşma riskinin devam
ettiğini düşündürecek şekilde, vericinin yakın bir geçmişte canlı,
zayıflatılmış bir virüsle aşılanmış olması.
(14) İnsan dışı diğer türlerden
alınmış organ doku ve hücre nakli yapılma hikâyesi.
B) Ölü çocuk vericiler yönünden verici olmaya engel durumlar
(1) HIV enfeksiyonlu annelerden
doğan ya da yukarıda sayılan nedenlerden herhangi birine uyan bütün çocuklar,
enfeksiyon geçirme riski kesin olarak bertaraf
edilene kadar verici olmaktan hariç tutulur.
a) 18 aydan küçük ve HIV, Hepatit B, Hepatit C ya da HTLV
enfeksiyonu olan ya da böyle bir enfeksiyon riski
olan annelerden doğan veya son 12 ay boyunca anneleri tarafından emzirilmiş
olan çocuklar, analitik testlerin sonuçları değerlendirilmeden verici
olarak kabul edilemez.
b) Annesinde HIV, hepatit B,
hepatit C ya da HTLV enfeksiyonu olan ancak annesi
tarafından son 12 ay boyunca emzirilmemiş olan ve analitik testlerin,
fiziksel muayenelerin ve tıbbi kayıtların incelenmesi sonucunda HIV,
hepatit B, hepatit C ya da HTLV enfeksiyonu kanıtı bulunmayan çocuklar
verici olarak kabul edilebilir.
C) Canlı vericiler
Canlı
Otolog verici
(1) Tedarik edilen doku veya hücreler
depolanacak veya kültüre edilecekse bir allojenik
verici için tanımlanan asgari testler uygulanmalıdır. Saklama koşulları;
Saklanan diğer doku ve hücreleri kontamine
etmeyecek veya diğer greftlere çapraz bulaşma
riski oluşturmayacak veya fırsatçı ajanlarla bulaşma veya diğer doku ve hücrelerle
karışma riskini ortadan kaldıracak şekilde sağlanmış ise infeksiyon
test belirteçlerinin pozitif olması hücre/dokuların veya bunlardan elde
edilen ürünlerin işlenmesine,
depolanmasına ve tekrar aynı kişiye nakledilmesine engel değildir.
Canlı allojenik vericiler
(1) Canlı allojenik
vericiler, vasıflı ve eğitimli sağlık personeli tarafından yapılan bir
anket veya mülakat aracığı ile elde edilen tıbbi geçmişlerine dayalı olarak
seçilir. Bu anket veya mülakat, başkalarına sağlık riski oluşturabilecek
vericilerin taranması ve belirlenmesine yardımcı olacak uygun öğeler
içerir. Canlı allojenik vericiden doku veya
hücrelerin alınması vericinin bakımını engellememeli ve sağlığını tehlikeye
atmamalıdır. Kordon kanı ve amniyon zarı
vericiliği durumunda bu hem anne hem de bebek için geçerlidir.
(2) Canlı allojenik
vericiler için seçim kriterleri, merkez tarafından (ve alıcıya doğrudan
nakli gerçekleştiren transplant doktoru
tarafından) vericinin fiziksel durumu, tıbbi ve davranışsal geçmişi ve
vericinin sağlık durumunu belirleyen klinik incelemelerin ve laboratuvar testlerinin sonucuna bağlı olarak
oluşturulur ve belgelendirilir.
Hamilelik (hematopoetik
progenitor vericisi kardeşler hariç) ve emzirme
durumunda alınamaz.
Kalıtsal hastalığın bulaşma potansiyeli
varsa alınamaz.
ÜREME
HÜCRELERİNİN VERİCİLERİ HARİÇ VERİCİLERİN LABORATUVAR TESTLERİ
Vericiler
için gerekli olan biyolojik testler
(1) Aşağıdaki biyolojik testler
asgari bir şart olarak, bütün vericiler için gerçekleştirilmelidir:
—HIV1ve HIV2 için anti–HIV1,2.
—Hepatit B için HBsAg ve anti–HBc.
—Hepatit C için anti HCV
antikoru.
—Sifiliz.
(2) HTLV-1
ile ilişkili hastalıkların yüksek oranda görüldüğü bölgelerde
yaşayanlara, kendileri veya ebeveynleri
bu bölgelerden köken alan kişilere veya buralardan gelen cinsel partnerleri
olan kişilere HTLV–I antikor testi yapılır.
(3) Anti-HBc’nin
pozitif ve HBsAg’nin negatif olduğu durumlarda,
klinik kullanıma uygunluk açısından risk değerlendirmesini yapabilmek için
daha ileri incelemeler gerekir.
(4) Aktif Treponema
Pallidum’un enfeksiyonu
varlığını dışlamak için onaylanmış bir test algoritması uygulanır. Negatif sonuç veren bir test spesifik olsun veya olmasın, doku ve hücrelerin serbest
bırakılması için yeterli olabilir. Spesifik olmayan bir test yapıldığında
pozitif sonuç alınması durumunda bile eğer spesifik
Treponema testi sonucu negatif ise tedarik ve
klinik kullanıma engel oluşturmaz.
Numunelerinde treponema-spesifik
testinin pozitif çıkması durumunda klinik kullanıma uygunluğun
belirlenebilmesi için vericinin ayrıntılı risk değerlendirmesi gereklidir.
(5) Bazı durumlarda vericinin
geçmiş öyküsüne ya da bağışlanan doku veya hücrelerin özelliklerine göre RhD, HLA, Sıtma, CMV, Toksoplazma,
EBV, Trypanosoma Cruzi
veya diğer ek testler gerekli olabilir.
(6) Otolog
donörler için Ek-2 C-
Canlı vericiler (1) fıkrası hükümleri uygulanır.
(7) Doğurganlık çağında
bayanlar için gebelik testi yapılır.
Biyolojik
belirteçlerin belirlenmesi için genel şartlar:
(1) Testler, Bakanlık
tarafından ruhsatlandırılmış uygun nitelikteki bir laboratuvar
tarafından, (EC) işaretli test kitleri kullanılarak yürütülür. Amaca ve
mevcut bilimsel bilgilere uygunluğu kanıtlanmış test kullanılır.
(2) Biyolojik testler,
vericinin serumunda ya da plazmasında yapılır. Klinik açıdan geçerliliği
kanıtlanmadığı sürece diğer vücut sıvıları veya salgıları test için
kullanılmaz.
(3) Kan kaybı yaşamış veya
kendilerine kısa süre önce kan, kan ürünleri, koloid,
kristalloid verilmiş verici adaylarının
kanlarında, kan seyrelmesi (hemodilüsyon)
gerçekleşmiş olacağı için kandan yapılan testlerden doğru sonuç
alınamayabilir. Aşağıdaki belirtilen koşullarda hemodilüsyonun
düzeyini değerlendirmek için geçerli bir akış şeması uygulanmalıdır;
— Ölümden önce kan örneği
alınması durumunda; kan örneği alınmasından önceki 48 saat içerisinde
kanın, kan bileşenlerinin, diğer kolloidlerin
veya 1 saat içerisinde kristalloidlerin
transfüzyonu yapılmış olması,
— Ölümden sonra kan örneği
alınması durumunda; ölümden önceki 48 saat içerisinde kanın, kan bileşenlerinin,
diğer kolloidlerin veya 1 saat içerisinde kristalloidlerin transfüzyonu yapılmış olması,
gereklidir.
Bu durumlarda doku/hücre
merkezlerinin vericilerden doku/hücreleri kabul edebilmesi için; %50’den
fazla plazma sulanması olduğu koşullarda test yöntemlerinin geçerli sonuç
verdiklerinin kanıtlanmış olması veya transfüzyonlar öncesi alınmış kan
örneğinin test amacıyla alınmış olması gerekir.
(4) Ölü verici söz konusu
olduğunda ölümden hemen önce ya da ölümden sonra en geç 24 saat içerisinde
kan örnekleri alınmış olmalıdır.
— Allojenik
kemik iliği ve periferik kök hücre vericileri
dışındaki canlı vericilerden kan örneklerinin alınması ya bağış anında veya
en geç bağıştan sonraki yedi gün içerisinde gerçekleştirilir. Alınan bu
örneklere ‘verici örnekleri’ denir.
— Allojenik
canlı vericilerden alınan dokuların ve hücrelerin uzun süre saklanabildiği
durumlarda, 180 gün aradan sonra vericilerden bir kez daha örnek alınması
ve test edilmesi gerekmektedir. Bu durumda verici örneği bağıştan önceki 30
gün ile bağış sonrası 7 gün arasında tekrar test için alınabilir.
(5) Allojenik
canlı vericilerden doku ve hücrelerin uzun süre saklanamadığı ve test için
tekrar örnek alınamadığı durumlarda madde 2 ila 5 arasındaki bentlerdeki
hükümler uygulanır.
(6) Allojenik
kemik iliği ve periferik kök hücre vericileri
dışındaki canlı vericilerden alınan örnekler nükleik
asit amplifikasyon (NAT) yöntemleri kullanılarak
HIV, HCV ve HBV için test edilmiş ise tekrar test için kandan örnek almaya
gerek bulunmamaktadır. Söz konusu virüsler için işleme esnasında validasyonu gerçekleştirilmiş bir inaktivasyon
basamağı var ise yeniden test için örnek almaya gerek yoktur.
(7) Kemik iliği kök hücresi ve periferik kök hücre toplanması amacıyla vericilerden
yapılacak testler için kan örnekleri bağıştan önceki 30 gün içerisinde
alınmalıdır.
EK-3
ÜREME
HÜCRESİ VERİCİLERİ İÇİN GEREKLİ OLAN SEÇİM KRİTERLERİ
VE
LABORATUVAR TESTLERİ
(1) Embriyoların kriyoprezervasyonu ile sonuçlanacak olan işlenmiş
ve/veya depolanmış olan üreme hücreleri, aşağıdaki kriterleri
taşımalıdır;
a) Vericiden sorumlu klinisyen, hastanın tıbbi geçmişine ve tedavi endikasyonlarına dayalı olarak tedarikin ve yapılan
işlemlerin gerekçesini ve güvenliğini alıcı eş ve sonuçta doğacak çocuklar
açısından tanımlar ve belgelendirir.
b) Çapraz bulaşma riskini
değerlendirmek için; HIV 1 ve 2,
Anti-HIV-1,2, Hepatit B, HbsAg,
Anti HBc, Hepatit C, Anti-HCV-Ab şeklindeki biyolojik testler
yapılır.
c) HIV 1 ve 2, hepatit B ya da
hepatit C test sonuçlarının pozitif çıkması veya bu testlerin sonuçlarına
ulaşılamaması halinde ya da vericinin enfeksiyon
riski açısından kaynak olarak bilinmesi durumunda, ayrı bir depolama
sistemi düzenlenir.
(2) Hastalıkların yüksek oranda
görüldüğü bölgelerde yaşayan ya da buralardan gelen evli çiftlere veya
aileleri bu bölgelerden olan kişilere HTLV–I antikor testi yapılır.
(3) Belli durumlarda, vericinin
seyahat ya da maruz kalma öyküsüne veya alınan dokuların/ hücrelerin özelliklerine
bağlı olarak ilave testler gerekebilir (Örn. Rh
D, Sıtma, CMV, T.Cruzi).
EK-4
MERKEZE
DOKU VE HÜCRELERİN KABULÜ
(1) Alınan dokular veya
hücreler merkeze ulaştığında, nakil koşulları da dahil
olmak üzere sevkiyatın, paketlemenin,
etiketlemenin ve bununla ilişkili belgelemenin ve örneklerin bu
Yönetmeliğin şartlarını ve alıcı kuruluşun şartnamesine uygunluğunun
belgelenmiş doğrulaması yapılır.
(2) Doku ve hücreler, ilişkili
belgelerle birlikte incelenmesi ya da şartlara uyduğunun tasdik edilmesi
işlemine kadar karantinaya alınır. İlgili verici/tedarik bilgilerinin
gözden geçirilmesi ve böylece bağışın kabul edilip edilmeyeceği yetkili
kişilerce belirlenir.
(3) Merkezler, her doku veya
hücre örneğinin kabul koşullarının belirlendiği bir yazılı doküman
kullanır. Bunlar, merkez tarafından
belirlenen ve kalitenin sürdürülebilmesi için gerekli asgari şartları ve
teknik gereklilikleri içerir. İşlenen, saklanan ya da depolanan diğer doku
ve hücrelerle ilgili hiçbir bulaşma riskinin olmamasının sağlanması için
merkez, uygun olmayan ya da eksik test sonuçları olan sevkıyatın ayrı
tutulmasını sağlayan belgelenmiş usuller kullanır.
(4) Merkezde kaydedilmesi
gereken veriler (evli çiftler arası üreme hücresi bağışı dışında)
aşağıdakileri içerir;
a) Onam veya yetkilendirme;
doku ve hücrelerin kullanılabileceği amaçlar (örn. tedavi ve/veya
araştırma) veya doku ve hücrelerin verilen onamın amacı doğrultusunda
kullanılmaması halinde imha usulleri,
b) Verici bilgileri bölümünde
anlatıldığı gibi, tedarik işlemi ve vericinin öyküsüne ait bilgilerin
alınması ile ilgili bütün kayıtlar,
c) Fiziksel muayenenin, laboratuvar testlerinin ve diğer testlerin (örneğin
otopsi raporu) sonuçları,
ç) Yetkili ve eğitimli bir kişi
tarafından, allojenik vericilerin seçim kriterlerine göre yapılmış değerlendirmenin
belgelendirilmesi,
d) Otolog
kullanım amaçlı hücre kültürleri söz konusu olduğunda, alıcının
(antibiyotikler gibi) ilaç alerjisi olasılığının belgelenmesi.
(5) Üreme hücreleri ve gonad dokuların bağışı, merkeze kabulü ve saklama
işlemlerinde uyulması gereken usul konusunda, 6/3/2010
tarihli ve 27513 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Üreme Yardımcı Tedavi
Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmelik
hükümlerine göre işlem yapılır.
EK-5
ETİKETLEME
A)
DAĞITIM İÇİN SON ETİKETLEME
(1) Doku veya hücrenin
içerisine konduğu kap etiketi şunları içerir;
a) Doku veya hücrelerin
cinsi, tanımlama bilgisi numarası
veya kodu ve seri numarası (varsa),
b) Doku/hücrelerin ilgili bir enfeksiyöz hastalıkla belirteçleri yönünden pozitif
olduğunun bilinmesi halinde, “BİYOLOJİK TEHLİKE” işareti eklenir.
c) Üretim tarihi, son kullanım
tarihini,
ç) Alıcıya ait bilgileri;
1) Allojenik
bağış söz konusu ise bu belirtilir ve vericinin barkodu ve alıcının kimlik bilgileri,
2) Şahsa yönelik bağışlarda,
etikette amaçlanan alıcının kimlik bilgileri,
3) Otolog
kullanım söz konusu ise bu belirtilir ve vericinin kimlik bilgileri
bulunmalıdır.
d) Yukarıdaki kapsamda yer alan
herhangi bir bilginin doku veya hücrenin içerisine konduğu kap üzerine
yazılamadığı durumda kaba eşlik eden ayrı bir kâğıtta belirtilmelidir. Bu kâğıt, doku veya hücre kabı ile bir
arada paketlenmelidir.
e) Aşağıdaki bilgilere etikette
ya da beraberindeki belgelerde yer verilir;
1) Tanımlama bilgileri ve
dokunun hacmi veya miktarı veya hücre ürününün birim miktardaki sayısı,
2) Gerekli durumlarda morfoloji
ve fonksiyonel veriler,
3) Doku/hücrelerin dağıtım
tarihi,
4) Verici ile ilgili biyolojik
saptamalar ve sonuçları,
5) Depolama önerileri,
6) Paketin ve kabın açılması ve
ürünle ilgili yapılacak işlemleri içeren talimatname,
7) Ürünün açılması ve/veya
işleme tabi tutulmasından itibaren geçerli olan son kullanma tarihi,
8) Ciddi istenmeyen etki ve
olayların bildirimi için talimatname,
9) Potansiyel zararlı
kalıntıların varlığı (Örn. Antibiyotik, etilen oksit, vb.).
B)
TAŞIMA KABININ DIŞ ETİKETLENMESİ
(1) Taşıma için, ürün kabı,
asgari olarak aşağıdaki bilgilerle etiketlenmiş bir taşıma kabı içerisine
yerleştirilir:
a) Gönderici merkezin tanımlama
bilgileri, adresi ve telefon numarası.
b) İnsan uygulamasından sorumlu
olan alıcı kuruluşun tanımlama bilgileri, adresi ve telefon numarası.
c) “Paketin içinde insan
dokuları/hücreleri vardır” ibaresi.
ç) “DİKKATLİ TAŞIYINIZ”
ibaresi.
d) “IŞINLAMA YAPMAYINIZ” ibaresi.
e) “PAKET AÇILAMAZ” ibaresi.
f) Tavsiye edilen nakil
şartları (örn. Serin ve dik tutunuz, vs.).
g) Güvenlik
talimatnamesi/soğutma yöntemi (varsa).
EK-6
A)
DOKU VE HÜCRE MERKEZLERİ TARAFINDAN TUTULMASI GEREKEN KAYITLAR
(1) Vericinin kimlik bilgileri.
(2) Bağışın tanımlama bilgileri
asgari olarak şunları içerir:
a) Tedarik kuruluşunun ya da merkezin
tanımlama bilgileri (merkez numarası, adresi, telefonu, faxı,
email vb.).
b) Benzersiz (tek bir) Bağış
Kimlik Numarası.
c) Tedarik tarihi.
ç) Bağış çeşidi (örn. tek veya multi–doku; otolog veya alojenik; yaşayan veya ölmüş).
(3) Ürünün tanımlama bilgileri
asgari olarak şunları içerir:
a) Merkezin tanımlama bilgileri
( merkez numarası, adresi, telefonu, faxı, email).
b) Doku/hücre/ürün çeşidi
(temel terminoloji).
c) Havuz numarası (varsa).
ç) Bölüm numarası (varsa).
d) Son kullanım tarihi.
e) Doku veya hücre durumu (örn.
karantina altında, kullanıma uygun, vs.).
f) Ürünlerin tanımlanması ve
kaynağı, uygulanan işlem süreçleri, doku/hücrelerle temas eden ve bunların
kalitesini/güvenliğini etkileyen malzemeler ve ekler.
g) Son etiketlendirmeyi yapan
tesisin tanımlama bilgileri.
B) İNSAN UYGULAMALARINDAN SORUMLU KURULUŞLAR TARAFINDAN TUTULMASI GEREKEN
KAYITLAR
(1) Bu kayıtlar;
a) Tedarikçi doku kuruluşunun
kimliğinin belirlenmesi.
b) Klinisyenin
veya nihai kullanıcının/tesisin kimliğinin belirlenmesi.
c) Doku/hücre çeşitleri.
ç) Ürünün kimliğinin
belirlenmesi.
d) Alıcının kimliğinin
belirlenmesi.
e) Uygulama tarihi.
f) Dağıtım/imha tarihi.
(2) Tutulan tüm bu kayıtlar
hakkında Bakanlığa yıllık bir rapor sunulur.
(3) Bakanlık tarafından
toplanan bu raporlarla ilgili yayınlar halk tarafından erişilebilir duruma
getirilir.
EK–7
A) CİDDİ İSTENMEYEN ETKİLERİN BİLDİRİMİ
Şüpheli Ciddi İstenmeyen Etkiler İçin
Acil Bildirim (Form 1)
|
Doku kuruluşu
|
|
Raporun tanımlama bilgileri
|
|
Rapor tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Etkilenen kişi (alıcı ya da donör)
|
|
Tedarikin ya da insan uygulamasının tarihi ve yeri (yıl/ay/gün)
|
|
Şüpheli ciddi istenmeyen etkinin tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Benzersiz bağış tanımlama numarası
|
|
Şüpheli ciddi istenmeyen etkiyle ilgisi olan doku ve hücrelerin
cinsi
|
|
Şüpheli ciddi istenmeyen etkinin/etkilerin cinsi
|
Ciddi İstenmeyen Etkiler İle İlgili İncelemelerin Sonuçları (Form 2)
|
Merkez adı
|
|
Raporun tanımlama bilgileri
|
|
Teyit tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Ciddi istenmeyen etkinin tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Benzersiz bağış tanımlama numarası
|
|
Ciddi istenmeyen etkinin teyidi (Evet/Hayır)
|
|
Ciddi istenmeyen olayların türünde değişiklik (Evet/Hayır)
Varsa, belirtiniz
|
|
Klinik sonuçlar (biliniyorsa)
Tam iyileşme
Minör hasar
Ciddi hasar
Ölüm
|
|
İncelemenin sonucu ve nihai sonuç
|
|
Koruyucu ve düzeltici faaliyetler için tavsiyeler
|
B) CİDDİ İSTENMEYEN OLAYLARIN BİLDİRİMİ
Şüpheli Ciddi İstenmeyen Olaylar İçin Acil Bildirim (Form 3)
|
Merkezin adı
|
|
Raporun tanımlama bilgileri
|
|
Rapor tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Ciddi istenmeyen olayın tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Aşağıdakilerden birindeki bir bozukluk nedeniyle doku ve
hücrelerin kalitesini ve güvenliğini etkileyebilecek ciddi istenmeyen
olay:
|
Bozukluğun Nedeni
|
|
Doku ve hücre bozukluğu
|
Donanımda bozukluk
|
İnsan hatası
|
Diğer (belirtiniz)
|
|
Tedarik
|
|
|
|
|
|
Test etme
|
|
|
|
|
|
Nakil
|
|
|
|
|
|
İşleme
|
|
|
|
|
|
Depolama
|
|
|
|
|
|
Dağıtım
|
|
|
|
|
|
Malzemeler
|
|
|
|
|
|
Diğer (belirtiniz)
|
|
|
|
|
Ciddi İstenmeyen Olaylar İle İlgili İncelemelerin Sonuçları (Form 4)
|
Merkez
|
|
Raporun tanımlama bilgileri
|
|
Teyit tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Ciddi istenmeyen olayın tarihi (yıl/ay/gün)
|
|
Temel sebep analizi (ayrıntılar)
|
|
Alınan düzeltici önlemler (ayrıntılar)
|
C) YILLIK BİLDİRİM FORMATI
Ciddi İstenmeyen Etkiler İçin Yıllık Bildirim Formatı (Form 5)
|
Raporu veren ülke
|
|
|
Rapor tarihi 1 Ocak – 31 Aralık (yıl)
|
|
|
Doku / hücre çeşidi (ya da doku ve hücrelerle temasta olan
ürünlerin) itibariyle ciddi istenmeyen etki(ler)in
sayısı
|
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
4
|
|
|
|
|
…
|
|
|
|
|
Toplam
|
|
|
|
Dağıtılan doku ve hücrelerin toplam sayısı (hiçbir ciddi
istenmeyen etki bildirimi yapılmamış olan doku ve hücre çeşitleri de
dâhil olmak üzere):
|
|
Etkilenen alıcıların sayısı (toplam alıcı sayısı):
|
|
Raporlanan ciddi istenmeyen etkilerin yapısı
|
Ciddi istenmeyen etki(ler)in toplam
sayısı
|
|
Bulaşan bakteriyel enfeksiyon
|
|
|
Bulaşan viral enfeksiyon
|
HBV
|
|
|
HCV
|
|
|
HIV-1/2
|
|
|
Diğer (belirtiniz)
|
|
|
Bulaşan parazitik enfeksiyon
|
Sıtma
|
|
|
Diğer (belirtiniz)
|
|
|
Bulaşan habis hastalıklar
|
|
|
Diğer hastalık bulaşları
|
|
|
Diğer ciddi etkiler (belirtiniz)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ciddi İstenmeyen Olaylar İçin Yıllık Bildirim Formatı (Form 6)
|
Raporu veren ülke
|
|
Rapor tarihi 1 Ocak – 31 Aralık (yıl)
|
|
İşlenen doku ve hücrelerin toplam sayısı
|
|
Şunlardan birindeki bir bozukluk nedeniyle doku ve hücrelerin kalitesini
ve güvenliğini etkileyebilecek ciddi istenmeyen olayların toplam sayısı:
|
Şartname
|
|
Doku ve hücre bozukluğu
|
Donanımda bozukluk
|
İnsan hatası
|
Diğer (belirtiniz)
|
|
Tedarik
|
|
|
|
|
|
Test etme
|
|
|
|
|
|
Nakil
|
|
|
|
|
|
İşleme
|
|
|
|
|
|
Depolama
|
|
|
|
|
|
Dağıtım
|
|
|
|
|
|
Malzemeler
|
|
|
|
|
|
Diğer (belirtiniz)
|
|
|
|
|
|