|
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden:
HAVA TRAFİK YÖNETİMİ YAZILIMLARI HAKKINDA
YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; genel hava trafiği için
ASM, ATFM, CNS ve ATS hizmet sağlayıcıları tarafından yazılım emniyet
güvence sistemlerinin tanımlanmasına ve kullanılmasına ilişkin usul ve
esasları düzenlemek ve ATM yazılımlarının kullanımından kaynaklanan emniyet
risklerinin kabul edilebilir bir seviyeye indirilmesini sağlamaktır.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik;
a)
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünü,
b)
Ulaştırma Bakanlığınca CNS/ATM hizmeti sağlama yetkisi verilmiş, yer
temelli ATM sistemlerini işleten ve ATM sistemlerinde yazılımın
emniyetinden sorumlu olan kurum ve kuruluşları,
c)
Hava aracı bileşenleri ve uzay temelli teçhizatın yazılımları hariç olmak
üzere, ATS, ASM, ATFM ve CNS sistemlerinin yeni yazılımlarını ve mevcut
yazılımlarına getirilen değişiklikleri,
kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik,
a)
18/11/2005 tarihli ve 5431 sayılı Sivil Havacılık
Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 10 uncu maddesi ile
14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 46 ncı ve 95 inci maddelerine dayanılarak,
b)
EUROCONTROL Teşkilatı, ESARR-6 Hava Trafik Yönetimi Yazılımları Hakkında
Düzenlemeye paralel olarak,
c)
Yazılım emniyet güvence sistemlerinin tesisine ilişkin 30/5/2008
tarihli ve 482/2008 sayılı Avrupa Komisyonu Tüzüğüne paralel olarak,
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;
a)
ASM: Esas amacı, mevcut hava sahasının kullanımını dinamik bir zaman
paylaşımı ve/veya hava sahasının çeşitli kullanıcı kategorileri arasında
kısa vadeli ihtiyaçlara göre ayırımı sayesinde azamiye yükseltmek olan
planlama işlevi olarak tanımlanan hava sahası yönetimini,
b)
ATFM: Hava trafik kontrol kapasitesinin mümkün olduğunca azami düzeyde
kullanılmasını ve trafik hacminin ilgili hava seyrüsefer hizmetleri
sağlayan kurumlar tarafından bildirilen kapasitelerle uyumlu olmasını temin
ederek, hava trafiğinin emniyetli, düzenli ve süratli akışına katkıda
bulunma amacıyla oluşturulmuş bir işlev olarak tanımlanan hava trafik akış
yönetimini,
c)
ATM: Hava aracının, operasyonunun her aşamasında emniyetli ve verimli
hareketini sağlamak üzere gerekli olan ATS, ASM ve ATFM gibi yer temelli ve
hava kaynaklı işlevlerden oluşan hava trafik yönetimini,
ç)
ATS: Muhtelif Uçuş Bilgi hizmetleri, ikaz hizmeti, hava trafik tavsiyeli
hizmeti ve hava trafik kontrol hizmeti gibi çeşitli anlamları içeren hava
trafik hizmetlerini,
d)
CNS: Haberleşme, seyrüsefer ve gözetimi,
e)
Emniyet güvence: Kabul edilebilir emniyeti elde eden bir ürün, hizmet,
organizasyon veya işlevsel sistemin yeterli güveni sağlaması için gerekli
olan tüm planlı ve sistematik eylemleri,
f)
ESARR: EUROCONTROL emniyet düzenleyici gereksinimlerini,
g)
EUROCONTROL: Avrupa Hava Seyrüsefer Emniyeti Teşkilatını,
ğ)
Genel Müdürlük: Ulusal gözetim otoritesi ve düzenleyici kuruluş olarak
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünü,
h)
ICAO: Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatını,
ı)
İşlevsel sistem: ATM kapsamında bir işlevi icra etmek üzere bir araya gelen
sistem, süreç ve insan kaynaklarının bileşimini,
i)
Risk: Bir tehlikeden kaynaklanan yıkıcı bir etkinin oluşma sıklığı veya
ihtimali ile tehlikenin şiddetinin bileşimini,
j)
Tehlike: Bir kazaya neden olabilecek, koşul, olay veya durumu,
k)
Yapılandırma verisi: Bir yazılım sistemini kullanımının belirli bir
aşamasına yapılandıran veriyi,
l)
Yazılım: Gelişimsel olmayan yazılımlar dahil, ancak uygulamaya özel entegre devreler, programlanabilir geçit dizinleri ve
katı hal mantıksal kontrol cihazları gibi elektronik parçalar hariç
bilgisayar programlarını ve bunlara ait yapılandırma verilerini,
m)
Yazılım arızası: Bir programın talep edilen işlevi icra etme
yetersizliğini,
n)
Yazılım hatası: Bir programın talep edilen işlevi doğru olarak icra etme
yetersizliğini,
o)
Yazılım kullanım süresi: Bir yazılım ürününün üretilmeye uygunluğu ve
yeterliliği için talep edilen ve kuruluş tarafından belirlenmiş olan
süreçler toplamını veya bir yazılım ürününün üretilmesi veya tadil edilmesi
kararıyla başlayan ve ürünün hizmetten alınmasıyla sona eren zaman
aralığını,
ö)
Yazılım kullanım süresi verisi: Bir yazılım ürününün, yazılım kullanım
süresi süreçlerinin, sistemin veya donanımın onaylanmasına ve onay sonrası
değişikliğe imkân sağlayan ve yazılımın kullanım süresi boyunca faaliyetlerin
planlanması, yönlendirilmesi, açıklanması, tanımlanması, kaydedilmesi,
kanıtlanması veya belgelenmesi amacıyla üretilen veriyi,
p)
Yeni yazılım: Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra siparişi
verilen veya bağlayıcı sözleşmeleri imzalanan yazılımları,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Yazılım
Emniyeti Güvence Sistemlerine Uygulanan Kurallar
Yazılım emniyet hedefi
MADDE 5 – (1) Yazılım içeren işlevsel sistemler kullanan ATM
hizmet sağlayıcıları, ATM sistemlerinde yazılım kullanımından kaynaklanan
riskleri kabul edilebilir seviyeye indirmekle yükümlüdür.
Yazılım emniyet güvence sistemi
MADDE 6 – (1) ATM hizmet sağlayıcıları, emniyet yönetim
sistemleri çerçevesinde, risk değerlendirme ve azaltma faaliyetlerinin bir
parçası olarak, tüm çevrimiçi yazılım işlevsel değişiklikleri dâhil olmak
üzere, bu Yönetmelik hükümleri kapsamında bir yazılım emniyet güvence
sistemi tanımlar ve uygular.
Yazılım emniyet güvence sistemi kapsamı
MADDE 7 – (1) ATM hizmet sağlayıcısı yazılım emniyet güvence
sisteminin asgari olarak aşağıda sayılan hususları gösteren bulguları
ortaya koymasını sağlar,
a)
Risk değerlendirme ve azaltma sürecinde tanımlandığı şekliyle emniyet
hedefleri ve gereksinimlerini karşılamak üzere yazılım emniyet
şartnamesinin, yazılımdan neler istenildiğini doğru olarak belirtmesini,
b)
Tüm yazılım gereklilikleri çerçevesinde izlenebilirliğin karşılanmasını,
c)
Yazılım uygulamasının, emniyeti olumsuz etkileyecek herhangi bir işlev
içermemesini,
ç)
Yazılımın, şartnamede belirtilen hükümleri, yazılımın kullanım amacının
hassasiyetine uygun bir güvenilirlik düzeyinde karşılamasını,
d)
Güvencelerin her zaman yazılımın bilinen ve çalıştırılabilen bir sürümünden
ve o sürümün üretiminde kullanılan yazılım ürünlerinin ve tanımlarının
bilinen bir dizisinden türetilmesini.
Raporlar
MADDE 8 – (1) ATM hizmet sağlayıcısı, 7 nci
maddede belirtilen şartların sağlandığını gösteren raporları en geç iki
yılda bir Genel Müdürlüğe sunar.
Yazılım emniyet güvence sistemine
uygulanan kurallar
MADDE 9 – (1) ATM hizmet sağlayıcısı, yazılım emniyet güvence
sisteminin asgari olarak,
a)
Risk değerlendirme ve azaltmaya ilişkin mevzuat çerçevesinde
belgelendirilmesini,
b)
10 uncu maddede belirtilen gereksinimlere uygun olarak, tüm işlevsel ATM
yazılımlarına yazılım güvence seviyeleri tahsis etmesini,
c)
11, 12, 13 ve 14 üncü maddelerde belirtilen gereksinimlere uygun olarak,
yazılım emniyet gereksinimlerinin geçerliliği, yazılım doğrulama, yazılım yapılandırma
yönetimi ve yazılım emniyet şartnamesinin izlenebilirliği konusunda
güvenceler içermesini,
ç)
Yazılım emniyet güvence sistemi ve belirlenen güvence seviyelerinin
uygunluğunun teyidi amacıyla ATM yazılımının kullanılmasından elde edilen
verilerin değerlendirilmesini,
sağlar.
Yazılım güvence seviyesi
MADDE 10 – (1) ATM hizmet sağlayıcı, yazılım emniyet güvence
sisteminin asgari olarak,
a)
Risk değerlendirme ve azaltmaya ilişkin mevzuatın ciddiyet sınıflandırması
kullanılarak ATM yazılımının kullanım amacının hassasiyetine bağlı ve
birinci seviye en kritik olanı belirtecek şekilde asgari dört yazılım
güvence seviyesinin tanımlanmasını,
b)
Tahsis edilen yazılım güvence seviyelerinin, risk değerlendirme ve
azaltmaya ilişkin mevzuatta belirtildiği şekilde, yazılım arızaları veya
hatalarının meydana getirebileceği en kötü etki ile orantılı olmasını,
c)
Tespit edilen yazılım arızaları veya hataları ile yapısal ve/veya yöntemsel
eksikliklerle ilişkili risklerin göz önüne alınmasını,
ç)
Birbirinden bağımsız olduğu açıkça ortaya konulamayan ATM yazılım unsurları
için en kritik unsura göre yazılım güvence seviyesi atanmış olmasını,
sağlar.
Yazılım şartnamesi geçerlilik güvencesi
MADDE 11 – (1) ATM hizmet sağlayıcı, yazılım emniyet güvence
sisteminin asgari olarak,
a)
ATM yazılımının işlevsel davranışlarını, zamanlama performansını,
kapasitesini, hassasiyetini, yazılımın hedef donanımda kaynak kullanımını,
düzensiz işletim koşulları ve aşırı yükleme dayanıklılığını açıkça
belirtmesini,
b)
Doğru, tam ve sistem emniyet gereklilikleriyle uyumlu olmasını,
sağlar.
Yazılım şartnamesi doğrulama güvencesi
MADDE 12 – (1) ATM hizmet sağlayıcı, yazılım emniyet güvence
sisteminin asgari olarak,
a)
ATM yazılımının işlevsel davranışlarını, zamanlama performansını,
kapasitesini, hassasiyetini, yazılımın hedef donanımda kaynak kullanımını,
düzensiz işletim koşulları ve aşırı yükleme dayanıklılığının yazılım
şartnamesine uygun olmasını,
b)
ATM yazılımının Genel Müdürlük tarafından kabul edilen analizler, testler
ve/veya benzer yöntemler ile doğrulanmasını,
c)
ATM yazılımının doğrulamasının doğru ve tam olmasını,
sağlar.
Yazılım yapılandırma güvencesi
MADDE 13 – (1) ATM hizmet sağlayıcı, yazılım emniyet güvence
sistemi kapsamında, asgari olarak,
a)
Yapılandırma tanımlama, izlenebilirlik ve durum muhakemesinin, yapılandırma
kontrolü altında gösterilecek yazılım kullanım süresi verileri şeklinde,
ATM yazılımının kullanım süreci boyunca mevcudiyetini,
b)
Yazılım emniyetine ilişkin problemlerin azaltılmasını sağlayacak şekilde
problem raporlama, izleme ve düzeltici eylemlerin mevcudiyetini,
c)
Yazılım kullanım süresi verilerinin, yazılımın kullanım ömrü boyunca
yeniden oluşturulmasını ve ortaya konmasını sağlayacak şekilde kurtarma ve
kurulum usullerinin mevcudiyetini,
sağlar.
Yazılım şartnamesi izlenebilirlik
güvencesi
MADDE 14 – (1) ATM hizmet sağlayıcı, yazılım emniyet güvence
sistemi kapsamında, asgari olarak şartnamesinde yer alan her bir yazılım
emniyet şartının tatminkârlığının gösterildiği aynı tasarım düzeyinde ve
bir sistem emniyet şartına göre izlenebilmesini sağlamalıdır.
Yazılıma getirilen değişiklikler
MADDE 15 – (1) ATM hizmet sağlayıcısı, ATM yazılımına herhangi
bir değişiklik getirilmesi durumunda; söz konusu değişikliğin, yazılımın
önceki sürümü ile aynı emniyet güvence seviyesine sahip olmasına yönelik
tedbirleri alır.
Denetleme
MADDE 16 – (1) Genel Müdürlük ATM hizmet sağlayıcısının
faaliyetlerini, yazışmalarını, kayıtlarını ve benzer iş ve işlemlerini bu
Yönetmelik ve ilgili talimatlarda belirtilen esaslara göre denetler.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Düzenleme yetkisi
MADDE 17 – (1) Genel
Müdürlük bu Yönetmeliğin uygulanmasını göstermek üzere alt düzenleyici
işlem yapmaya yetkilidir.
Yaptırımlar
MADDE 18 – (1) Bu Yönetmelikte belirtilen hususlara uymayan
ATM hizmet sağlayıcıları hakkında 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık
Kanununun 143 üncü maddesine göre işlem yapılır.
Yürürlük
MADDE 19 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinden bir yıl sonra
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Sivil Havacılık Genel
Müdürü yürütür.
|