Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: SIĞIR BOVİNE TÜBERKÜLOZU YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Sığır Bovine
Tüberkülozunun kontrol ve eradikasyonu ile ilgili usul ve esaslar ile resmi
olarak “Tüberkülozdan Ari Sürü” statüsü kazanılması için uygulanacak
kuralları belirlemektir. Kapsam MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik; sığır ve diğer evcil hayvanların
tüberkülozdan korunması ile ilgili hususları kapsar. Dayanak MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik; a) 8/5/1986 tarihli ve 3285 sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası
Kanununa dayanılarak, b)
“Sığır ve Domuzlarda Topluluk İçi Ticareti Etkileyen Hayvan Sağlığı
Sorunları” ile ilgili 64/432/EEC sayılı Avrupa Birliği Konsey Direktifi ve
78/52/EEC sayılı “Sığırlarda Bruselloz Tüberküloz
ve Enzotik Leukozun
Hızlandırılmış Eradikasyonu Yönelik Ulusal Plan İçin Topluluk Kriterlerini
Belirleyen” Avrupa Birliği Konsey Direktifine paralel olarak hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen; a)
Bakan: Tarım ve Köyişleri Bakanını, b)
Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını, c)
Bölge: Ülkenin en az 2000 km² alana sahip ve yetkili birimin denetimine tabi
ve içerisinde en az bir ilin bulunduğu bir bölümü, ç)
Isıl işlem: Kaynatma hariç, ısıtmayı içine alan her türlü uygulamadan hemen
sonra alkali fosfataz testinde negatif reaksiyona
neden olan işlemi, d)
İl müdürlüğü: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı il
müdürlüğünü, e)
Nakil araçları: Motorlu taşıtların, demiryolu taşıtlarının ve hava
taşıtlarının yükleme için ayrılan bölümlerini, gemilerin ambarlarını ve kara,
deniz veya hava taşımacılığında kullanılan konteynırları, f)
Resmi olarak tüberkülozdan ari bölge: 15 inci
maddede yer alan koşulları yerine getiren bir bölgeyi, g)
Resmi olarak tüberkülozdan ari sığır sürüsü: 12 nci ve 13 üncü maddelerde yer alan koşulları haiz sığır
sürüsünü, ğ)
Resmi veteriner hekimi: Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatında görevli veteriner hekimi, h)
Sığır cinsi hayvan: Kültürel ve sportif aktivitelerde yer alan hayvanlar
hariç olmak üzere, et üretimi, süt üretimi, damızlık ya da diğer amaçlarla
yetiştirilen Bison bison
ve Bubalus bubalus türü
hayvanlar dahil her yaştaki sığır ve mandaları, ı)
Sürü: Bir işletmede bir epidemiyolojik ünite olarak bulundurulan bir hayvan
ya da hayvan grubunu, bir işletmede birden fazla hayvan grubunun bulunması
durumunda, her bir sürünün ayrı bir birim oluşturacağını ve aynı sağlık
statüsüne sahip olacağını, i)
Şüpheli hayvan: Resmi olarak ne hastalık teyidi yapılmış, ne de hastalık
ihtimali yok sayılmış olan ve tüberkülozun muhtemel varlığına işaret eden
belirtileri gösteren sığır cinsi hayvanları, j)
Toplama merkezi: Menşei farklı işletmeler olan sığır cinsi hayvanların
ticaret amacı ile sevk edilecek hayvan grupları oluşturmak üzere bir arada
gruplandırıldıkları ve Bakanlıkça ruhsatlandırılmış işletmeleri, toplama
merkezlerini veya pazarları, k)
T1 Tipi sığır sürüleri: Önceki klinik geçmişi ve tüberkülin test durumu
bilinmeyen sürüleri, l) T2
Tipi sığır sürüleri: Önceki klinik geçmişi ve tüberkülin test durumu bilinen
ve T3 tipi sürü statüsünü kazanmak için ulusal kurallara uygun olarak rutin
izleme testleri uygulanan sürüleri, m)
T3 Tipi sığır sürüleri: Resmi olarak tüberkülozdan ari
sürüleri, n)
Yetkilendirilmiş veteriner hekim: Tarım ve Köyişleri
Bakanlığı tarafından yetkilendirilen ve resmi bir veteriner hekimin yetki ve
sorumluluğu altında çalışan veteriner hekimi, o)
Yetkili birim: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı il veya
ilçe müdürlüğünü ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Genel ve Özel Hükümler, Hastalık Tespiti, Enfekte Alanlar, Kesim Sonrası İşlemler ve Hayvan Nakilleri Genel hükümler MADDE 5 – (1) Bakanlıkça, sığırlarda tüberküloz hastalığının
eradikasyonu için program oluşturulur. Söz konusu eradikasyon programının
başarılı bir şekilde tamamlanması için alınacak tedbirler aşağıda
belirtilmiştir. a)
Eradikasyon ve koruyucu tedbirler kapsamına alınan ulusal sığır popülasyonunun oranı, popülasyonun tamamını kapsayana
kadar her yıl artırılır. b)
Resmi veteriner hekimin gerekli prosedürü
tamamlaması ile Sığır Tüberkülozu hastalığından dolayı kesilen hayvanların
tazminatı, yetiştiricilere en kısa zamanda ödenir. c)
Bakanlık tarafından Sığır Tüberkülozu için bir ulusal referans laboratuvarı tespit edilir ve referans laboratuvarının personel sayısı ile laboratuvar
teşhisini yerine getirmek için gerekli koşulların yeterli olması sağlanır. ç)
Yetkili birim, eradikasyon programına dahil olan
sığır sürülerinin, sağlık durumlarına göre sınıflandırıldığı resmi kayıtları
oluşturur ve güncel tutar. d)
Bir sürüde Sığır Tüberkülozu hastalığı taşıdığından şüphe edilen bir hayvan
bulunduğunda yetkili birim, hastalığın varlığını ya da yokluğunu tespit için
resmi incelemelerin en kısa zamanda gerçekleştirilmesini sağlar. Resmi
veteriner hekim ya da resmi veteriner hekim gözetiminde, yetkilendirilmiş
veteriner hekimler tarafından uygulanan tüberkülin testleri için tüberkülin
teamül cetveli tanzim edilerek İl Müdürlüğünce tasdik edilir. Özel hükümler MADDE 6 – (1) Sığır Tüberkülozunun varlığı veya varlığına dair
şüphenin yetkili birime derhal bildirilmesi zorunludur. (2)
Sığır Tüberkülozunun tedavisi veya duyarlılığın giderilmesine yönelik muamele
ve Sığır Tüberkülozuna karşı aşı uygulaması yasaktır. Sığır Tüberkülozundan şüpheli bir hayvan
tespit edilmesi MADDE 7 – (1) Bir sürüde, Sığır Tüberkülozundan şüpheli bir
hayvan tespit edilmesi durumunda yetkili birim, hastalığın varlığını veya
yokluğunu tespit edici resmi incelemelerin en kısa zamanda gerçekleştirilmesini
sağlar. (2)
İncelemeler sonuçlanana kadar yetkili birim, sürüyü gözetim altında
bulundurur. (3)
Yetkili birimin kesime sevk için izin vermesi dışında, sürüye hayvan giriş
çıkışı yasaklanır. (4)
Sürüdeki şüpheli hayvanların tecrit edilmesi (izolasyon)
sağlanır. (5)
Bu madde de belirtilen uygulamalar, söz konusu sürüde Sığır Tüberkülozunun
varlığının veya şüpheli durumunun ortadan kalktığının resmi olarak tespit
edilmesine kadar devam eder. Sığır Tüberkülozunun varlığının resmi
olarak tespit edilmesi MADDE 8 – (1) Sürüde, Sığır Tüberkülozunun varlığının resmi
olarak tespit edildiği durumlarda yetkili birim, hastalığın yayılmasını
önleyecek gerekli önlemleri alır ve özellikle aşağıdaki hususların yerine
getirilmesini sağlar; a) Enfekte hayvanın bulunduğu sürüdeki tüm sığırlar
tüberküloz yönünden muayene edilir. Sürüde resmi veteriner hekim ya da resmi
veteriner hekim gözetiminde, yetkilendirilmiş veteriner hekimler tarafından
uygulanan tüberkülin testleri için, tüberkülin teamül cetveli tanzim edilerek
İl Müdürlüğünce tasdik edilir. Tüberkülozda karantina, hastalık çıkan ahır
veya sürü ile sınırlıdır. Tüberküloz hastalığı tespit edildiğinde Hayvan
Sağlık Zabıtası Komisyonu toplanır. Resmi veteriner hekim tarafından
düzenlenen hastalık raporuna göre hastalık çıkış kararı alınır ve ilan
edilir. Tüberküloz nedeniyle konulan karantina, son iki testte altı haftadan
büyük tüm sığırlar resmi tüberkülin testine negatif yanıt verene kadar devam
eder. Testlerden ilki pozitif reaktörün sürüden ayrılmasından en erken altmış
gün sonra, ikincisi en erken dört ay sonra ve en geç oniki
ay sonra yapılmalıdır. Birinci ve ikinci test arasında en az altmış gün
olmalıdır. b)
Yetkili birim kesime sevk için izin vermedikçe, söz konusu sürüye hayvan
giriş çıkışları yasaklanır. c)
Sığır Tüberkülozu taşıdığı resmi olarak tespit edilen sığırlar sürü içinde
izole edilir. ç)
Sığır Tüberkülozu taşıdığı resmi olarak tespit edilen sığırlar kesime kadar
izole edilir ve işaretlenir. Tüberkülozlu sığırlar tazminatlı olarak kesime
sevk edilir. Kesimi gerçekleştirilen sığırların etleri hakkında ilgili
mevzuata göre işlem yapılır. d) Enfekte ineklerden elde edilen sütler uygun ısıl işlemden
geçirildikten sonra aynı çiftlikteki hayvanların beslenmesinde
kullanılabilir, insan gıdası olarak kullanılamaz. e) Enfekte bir sürüdeki ineklerden elde edilen sütler, uygun
ısıl işlemden geçirilmek amacı dışında süt işleme tesislerine nakledilemez,
çiğ süt olarak satışa sunulamaz. f) Enfekte sığırların hayvan yemi olarak kullanılması
planlanan karkasları, yarım karkasları, kol ya da butları, parçaları ve
sakatatı kontaminasyona yol açmayacak şekilde
işleme tabi tutulur. g)
Kuruluşlardaki atık güvenliği gibi kontrollere ilişkin resmi düzenlemelerle
üretilen materyalin tüberkülozu hiçbir şekilde yayma tehlikesi bulunmaması
sağlanır. ğ) Enfekte hayvanlar tarafından kullanılan bölmelerden çıkan
gübre, diğer çiftlik hayvanlarının ulaşamayacağı bir yerde muhafaza edilir,
uygun bir dezenfektanla işleme tabi tutulur ve en az üç hafta bekletilir. Bu
gübrenin enfekte olmayan gübre ya da toprakla
örtülmesi durumunda dezenfektan kullanımı gerekmez. Eğer gübre ile aynı anda
toplanmıyorsa, enfekte hayvanların kullandığı
bölmelerden çıkan sıvı atıklar dezenfekte edilir. (2)
Yetkili birim tarafından tüberküloz taşıdığı tespit edilen enfekte sığırlar, resmi gözetim altında en kısa zamanda
ve otuz günü geçmemek şartıyla kestirilir. (3)
Sığır Tüberkülozu test sonuçları ve yükümlülükleri hakkında, hayvan sahibi ya
da onun adına görevli kişi, resmi olarak bilgilendirilir. (4)
Ancak işletmede, klinik belirti göstermeyen ve tüberküloz taşıdığı resmi
olarak tespit edilen hayvanların bulunması durumunda yetkili birimler, otuz
günlük kesim süresini üç ayı geçmemek şartıyla aşağıdaki durumlarda
uzatabilir. a)
Üç ay içinde doğum yapması beklenen hayvanların bulunması, b)
Kesimi gerçekleştirecek mezbahanın kapasitesi ile ilgili teknik gerekçelerle
kesimin otuz gün içinde yapılma imkanının
bulunmaması. Tüberkülozla enfekte
alanlar MADDE 9 – (1) Yetkili birim, enfekte
alanlarla ilgili olarak aşağıdaki hususların gerçekleştirilmesini sağlar; a) Enfekte hayvanların kesimi sonrası ve sürüye yeni hayvan
katılması öncesi hayvanlar tarafından kullanılan ahırlar, diğer bölmeler,
bütün konteynırlar, ekipman ve diğer gereçler resmi
veteriner hekim gözetiminde, verilen talimata uygun olarak temizlenir ve
dezenfekte edilir. b) Enfekte hayvanların, bu hayvanlardan çıkan materyallerin
ya da bu hayvanlarla temas etmiş materyallerin ve maddelerin taşınmasından
sonra bütün nakil araçları, konteynırlar ve ekipman
temizlenir ve dezenfekte edilir. Bu hayvanların yükleme yerleri kullanım
sonrası %5 fenol, yüksek konsantrasyonlu iodin
solüsyonu, glutaraldehit ve formaldehit, %1’lik
sodyum hipoklorit ve benzeri dezenfektanlarla
temizlenir ve dezenfekte edilir. c)
Dezenfeksiyon için kullanılacak maddeler, Bakanlık tarafından
ruhsatlandırılmış olmalıdır. Enfekte sığırların kesim işlemleri sonrası MADDE 10 – (1) Yetkili birim, enfekte
sığırların kesim işlemleri sonrası şunları sağlar; a)
Yetkili birim tarafından enfekte hayvanların
kesimine sevk için izin verilmesi dışında, söz konusu sürüden hiçbir sığırın
çıkmasına izin verilmez. b)
Hastalığın sürüden elimine edildiğinin tespiti amacı ile söz konusu sürüde
tüberkülin testleri uygulanır. c)
Sürüde, resmi veteriner hekim ya da resmi veteriner hekim gözetiminde
yetkilendirilmiş veteriner hekimler tarafından uygulanan tüberkülin testleri
için, tüberkülin teamül cetveli tanzim edilerek İl Müdürlüğünce tasdik
edilir. ç) Enfekte sürüdeki altı haftalık yaşın üzerindeki
sığırların bir ya da daha fazla sayıda tüberkülin testinden geçmesinin
sağlanması ve hastalığın sürüde bulunmadığının tespitine kadar sürüye
dışarıdan hayvan sokulmaz. (2)
Yetkili birim tüberküloz eradikasyon programı kapsamında T1 tipi ve T2 tipi
sürülerde altı haftalık yaşın üzerindeki tüm sığırların resmi gözetim altında
en az altı ayda bir intradermal tüberkülin testine
tabi tutulmasını sağlar. Bu testler sürü, T3 tipi sürü özelliğini kazanana
kadar devam eder. Hayvan nakilleri MADDE 11 – (1) Yetkili birim,
T1 tipi sürüden T2 tipi sürüye hayvan naklinde; a)
Hayvanın hareketinden önceki otuz gün içinde intradermal
tüberkülin testine tabi tutulmasını ve bu işlemin yapıldığını gösteren resmi
veteriner hekimi tarafından verilmiş belgenin hareket sırasında
bulundurulmasını, b)
Hayvanın sürüye gelişten hemen sonra izole edilmesi ve izolasyonunun
en az altmış gün sürdürülmesini ve sürüye kabulden önce intradermal
tüberkülin testine tabi tutulmasını, sağlar. (2)
Yetkili birim, T2 tipi sürüden T2 tipi bir başka sürüye hayvan naklinde; a)
Hayvanın hareketinden önceki otuz gün içinde intradermal
tüberkülin testine tabi tutulmasını ve bu işlemin yapıldığını gösteren resmi
veteriner hekimi tarafından verilmiş belgenin hareket sırasında hazır
bulundurulmasını, b)
Nakil sırasında daha düşük sağlık statüsündeki sürülere ait sığırlarla temas
edilmemesini, sağlar. (3)
Yetkili birim, T3 tipi sürüler arasındaki bütün sığır nakillerinde, daha
düşük sağlık statüsündeki sürülere ait sığırlarla temas edilmemesini sağlar. (4)
Yetkili birim ayrıca; a)
Tüberkülozun elimine edildiği bir sürünün diğer enfeksiyon
kaynaklarından yeniden enfekte olmasını önleyecek
resmi kontrol tedbirlerinin alınmasını, b)
Eradikasyon programına tabi olan sürü içine ve sürüler arasındaki bütün
hayvan hareketlerinin resmi denetime tabi olmasını, c)
Hayvan hareketleri kontrol tedbirlerinin, resmi olarak tüberkülozdan ari sürülere ve bu sürülerden dışarıya hayvan hareketleri
için de uygulanabilmesini, sağlar. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Resmi Olarak Sığır Tüberkülozundan Ari Sığır Sürüsü,
Ari Statüsünün Devamı, Statünün Askıya Alınması, İptal Edilmesi ile İzleme
ve Kontrolü, Ariliğin İlanı Tüberkülozdan ari
sığır sürüsü MADDE 12 – (1) Bir sığır sürüsü, aşağıdaki koşulların varlığında
Sığır Tüberkülozu hastalığından aridir; a)
Hiçbir hayvanda Sığır Tüberkülozunun klinik belirtileri görülmez. b)
Dördüncü bölümde belirlenen kriterlere uygun olarak
yapılan en az iki resmi intradermal tüberkülin
testinde, altı haftalıktan büyük bütün sığırlar negatif reaksiyon verir.
Yapılacak ilk test, sürüden tüberküloz enfeksiyonun
eliminasyonundan altı ay sonra, ikinci test ise sonraki altı ayda yapılır.
Eğer sürüde yapılan ilk testte enfeksiyon tespit
edilmemişse, altı ay sonra yapılan ikinci testte de tüm sürü negatif
reaksiyon verdiğinde Yetkili Birimce arilik statüsü verilir. Ancak sürü
yalnızca resmi olarak tüberkülozdan ari sürülere ait
hayvanlardan toplanmış ise ilk test toplanmadan en az altmış gün sonra
yapılır, ikinci test yapılmaz ve Yetkili Birimce arilik statüsü verilir. (2)
Sürüye ilk intradermal tüberkülin testinin
uygulanmasını müteakip, sürüye gelişten otuz gün önce ya da otuz gün sonra
Dördüncü bölüme uygun olarak intradermal tüberkülin
testi uygulanan ve negatif yanıt veren hayvanların dışında altı haftalıktan
yaşlı hayvan girişi yasaktır. Testin sürüye gelişten otuz gün sonra yapılması
durumunda, test sonucunun negatif bulunacağı ana kadar sürüdeki diğer
hayvanlarla doğrudan ya da dolaylı temasını önleyecek şekilde izole edilmesi
sağlanmalıdır. Ancak hayvanlar resmi olarak tüberkülozdan ari
sürülerden geliyor ise, yetkili birim bu tür hayvanların hareketleri için bu
testin yapılmasının gerekli olmadığına karar verebilir. Tüberkülozdan ari
statüsünün devamı MADDE 13 – (1) Bir sığır sürüsü, aşağıdaki koşulların
varlığında resmi olarak tüberkülozdan ari statüsünü
devam ettirir; a)
12 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ve
ikinci fıkrasında açıklanan koşulları sağlanmaya devam etmesi. b)
İşletmeye dahil edilen bütün hayvanların resmi
olarak tüberkülozdan ari statüdeki sürülerden gelmesi. c)
İşletmede bulunan altı haftadan küçük ve işletmede doğmuş olan buzağıların
dışındaki hayvanların, Dördüncü Bölüme uygun olarak yıllık aralıklarla rutin
tüberkülin testine tabi tutulması. (2)
Bakanlık, ülkenin genelinde ya da bir bölümünde rutin test sıklığında aşağıda
belirtilen şekilde değişiklik yapılmasına karar verebilir. a)
Eğer her yıl 31 Aralık tarihinde, Sığır Tüberkülozu hastalığına yakalandığı
tespit edilen sığır sürülerinin yıllık oranı, belirlenen bölgedeki tüm
sürüler içerisinde son iki yıllık denetim dönemi içinde %1’ den yüksek
değilse, rutin sürü testlerin sıklığı iki yıl aralıklara uzatılabilir ve
tüberkülozdan ari sürülerden gelmek şartıyla
epidemiyolojik bir ünitede izole bir şekilde tutulan erkek besi hayvanları
tüberkülin testinden muaf tutulabilir ve yetkili birim erkek besi
sığırlarının damızlıkta kullanılmamasını ve doğrudan kesime gönderilmesini
sağlar. b) Eğer her yıl 31 Aralık tarihinde, son iki ikişer yıllık denetim
dönemi içinde belirlenen bölgedeki bütün sürüler içinde, Sığır Tüberkülozu
hastalığına yakalandığı tespit edilen sığır sürülerinin yıllık ortalama oranı
%0,2’ den yüksek değilse, rutin testler arasındaki süre üç yıla çıkarılabilir
ve/veya bu testlere tabi tutulan hayvan yaşları yirmidört
aya çıkarılabilir. c) Eğer her yıl 31 Aralık tarihinde, belirlenen tüberküloz ile enfekte olduğu tespit edilen sığır sürülerinin belirlenen
bölgedeki sığır sürüleri bazında ortalama yüzde oranı son iki üçer yıllık denetim
dönemi sırasında %0,1’ den yüksek değilse rutin testler arasındaki süre dört
yıla çıkarılabilir veya aşağıda belirtilen koşulların yerine getirilmesine
bağlı olarak yetkili birim sürülerin tüberkülin testine tabi tutulmasına
gerek görmeyebilir. (3)
Tüm sığırlar sürüye katılmadan önce intradermal
tüberkülin testine tabi tutulmalı ve negatif sonuç elde edilmelidir. (4)
Kesilen bütün hayvanlar tüberküloz lezyonları yönünden muayene edilir; bu tür
lezyonlara rastlanması halinde tüberküloz belirtileri yönünden histopatolojik ve bakteriyolojik muayene yapılır.
Bakanlık, aynı zamanda ülke ya da bir bölgede hastalık seviyesinin yükselmesi
halinde tüberkülin test uygulama sıklığını arttırabilir. Tüberkülozdan ari
statünün askıya alınması, iptal edilmesi, izleme ve kontrol MADDE 14 – (1) 13 üncü maddede belirtilen koşulların
sağlanmaması durumunda tüberkülozdan ari statüsü askıya
alınır. (2)
Sürüye ait bir veya daha fazla hayvanın tüberkülin testinde pozitif sonuç
verdiği kabul edildiğinde ya da post mortem
muayenede tüberkülozdan şüphe edildiğinde, pozitif reaktör olduğu kabul
edilen hayvan sürüden uzaklaştırılır ve kesime tabi tutulur. Pozitif reaktör
ya da şüpheli hayvan karkasında post–mortem, laboratuvar ve epidemiyolojik muayeneler yapılır. Sürü
statüsünün askıda kalma durumu bütün laboratuvar
muayenelerinin tamamlanmasına kadar devam eder. Laboratuvar
muayeneleri sonucunda tüberkülozun varlığı tespit edilmemiş ise sürüdeki altı
haftalıktan büyük hayvanların tamamı, ilgili hayvanın sürüden uzaklaştırılmasından
en az kırkiki gün sonra test edilerek, negatif
sonuç alınması durumunda resmi olarak tüberkülozdan ari
statüsünün askı hali yetkili birim tarafından kaldırılabilir. (3)
Sürüde Sığır Tüberkülozu hastalığından şüpheli hayvanlar bulunuyorsa, şüpheli
hayvanların durumları açıklığa kavuşuncaya kadar sürünün statüsünün askıda
kalma hali devam eder. Kırkiki gün sonra yapılan
diğer bir testte veya post mortem muayene ve laboratuvar muayenesinde durumları açıklığa kavuşuncaya
kadar bu hayvanlar diğer hayvanlardan ayrı bir yerde tutulur. (4) Yetkili birim üçüncü fıkrada belirtilen koşullara istisna
olarak, bu Yönetmelikte ifade edilen karşılaştırmalı tüberkülin testini
kullanarak rutin sürü testi yürütürse ve en azından son üç yıl içinde sürüde
reaktör hayvan tespit edilmemişse, yetkili birim şüpheli hayvanların
durumları kırkiki gün sonra bir daha test edilerek
açıklığa kavuşana kadar sürüden hiçbir hayvanın pazara girmesine izin
verilmemesi kaydıyla, sürüdeki diğer hayvanların hareketlerinin
kısıtlanmamasına karar verebilir. Eğer bu son testte pozitif ya da
şüpheli bir reaksiyon ile karşılaşılırsa, bu durumda ikinci fıkradaki
koşullar geçerli olur. Eğer daha sonradan hastalığın varlığı tespit edilirse
işletmeden ayrılmış olan bütün hayvanlar son kesin sürü testi zamanına kadar
geriye doğru izlenerek test edilir. (5)
Laboratuvar muayenesinde Mycobacterium
bovis izolasyonu ile tüberküloz varlığının tespit
edilmesi durumunda sürünün resmi olarak tüberkülozdan ari
statüsü iptal edilir. (6)
Yetkili birim sürünün sığır tüberkülozu hastalığından ari
statüsünü aşağıdaki durumlarda iptal eder; a)
13 üncü maddede yer alan koşulların artık yerine getirilmiyor olması, b)
Post mortem muayenede klasik tüberküloz
lezyonlarının görülmesi, c)
Epidemiyolojik bir sorgulamada enfeksiyon
ihtimalinin güçlenmesi, ç)
Sığır tüberkülozunun kontrolünde gerekli görülen diğer nedenlerin görülmesi. (7)
İzleme ve kontrol yetkili birim tarafından epidemiyolojik olarak ilgili
görülen sürülerde yapılır. Bir sürünün resmi olarak tüberkülozdan ari statüsünün geri çekilme hali, tüm alanların ve
malzemelerin temizlik ve dezenfeksiyonu yapılarak, son iki testte altı
haftadan büyük tüm hayvanlar resmi tüberkülin testine negatif yanıt verene
kadar devam eder. Testlerden ilki pozitif reaktörün sürüden ayrılmasından en
erken altmış gün sonra, ikinci test en erken dört ay sonra ve en geç oniki ay sonra yapılmak zorundadır. Birinci ve ikinci
test arasında en az altmış gün olmalıdır. Tüberkülozdan ariliğin
ilanı MADDE 15 – (1) Ülke ya da ülkenin bir bölümü aşağıda belirtilen
koşulların yerine getirilmesi durumunda Bakanlık tarafından resmi olarak
tüberkülozdan ari olarak ilan edilir; a)
Birbirini takip eden altı yıl boyunca her yıla ait tüberkülozla enfekte olduğu teyit edilen sığır sürülerinin, bütün
sığırlar içindeki oranının %0,1’i geçmemiş olması ve birbirini takip eden
altı yıl boyunca her yıl sürülerin en az %99,9’unun, takvim yılının 31 Aralık
tarihi itibarıyla tüberkülozdan ari olması, b) 28/7/2002 tarihli ve 24829 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği
gereğince her sığır cinsi hayvanın kimliklendirilmesi, c)
Kesilen bütün sığır cinsi hayvanların resmi bir post mortem
muayeneye tabi tutulur hale gelmesi, ç)
Resmi olarak tüberkülozdan ari statüsünün askıya
alınması ya da iptali işlemleri uygulanmasına devam edilmesi. (2)
Ülke ya da ülkenin bir bölümü, birinci fıkrada belirtilmiş olan koşulları
yerine getirdiği sürece resmi olarak tüberkülozdan ari
statüsünü muhafaza eder. Ancak resmi olarak tüberkülozdan ari
olduğu kabul edilen ülke ya da ülkenin bir bölümünün tüberküloz ile ilgili
durumunda önemli değişiklik olduğuna ilişkin belirtiler varsa, Bakanlık bir
karar alarak bu kararda belirtilen koşulların yerine getirilmesine kadar
statüyü askıya alabilir veya iptal edebilir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Etkenin İdentifikasyonu,
Tüberkülin Deri Testi, Tüberkülin Standartları, Testin Uygulanması, Resmi Tüberkülin Testleri İlave
Testler ve Resmi Enstitüler ve Ulusal Referans Laboratuvarları Etkenin identifikasyonu MADDE 16 – (1) Sığır tüberkülozunun etkeni olan Mycobacterium bovis’in klinik ve post mortem örneklerde tespiti sürme preparatların (smear) boyanması ya da immunoperoksidaz
teknikleriyle yapılabilir ve organizmanın primer
izolasyon vasatında kültivasyonu (ekimi) ile teyit
edilir. (2)
Mycobacterium bovis’in
kültür ve tanısı için gerekli patolojik materyal, normal dışı lenf
yumrularından ve akciğer, karaciğer, dalak vs. gibi parenkimatoz
organlardan alınır. Hayvanda patolojik lezyon bulunmadığı durumlarda muayene
ve kültür için retrofaringeal, bronşiyal,
mediastinal, meme üstü, altçene ve bazı mezenterik lenf yumrularından örnek alınır. (3)
İzolatların identifikasyonu
genellikle kültürel ve biyokimyasal özelliklerin belirlenmesiyle gerçekleştirilir.
Mycobacterium tüberküloz kompleksinin
tespitinde polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) da
kullanılabilir. Mycobacterium bovis’in
diğer Mycobacterium tüberküloz kompleksi
üyelerinden ayırt edilmesinde DNA analiz teknikleri biyokimyasal metotlardan
daha hızlı ve daha güvenilirdir. Genetik parmak izi tekniği ile Mycobacterium bovis’ in suşları birbirinden ayırt edilebilir ve bu sayede Mycobacterium bovis menşei,
bulaşma ve yayılma modellerin tarif edilmesi mümkündür. (4)
Kullanılan teknik ve vasatlar, bunların standardizasyonu ve sonuçların
değerlendirilmesi, Diyagnostik Testler ve aşılar
için 0IE Standartlar Kılavuzu’nda (sığır tüberkülozu) tanımladığı şekilde
olur. Tüberkülin deri testi MADDE 17 – (1) 18 inci maddede açıklanan özelliklere sahip PPD
(pürifiye protein derivatifleri) Tüberkülin, 19 uncu maddede açıklanan
işlemler sonrasında, resmi tüberkülin olarak deri testinin uygulanmasında
kullanılır. Sığır ve kanatlılar (bovine
ve avian) için tüberkülin standartları MADDE 18 – (1) Tüberkülin pürifiye
protein derivatifleri (PPD tüberkülin, sığır ya da
kanatlı) Mycrobacterium bovis
veya Mycobacterium avium’un
üreme ve lizis ürünlerinin ısı ile işlem görmesi
ile elde edilen ve aynı türden mikroorganizmalara karşı duyarlı hale
getirilen bir hayvanda gecikmiş tip hipersensitivite
oluşturma yeteneğine sahip bir preparattır. Üretim MADDE 19 – (1) Preperat, likit sentetik bir vasatta üretilen Mycobacterium
bovis ya da Mycobacterium
avium (uygun olduğu şekilde) kültürlerinin serbest
akımlı buharda ısıtılması ve sonrasında filtre edilerek hazırlanan suda çözülebilen
fraksiyonlarından elde edilir. Büyük oranda proteinden oluşan aktif filtrat fraksiyonu presipitasyon ile izole edilir, yıkanır ve yeniden
çözdürülür. Yanlış pozitif reaksiyonlara neden olmayan fenol gibi antimikrobiyel koruyucular ilave edilebilir. Mikobakterilerden ari olan son steril
preparasyon kontaminasyonu
önleyecek şekilde sonradan kapatılan steril basınç geçirmez cam şişelere
aseptik şekilde dağıtılır. Ürünün identifikasyonu MADDE 20 – (1) Her biri 250 gramdan hafif olmayan, uygun
şekilde duyarlılaştırılmış albino kobaylara farklı noktalarda deri içi yolla
derecelendirilmiş doz aralıklarında enjekte edilir. Yirmidört
– yirmisekiz saat sonra enjeksiyon
noktasında nekrozlu ya da nekrozsuz eritemli ödematöz şişlikler tarzında reaksiyon görülür.
Reaksiyonların büyüklüğü ve şiddeti uygulanan doza göre farklılık gösterir.
Duyarlılaştırılmayan kobaylarda benzer enjeksiyonlarda
hiçbir reaksiyon meydana gelmez. Testler MADDE 21 – (1) Testlerin özellikleri aşağıda belirtilmiştir; a) Ph: pH 6,5–7,5 tir. b)
Fenol: Muayene edilecek preparasyon fenol
içeriyorsa bunun konsantrasyonu 5gram/ litre’ den
fazla olamaz. c)
Duyarlılaştırma etkisi: Daha önceden teste etki edebilecek herhangi bir materyal
ile işlem görmemiş olan kobaylardan üç kobaylık bir grup kullanılır. Her
kobaya beş günlük aralıklarla incelenecek preparasyondan
0,1 ml içinde 500 IU’ya eşit dozda üç kez intradermal enjekte edilir. Üçüncü enjeksiyondan
onbeş – yirmibir gün
sonra bu hayvanlara aynı dozda (500 IU) intradermal
yolla enjekte edilir ve daha önce tüberkülin uygulanmamış üç kobaylık kontrol
grubuna da aynı miktarda uygulama yapılır. Son enjeksiyonlardan
yirmidört – yirmisekiz
saat sonra iki gruptaki reaksiyonlar arasında önemli farklılıklar meydana
gelmez. ç) Toksisite: Her biri 250 gramdan hafif olmayan ve daha
önce teste etkide bulunabilecek herhangi bir materyal ile işlem görmemiş olan
iki adet kobay kullanılır. Her bir kobaya muayene edilecek preparasyondan 0,5 ml subkutan
(deri altı) yolla enjekte edilir. Hayvanlar yedi gün boyunca gözlenir. Gözlem
süresi içinde hayvanlarda hiçbir anormal etki görülmez. d) Sterilite: Avrupa Farmakopesi
dördüncü baskı 2002, veteriner aşıları ile ilgili monografta
tarif edilen sterilite testine uyumludur. Potens MADDE 22 – (1) Pürifiye protein derivatifinin (sığır ve kanatlı) potensi
duyarlılaştırılmış kobaylara Uluslararası Birim olarak kalibre edilmiş
tüberkülin pürifiye protein derivatifinin
(sığır ya da kanatlı) referans preparasyonunun
bilinen konsantrasyonlarda üretilen preparasyonu ile incelenecek preparasyonun
bir seri dilüsyonda intradermal
enjeksiyonu ile belirlenir. (2) Potens testi için her biri 400 gram
– 600 gram ağırlığında en az dokuz kobay Mycobacterium
bovis tüberkülin için 9 gram/litre sodyum klorit R nin 0,5ml’sinde süspanse edilmiş canlı Mycobacterium
bovis AN5 suşunun ıslak
kitlesinden 0,0001mg, tavuk tüberkülin için inaktif
ya da canlı Mycobacterium aviumun
uygun dozu derin kas içi yolla enjekte edilir. Kobayların
duyarlılaştırılmasından en erken dört hafta sonra yan böğürleri tıraş edilir
ve her iki tarafta en fazla dört enjeksiyon noktası
için yeterli alan açılır. 0,005 gram/litre polisorbat
80 R içeren izotonik fosfat buffer
salin (pH 6,5–7,5)
kullanarak muayene edilecek ve referans preparasyonun
dilüsyonları hazırlanır. Referans preparasyonun en az üç ve muayene edilecek preparasyonun en az üç dozu seçilir. En az 8 mm. ve en
fazla 25 mm. çapında lezyon oluşturacak dozlar seçilir. Dilüsyonlar
enjeksiyon bölgelerine Latin karesi düzeninde
tesadüfi olarak tahsis edilir. Her doz intradermal
yolla sabit hacimde 0,1ml. veya 0,2ml. olarak enjekte edilir. Yirmidört
– yirmisekiz saat sonra
lezyonların çapı ölçülür ve test sonucu genel istatistik metotları ile ve
lezyon çaplarının tüberkülinlerin konsantrasyonunun logaritmasına doğru
orantılı olduğu varsayılarak hesaplanır. (3)
Test sonucu hatanın güvenlik sınırlarının (p=0,95) hesaplanan potensin %50’sinden düşük %200’ünden yüksek olmaması
halinde geçerli sayılmaz. (4)
Hesaplanan potens sığır tüberkülin için belirtilen potensin %66’sından az, %150’sinden fazla değildir. (5)
Tavuk tüberkülin için hesaplanan potens belirtilen potensin %75’inden az, %133’ünden fazla değildir. (6)
Belirtilen potens her iki tüberkülin için (sığır ve
tavuk) 20 000 IU/ml’den az değildir. Depolama MADDE 23 – (1) Işıktan uzakta ve 5±3°C’de
muhafaza edilir. Etiketleme MADDE 24 – (1) Etikette aşağıda belirtilenler bulunur; a)
Mililitre başına Uluslararası Birimler cinsinden potensi, b)
İlave edilen maddenin ismi ve miktarı. Testin uygulanması MADDE 25 – (1) Aşağıda belirtilen testler, resmi intradermal tüberkülin testleridir. a)
Tek intradermal test: Sığır tüberkülin tek doz
halinde uygulanır. b) İntradermal karşılaştırmalı test: Aynı anda bir sığır
tüberkülin enjeksiyonu bir de tavuk tüberkülin
enjeksiyonu uygulanır. Testin dozu MADDE 26 – (1) Enjekte edilecek tüberkülinin bir dozu; a)
Sığır tüberkülin için 2000 IU’den az, b)
Tavuk tüberkülin için 2000 IU’den az olamaz. (2)
Her bir enjeksiyon dozu 0,2 ml’yi
geçemez. Tüberkülin testi uygulama yeri MADDE 27 – (1) Tüberkülinlerin boyun derisine enjeksiyonu ile gerçekleştirilir. Tek intradermal
teste uygulama yeri, boynun orta üçte birlik bölgesinin orta kısmıdır.
Hayvana intradermal karşılaştırmalı testin
uygulanması durumunda enjeksiyon yerleri, boynun
orta üçte birlik bölgesinde tespit edilir, üstte tavuk tüberkülin, altta
sığır tüberkülin olmak üzere, aralarında 12,5 cm kadar mesafe olacak şekilde
uygulanır. Boynun tek tarafında yeterli alanın bulunmadığı genç hayvanlarda
boynun her iki tarafına ve orta üçte birlik bölgenin merkezine birer enjeksiyon şeklinde uygulanır. Tüberkülin testinin tekniği MADDE 28 – (1) Enjeksiyon bölgelerinin kılları kırpılır ve
temizlenir. Kırpılan her bölge elin baş ve işaret parmağı arasında bir deri
kıvrımı tutularak kompas ile ölçülür ve kaydedilir. Tüberkülinin deri içi
verilmesini sağlayan bir metotla uygun tüberkülin dozu enjekte edilir.
Kenarları dışa eğimli kısa steril bir iğne
tüberkülin ile dolu dereceli şırınga derinin alt tabakalarına çapraz bir
şekilde sokulmak suretiyle kullanılabilir. Enjeksiyonun doğru yapıldığı, her
bir enjeksiyon yerinde elle yoklandığında küçük
bezelye benzeri bir şişkinliğin hissedilmesi ile teyit edilir. Enjeksiyondan yetmişiki saat (± dört saat) sonra her bir enjeksiyon bölgesinin kalınlığı ölçülür ve kaydedilir. Reaksiyonların değerlendirilmesi MADDE 29 – (1) Reaksiyonların değerlendirilmesi Tüberkülin ya
da tüberkülinlerin enjeksiyonundan yetmişiki saat
sonra enjeksiyon bölgelerindeki deri kıvrımı
kalınlığının artması ve klinik gözlemlere dayanarak, aşağıdaki gibi yapılır; a)
Negatif reaksiyon: Çok sınırlı bir şişkinlik gözlenirse, deri kıvrımı
kalınlaşması 2 mm’den fazla değilse ve bölgede diffüz ya da yaygın ödem, eksüdasyon,
nekroz, ağrı ya da lenf kanalları ya da lenf yumrularının yangısı olmamışsa
negatif reaksiyondur. b)
Şüpheli reaksiyon: (a) bendinde belirtilen klinik belirtiler yoksa ve deri
kalınlaşması 2 mm’den çok 4 mm’den
az ise şüpheli reaksiyondur. c)
Pozitif reaksiyon: (a) bendinde belirtilen klinik belirtiler gözleniyorsa
veya enjeksiyon bölgesinde deri kıvrımının
kalınlığında 4 mm veya daha fazla kalınlaşma varsa pozitif reaksiyon olarak
değerlendirilir. Tek intradermal
test ve değerlendirilmesi MADDE 30 – (1) Tek intradermal
tüberkülin test aşağıdaki gibi değerlendirilir; a)
Pozitif reaksiyon: Uygulama yerinde, enjeksiyondan yetmişiki saat (±
dört saat) sonra diffüz ya da yaygın ödem, eksüdasyon, nekroz, ağrı ya da lenf kanalları ya da lenf
yumrularının yangısı tespit edilmişse veya deri kıvrımının kalınlığında 4 mm
veya daha fazla kalınlaşma varsa pozitif reaksiyon olarak değerlendirilir. b)
Şüpheli reaksiyon: Uygulama yerinde, enjeksiyondan yetmişiki saat (± dört saat) sonra pozitif reaksiyonda
açıklanan klinik belirtiler bulunmuyorsa ve deri kıvrımının kalınlaşması 2 mm’den çok 4 mm’den az ise
şüpheli reaksiyondur. c)
Negatif reaksiyon: Uygulama yerinde, Enjeksiyondan yetmişiki
saat (± dört saat) sonra çok sınırlı bir şişkinlik gözlenirse, deri kıvrımı
kalınlaşması 2 mm’den fazla değilse ve bölgede diffüz ya da yaygın ödem, eksüdasyon,
nekroz, ağrı ya da lenf kanalları ya da lenf yumrularının yangısı olmamışsa
negatif reaksiyondur. (2)
Tek intradermal testte şüpheli reaksiyon veren hayvanlar
en az kırkiki gün sonra tekrar test edilir. İkinci
testte negatif sonuç vermeyen hayvanlar, teste pozitif reaksiyon vermiş kabul
edilir. (3)
Tek intradermal testte pozitif bulunan hayvanlar,
yanıltıcı pozitif reaksiyondan ya da etkileşim reaksiyonundan şüphe
ediliyorsa, karşılaştırmalı intradermal teste tabi
tutulabilir. İntradermal karşılaştırmalı test ve
değerlendirilmesi MADDE 31 – (1) Karşılaştırmalı intradermal
tüberkülin test aşağıdaki gibi değerlendirilir; a)
Pozitif reaksiyon: Uygulama yerinde, enjeksiyondan yetmişiki
saat (± dört saat) sonra
diffüz ya da yaygın ödem, eksüdasyon, nekroz, ağrı ya da lenf kanalları ya da lenf
yumrularının yangısı gibi klinik belirtilerin tespit edilmesi veya sığır
tüberkülinin uygulama yerindeki deri kıvrımı kalınlığının 4 mm ve üzerinde
olması ve tavuk tüberkülinin uygulama yerindeki deri kıvrımının
kalınlığından, 4 mm’den daha fazla kalınlaşma
göstermesi pozitif reaksiyon olarak değerlendirilir. b)
Şüpheli reaksiyon: Uygulama yerinde, enjeksiyondan yetmişiki saat (± dört saat) sonra pozitif reaksiyonda
açıklanan klinik belirtiler bulunmuyorsa veya sığır tüberkülinin uygulama
yerindeki deri kıvrımı kalınlığının 2 mm’den fazla
olması ve tavuk tüberkülinin uygulama yerindeki deri kıvrımının kalınlığından
1–4 mm daha fazla kalınlaşma göstermesi şüpheli reaksiyon olarak
değerlendirilir. c)
Negatif reaksiyon: Uygulama yerinde, enjeksiyondan yetmişiki saat (± dört saat) sonra pozitif reaksiyonda
açıklanan klinik belirtiler bulunmuyorsa veya sığır tüberkülinin uygulama
yerindeki deri kıvrımı kalınlığı 2 mm’den fazla
değilse veya pozitif ya da şüpheli tavuk reaksiyonuna eşit ya da daha az
kalınlaşma oluşturan pozitif ya da şüpheli sığır reaksiyonu görüldüğünde
negatif reaksiyon olarak değerlendirilir. (2)
İntradermal karşılaştırmalı testte şüpheli
reaksiyon veren hayvanlar en az kırkiki gün sonra
tekrar test edilir. İkinci testte negatif reaksiyon vermeyen hayvanlar, teste
pozitif reaksiyon vermiş kabul edilir. Ari sürü statüsünün askıya alınması ve
sürüden pazara hayvan girişine izin verilmemesi MADDE 32 – (1) Aşağıdaki açıklanan durumlarda, resmi olarak
tüberkülozdan ari sürü statüsü askıya alınır ve
sürüdeki hayvanların durumları düzelene dek sürüden pazara hayvan girişine
izin verilmez; a)
Tek intradermal tüberkülin testinde şüpheli kabul
edilen hayvanların varlığı, b)
Tek intradermal testte pozitif bulunan ancak intradermal karşılaştırmalı test ile yeniden test
edilmeyi bekleyen hayvanların varlığı, c) İntradermal karşılaştırmalı testte şüpheli bulunan hayvanların
varlığı. (2)
Mevzuat gereği hayvanların hareketinden önce intradermal
teste tabi tutulmasının zorunlu olduğu durumlarda, test sonucunda 2 mm’lik deri kalınlaşmasından daha az reaksiyon gösteren
ve klinik belirti göstermeyen hayvanların hareketine izin verilir. (3)
Bir sürüde ya da bölgede enfekte ya da hasta
maksimum hayvan sayısının tespitini mümkün kılmak için Bakanlık, tek ve
karşılaştırmalı tüberkülin testlerinde tespit edilen bütün şüpheli
reaksiyonları, pozitif reaksiyon kabul etmek suretiyle iyileştirilmiş bir
test duyarlılığı (sensitivitesi) elde etmek
amacıyla test değerlendirme kriterlerinde değişiklik
yapabilir. İlave testler MADDE 33 – (1) Bir sürüde ya da bölgede enfekte
ve hasta hayvanların maksimum sayısının tespitini mümkün kılmak amacı ile
tüberkülin testine ek olarak Bakanlık Diyagnostik
Testler ve aşılar için standartlara ilişkin OIE Kılavuzu’nda, sığır
tüberkülozu için belirtilen gamma–interferon deneyinin uygulanmasına izin
verebilir. Resmi enstitüler ve ulusal referans laboratuvarlarının görevleri ve sorumlulukları MADDE 34 – (1) Bakanlıkça belirlenen Resmi Veteriner Kontrol ve
Araştırma Enstitüleri ile Ulusal Referans Laboratuvarları,
tüberkülin testi ve ayıraçların yukarıda belirtilen standartlar yönünden
yeterlilik durumlarını sağlamak amacıyla bu tüberkülinlerin ve ayıraçların
resmi olarak test edilmelerinden sorumludurlar. BEŞİNCİ BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler Düzenleme yetkisi MADDE 35 – (1) Bakanlık, Bu Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak
üzere düzenleyici işlemler çıkarmaya yetkilidir. Yürürlükten kaldırılan yönetmelik MADDE 36 – (1) 9/11/1978 tarihli ve
16458 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sığır Tüberkülozu Yönetmeliği
yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük MADDE 37 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 38 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür. |
||||||