Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: Esas Sayısı : 2007/41 (Siyasî Parti Malî Denetimi) Karar Sayısı : 2008/75 Karar Günü : 29.4.2008 I - MALİ DENETİMİN KONUSU Katılımcı Demokrasi Partisi’nin 2006
yılı kesinhesabının incelenmesidir. II - İLK İNCELEME Katılımcı Demokrasi Partisi’nin 2006
yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda; “Dosyada eksiklik bulunmadığından işin
esasının incelenmesine oybirliğiyle” karar verilmiştir. III - ESASIN İNCELENMESİ Parti’nin Anayasa Mahkemesi’ne verdiği
2006 yılına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren
esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve
Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun
ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: Sunulan belgelerden Katılımcı Demokrasi
Partisi’nin 2006 yılında herhangi bir gelir ve giderinin bulunmadığı
anlaşıldığından, Katılımcı Demokrasi Partisi’nin 2006 yılı kesinhesabının eldeki bilgi ve belgelere göre 2820 sayılı
Siyasî Partiler Kanunu’na uygun olduğu sonucuna varılmıştır. IV -SONUÇ 1- Katılımcı Demokrasi Partisi’nin 2006
yılı kesinhesabının eldeki bilgi ve belgelere göre
2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’na uygun olduğuna OYBİRLİĞİYLE, 2- 2006 yılındaki on günlük hesap
dönemine ilişkin defterlerin ibraz edilmemesi nedeniyle 2820 sayılı Yasa’nın
60. ve 113. maddeleri gereğince suç duyurusunda bulunulmasına Osman Alifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 3- Hesabın 30.6.2007 gününden sonra
verilmesi nedeniyle 2820 sayılı Yasa’nın 74. ve 111/b maddeleri gereğince
ilgililer hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na suç duyurusunda
bulunulmasına OYBİRLİĞİYLE, 29.4.2008 gününde karar verildi.
KARŞIOY YAZISI Katılımcı Demokrasi Partisi’nin 2006 yılı hesaplarının
incelenmesinde, 19.12.2006 tarihinde kurulan Partinin 2006 yılında herhangi
bir gelir ve giderinin bulunmadığı görülmekle birlikte, bahse konu takvim
yılı döneminde Siyasi Partiler Kanunu (SPK)’nun 60.
maddesi gereğince tutması gereken defterleri tutmadığı ve bu eylemin SPK’nun 113. maddesinde altı aydan bir yıla kadar hapis
cezasını gerektiren suçu oluşturduğu düşüncesiyle anılan Parti yetkilileri
hakkında suç duyurusunda bulunulmasına oyçokluğu ile karar verilmiştir. Bu karara aşağıdaki nedenlerle
katılmamaktayım: Ceza
hukukunun temel ilkelerine göre, kanunsuz suç ve ceza olmaz. Buna göre, SPK’nun 113. maddesindeki suçun oluştuğundan
bahsedebilmek için, aynı kanunun 60. maddesinde belirtilen defterleri tutma
yükümlülüğünün ya SPK’da veya bu kanunun gönderme
yaptığı diğer kanun hükümlerinde açıkça tanımlanmış, yani suçun unsurlarının
gösterilmiş olması gerekir. Olayda, defter tutma yükümlülüğünün yerine
getirilmediği dönem 10 gündür. (Parti, 2007 yılma ait defter tutma
yükümlülüğünü ise yerine getirmiştir). Bu durumda, mevzuatımıza göre bir
siyasi partinin kuruluşu anında veya kuruluşunu takip eden 10 gün içinde SPK’nun 60. maddesine göre defterlerini hazır hale
getirmiş ve SPK’da,
siyasi partilerin 8. maddede belirtilen bildiri ve belgelerin İçişleri Bakanlığına
verilmesiyle tüzel kişilik kazanacağı belirtilmekte, ancak bu belgeler
arasında 60. maddeye göre tutulması zorunlu olan defterler sayılmamaktadır.
Buna göre, siyasi partiler yönünden defterlerin, kuruluş tarihinde tasdikli
bir şekilde hazır bulunmasına ilişkin, ticaret şirketlerinde olduğu gibi bir
zorunluluk bulunmadığı anlaşılmaktadır. SPK’nun
121. maddesi gereğince, Türk Medeni Kanunu ile Dernekler Kanunu’nun ve
dernekler hakkında uygulanan diğer kanunların SPK’na
aykırı olmayan hükümleri siyasi partiler hakkında da uygulanacağından, 60.
maddedeki defter tutma ve tasdik ettirme yükümlülüğünün ne zaman başladığı
hakkında, sözü geçen kanunlara da bakılması gerekir. Dernekler Kanunu’nun 11.
maddesinde, derneklerin tutacakları defterlerle ilgili usul ve esasların Yönetmelikle
düzenleneceği belirtilmiştir. Dernek defterlerine ilişkin hükümler, anılan
Yönetmeliğin 31-40. maddelerinde yer almaktadır.
Defterlerin tasdikine ilişkin 36. maddede bir süre öngörülmemiş, yalnızca
defterlerin “kullanılmaya başlamadan önce” tasdik ettirileceği
belirtilmiştir. Yönetmeliğin “kayıt zamanı” başlıklı 34. maddesine göre,
işlemlerin, defterlere günlük olarak kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak, gelir
ve gider kayıtları, maddenin (a) bendine göre, “işlemlerin, işin hacmine ve
gereklerine uygun olarak muhasebe düzeni ve güvenliğini bozmayacak bir süre
içinde kaydedilmesi şarttır. Bu gibi kayıtlar on günden fazla
geciktirilemez”. Aynı maddenin (b) bendinde de “Kayıtlarını devamlı
olarak muhasebe fişleri ve bordro gibi yetkili amirlerin imza ve parafını
taşıyan belgelere dayanarak tutan derneklerde, işlemlerin bunlara kaydedilmesi,
deftere işlenmesi hükmündedir. Ancak bu kayıtlar, işlemlerin esas
defterlere kırkbeş günden daha geç intikal
ettirilmesine imkan vermez.” Denilmiştir. Bu
hükümlere göre, kaydı gereken bir işlem yoksa, o
aşamada tasdik edilmiş bir defterin mevcut bulunmayışı da yasaya aykırılık
teşkil etmeyecektir. Hukuka aykırılıktan söz edebilmek için, ilgili tüzel
kişinin kuruluşu anında tasdikli defterlerinin de bulunmasını zorunlu kılan
açık bir yasa kuralının varlığı zorunludur. SPK’nun
yaptığı gönderme nedeniyle defter tutma yönünden öncelikle Dernekler Kanunu
esas alınacağından, niteliği gereği siyasi partilerden tamamen farklı gerçek
ve tüzel kişilere uygulanabilecek Türk Ticaret Kanunu veya Vergi Usul Kanunu
hükümlerinin ceza hukuku alanında siyasi partilere kıyasen uygulanması
olanaklı değildir. Bu nedenle,
siyasi partinin kuruluşunu takip eden 10 günlük dönemde tasdikli defterlerin
bulunmayışının, SPK’nun 113. maddesindeki defter tutmama
suçunu oluşturduğu düşüncesine ulaşmak mümkün değildir. Hürriyeti bağlayıcı
ceza gerektiren bir eylemin varlığına, özel Kanununda unsurları açıkça
tanımlanmayan kuralların yorumu veya başka yasa ve yönetmeliklerde yer alan
kuralların kıyas yoluyla uygulanması suretiyle hükmedilemez. Bu
nedenlerle, olayda suç duyurusunu gerektiren bir durum bulunmadığı düşüncesindeyim. Başkanvekili Osman
Alifeyyaz PAKSÜT |
|||||||||||||||||