Bankacılık Düzenleme ve
Denetleme Kurumundan: BANKALARIN SERMAYE YETERLİLİĞİNİN ÖLÇÜLMESİNE VE DEĞERLENDİRİLMESİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç ve Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, bankaların maruz kalınan
riskler nedeniyle oluşabilecek zararlara karşı konsolide ve konsolide olmayan
bazda yeterli özkaynak bulundurmalarının sağlanmasına ilişkin usul ve esasları
düzenlemektir. Dayanak MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 19/10/2005 tarihli ve
5411 sayılı Bankacılık Kanununun 43, 45, 47 ve 93 üncü maddelerine
dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte yer alan; a) Alım satım hesapları: Bankaların, para ve sermaye
piyasalarında sürekli alım ve satım işlemlerinde bulunmak amacıyla kısa
vadeli olarak, alım ve satım fiyatları arasındaki beklenen ya da gerçekleşen
fiyat farklılıklarından ya da diğer fiyat ve faiz oranı değişikliklerinden
faydalanmak amacıyla veya alım satıma aracılık ya da piyasa yapıcılığı
nedeniyle ellerinde bulundurduğu repo ve menkul kıymet ödünç işlemlerine konu
olanlar dahil finansal araçlar ile söz konusu finansal araçlar ile ilgili
pozisyonlardan kaynaklanan risklerden korunma ya da bu riskleri azaltma
amacıyla yapılan türev finansal araçlar ve spekülatif amaçlı türev finansal
araçların izlendiği bilanço içi ve dışı hesapları ve pozisyonları, b) Banka: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan bankaları,
c) Emtia: Kanunun 57 nci maddesindeki sınırlamalar
çerçevesinde kıymetli madenler ve diğer emtiayı, ç) Emtia riski: Bankanın, emtia fiyatlarındaki
hareketler nedeniyle, emtiaya ve emtiaya dayalı türev finansal araçlara
ilişkin pozisyon durumuna bağlı olarak maruz kalabileceği zarar olasılığını, d) Faiz oranı riski: Faiz oranlarındaki hareketler
nedeniyle bankanın alım satım hesapları içinde yer alan finansal araçlara
ilişkin pozisyon durumuna bağlı olarak maruz kalabileceği zarar olasılığını, e) Finansal kuruluş: Kanunun 3
üncü maddesinde tanımlanan finansal kuruluşu, f) Genel piyasa riski:
Bankanın alım satım hesapları içinde yer alan finansal araçlara ilişkin
pozisyonların değerinde faiz oranı riski ve hisse senedi pozisyon riski
nedeniyle maruz kalabileceği zarar olasılığını, g) Hisse senedi pozisyon riski: Bankanın alım satım
hesapları içinde yer alan hisse senedi pozisyon durumuna bağlı olarak hisse
senedi fiyatlarındaki hareketler nedeniyle maruz kalabileceği zarar
olasılığını, ğ)
Kanun: 5411 sayılı Bankacılık Kanununu, h) Kıymetli maden: Kıymetli Madenler Borsalarında
işlem gören ve standartları ve nitelikleri Hazine Müsteşarlığı veya İstanbul
Altın Borsası tarafından belirlenen gümüş ve platini, ı) Konsolide özkaynak:
Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde hesaplanacak konsolide özkaynakları, i) Konsolide sermaye yeterliliği standart oranı:
Konsolide bazda hesaplanan “özkaynak/(kredi riskine esas tutar + piyasa
riskine esas tutar + operasyonel riske esas tutar)” standart oranını, j) Kredi riskine esas tutar: Sermaye yeterliliği
standart oranının hesabında bilanço içi varlıklar ile gayrinakdi krediler,
taahhütler ve türev finansal araçlardan kaynaklanan kredi riski nedeniyle maruz kalınabilecek zararlara karşı
bulundurulması gereken özkaynak miktarının tespitinde dikkate alınacak
tutarı, k) Kur riski: Bankaların, tüm döviz varlık ve
yükümlülükleri nedeniyle döviz kurlarında meydana gelebilecek değişiklikler
sonucu maruz kalabilecekleri zarar olasılığını, l) Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulunu, m)
Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunu, n) Operasyonel risk: Banka içi kontrollerdeki
aksamalar sonucu hata ve usulsüzlüklerin gözden kaçmasından, banka yönetimi ve
personeli tarafından zaman ve koşullara uygun hareket edilememesinden, banka
yönetimindeki hatalardan, bilgi teknolojisi sistemlerindeki hata ve aksamalar
ile deprem, yangın ve sel gibi felaketlerden veya terör saldırılarından
kaynaklanabilecek zarar olasılığını, o) Operasyonel riske esas tutar: Sermaye yeterliliği
standart oranının hesabında operasyonel risk nedeniyle maruz kalınabilecek
zararlara karşı bulundurulması gereken özkaynak miktarının tespitinde dikkate
alınacak tutarı, ö) Özkaynak: Bankaların Özkaynaklarına İlişkin
Yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde hesaplanacak
özkaynakları, p) Piyasa riski: Bankanın genel piyasa riski, kur
riski, spesifik risk, emtia riski, takas riski nedeniyle maruz kalabileceği
zarar olasılığını, r) Piyasa riskine esas tutar: Sermaye yeterliliği
standart oranının hesabında, piyasa riski nedeniyle maruz kalınabilecek
zararlara karşı bulundurulması gereken özkaynak miktarının tespitinde dikkate
alınacak tutarı, s) Sermaye
yeterliliği standart oranı: Konsolide olmayan bazda hesaplanan
“özkaynak/(kredi riskine esas tutar + piyasa riskine esas tutar + operasyonel
riske esas tutar)” standart oranını, ş) Spesifik risk: Bankanın
alım satım hesapları içinde yer alan finansal araçlara ilişkin pozisyonlarda,
olağan piyasa hareketleri dışında, bu pozisyonları oluşturan finansal
araçları ihraç veya garanti eden ve ödeme yükümlülüğünü üstlenen kuruluşların
yönetimlerinden ve mali bünyelerinden kaynaklanabilecek sorunlar nedeniyle
meydana gelebilecek zarar olasılığını, t) Takas riski: Bir menkul kıymet, döviz veya
emtianın sözleşmede öngörülen fiyattan belli bir vadede teslimini konu alan
ve her iki tarafın yükümlülüklerini vadede yerine getirmesini öngören
işlemlerde, takas işleminin vade tarihinde gerçekleşmemesinden ötürü işleme
konu menkul kıymet, döviz veya emtianın fiyat değişimleri nedeniyle bankanın
maruz kalacağı zarar olasılığını, u) Teşkilatlanmış borsalar:
Düzenli olarak faaliyet gösteren, faaliyetlerine, üyeliğe ve işlem görecek
sözleşmelere ilişkin usul ve esaslar kurulduğu ülkenin yetkili otoriteleri
tarafından belirlenmiş veya onaylanmış, takas mekanizması uyarınca işlem
gören sözleşmeler için günlük teminat tamamlama yükümlülüğü bulunan
borsaları, ü) Yenileme maliyeti: Sahip olunan varlığın, aynı
işlev ve kullanım ömrüne sahip, verimlilik ve kârlılık gibi unsurlar
bakımından benzer nitelikte olan diğer bir varlıkla ikame edilmesi için
bilançonun düzenlendiği tarih itibarıyla katlanılması gereken maliyete eşit
değeri ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM
Kredi Riskine Esas Tutarın Hesaplanması Kredi riskine esas tutar MADDE 4- (1) Kredi
riskine esas tutar, bilanço içi varlıklar ile gayrinakdi krediler, taahhütler
ve türev finansal araçlara ilişkin kredi riskine esas tutarların toplamından
oluşur. (2) Aşağıda belirtilenler için kredi riskine esas
tutar hesaplanmaz: a) Bankanın alım satım hesaplarında yer alan ve
piyasa riskine esas tutarın tespit edilmesinde taşıdıkları spesifik risk için
sermaye yükümlülüğü hesaplanan hisse senetleri, yatırım fonu ve katılma
belgeleri ile getirisi faiz oranı ile ilişkilendirilmiş menkul kıymetler, b) Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelikte ana
sermayeden ve sermayeden indirilen değer olarak dikkate alınan tutarlar, c) Teşkilatlanmış
borsalarda alım satımı yapılan türev finansal araçlara ilişkin pozisyonlar. (3) Bilanço içi varlıklar ile gayrinakdi krediler,
taahhütler ve türev finansal araçların kredi riskine esas tutarları, kredi
eşdeğerlerine ek-2 ve ek-3’te yer alan Analiz Formlarında belirtilen risk
ağırlıklarının uygulanması suretiyle hesaplanır. (4) Kredi eşdeğerleri; a) Katılma hesaplarından kullandırılan fonlar dışında
kalan bilanço içi varlıklar bakımından bilançoda kayıtlı değerlerini, söz
konusu fonlar bakımından ise bilançoda kayıtlı değerlerinin yüzde yetmişini, b) Gayrinakdi krediler ve taahhütlerle ile ilgili
işlemler bakımından, varsa bu işlemler için Bankalarca Kredilerin ve Diğer
Alacakların Niteliklerinin Belirlenmesi ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğe istinaden ayrılan özel
karşılıklar düşüldükten sonraki net tutarlarının 5 inci maddenin birinci
fıkrasında belirtilen krediye dönüştürme oranları ile çarpıldıktan sonra
bulunacak tutarlarını, c) Dövize, faiz oranına, altına dayalı türev finansal
araçlar bakımından, bunların nominal değerlerinin 5 inci maddenin ikinci
fıkrasında belirtilen krediye dönüştürme oranları ile çarpılmasından elde
edilecek tutarları, ç) Hisse senedine ve emtiaya dayalı türev finansal
araçlar bakımından bunların nominal değerlerinin 5 inci maddenin üçüncü
fıkrasında belirtilen krediye dönüştürme oranları ile çarpılmasından elde
edilecek tutara pozitif yenileme maliyetlerinin ilave edilmesi suretiyle
bulunacak tutarları ifade eder. (5) Tükenme ve değer kaybı ile karşı karşıya olan
varlıkların kredi eşdeğerleri ilgili amortismanlar ve karşılıklar düşüldükten
sonra hesaplanır. (6) Yabancı ülkelerde bankacılık faaliyetinde bulunan
bağlı ortaklık ve iştiraklerin yükümlülüklerine karşılık, yabancı ülke
mercilerine ilgili ülke mevzuatı gereğince verilen sınırsız garanti
niteliğini taşıyan taahhütlerin kredi sınırlarının hesaplanmasında esas
alınan tutarı, dördüncü fıkranın (b) bendi uyarınca kredi eşdeğerinin
hesabında dikkate alınacak özel karşılıklar öncesi değerini oluşturur. (7) Vadeli aktif değerler alım
taahhütleri ve riski bankaya rücu edilebilen banka aktif değerleri ile ilgili
satış işlemleri işleme konu varlığın risk ağırlığı ile ağırlıklandırılır. (8) Bilanço içi varlık, gayrinakdi kredi, taahhüt ve türev finansal
araçların teminatlandırılmış olmaları durumunda, bunların sadece
teminatlandırılmış kısımları teminatına göre risk ağırlığına tabi
tutulabilir. (9) İlgili mevzuatta yapılan değişiklikler sonucu
yeni tanımlanan kalemler ve yeni finansal araçlarla ilgili olarak henüz risk
ağırlığı verilmemiş bulunanlar yüzde yüz risk ağırlığına tabi tutulur. Gayrinakdi
krediler, taahhütler ve türev finansal araçların krediye dönüştürme oranları MADDE 5- (1) Gayrinakdi krediler ve taahhütlere aşağıda yer alan krediye
dönüştürme oranları uygulanır: a) Yüzde yüz krediye dönüştürme oranı
uygulanacak olan gayrinakdi krediler ve taahhütler; 1) Nakit temini için verilen teminat mektupları,
(Lehdarın üstlendiği bir finansal yükümlülüğün teminatı olarak verilen
teminat mektupları) 2) Aval verilen kabul kredileri, 3) Cayılamaz garanti (teminat) akreditifleri ile teyitli
ihracat akreditifleri, 4) Ciro zincirinde herhangi bir bankanın yer almadığı
cirolar, 5) Faktoring garantileri, 6) Teminat mektupsuz prefinansman kredilerine verilen garantiler, 7) Riski bankaya rücu
edilebilen banka aktif değerleri ile ilgili satış işlemleri, 8) Yurt dışından temin edilen
nakdi krediler için verilen garantiler, 9) Vadeli aktif değerler alım
taahhütleri, 10) Vadeli mevduat satım
taahhütleri, 11) İştirak ve bağlı ortaklıkların
sermayesine iştirak taahhütleri. b) Yüzde elli krediye
dönüştürme oranı uygulanacak olan gayrinakdi
krediler ve taahhütler; 1) Nakit temini
amacıyla verilenler dışında kalan diğer teminat mektupları, 2) Menkul kıymet ihracında satın alma garantileri, 3) Kullandırma garantili kredi tahsis taahhütleri, 4) Menkul kıymet ihracına aracılık taahhütleri, 5) Kredi kartı harcama limiti taahhütleri, 6) Yüzde sıfır, yüzde yirmi ve
yüzde yüz krediye dönüştürme oranı uygulanacak olanlar dışındaki
akreditifler, 7) Krediye dönüştürme oranı belirlenmemiş garanti ve
kefaletler. c) Yüzde
yirmi krediye dönüştürme oranı uygulanacak olan gayrinakdi krediler ve
taahhütler; 1) Çekler için ödeme taahhütleri, 2) Teminatı ihraç veya ithal edilecek malın kendisi olan
bir yıldan kısa vadeli ithalat ve ihracat akreditifleri, 3) Yüzde sıfır krediye dönüştürme oranı uygulanacak
olanlar dışında kalan cayılabilir taahhütler. ç) Yüzde sıfır krediye dönüştürme oranı uygulanacak olan gayrinakdi
krediler ve taahhütler; 1) Aval verilmemiş kabul kredileri, 2) Lehdar adına ödeme yükümlülüğü bulunmayan
akreditifler, 3) Ciro zincirinde herhangi bir banka bulunan cirolar, 4) İki güne kadar valörlü döviz alım satım taahhütleri, 5) Aktif değerler satım taahhütleri, vadeli mevduat alım
taahhütleri ve diğer cayılamaz taahhütler, 6) Herhangi bir
şarta bağlı kalmaksızın banka tarafından istenildiğinde iptali mümkün olan
cayılabilir taahhütler. (2) Döviz, faiz oranı ve altına dayalı vadeli,
futures ve swap alım satım sözleşmeleri ile satın alınan alım ve satım
opsiyonlarına başlangıç vadelerine göre aşağıdaki tabloda belirtilen krediye
dönüştürme oranları uygulanır.
(3) Hisse senedine ve emtiaya dayalı
vadeli, futures, swap alım satım sözleşmeleri ile satın alınan alım satım
opsiyonlarına vadeye kalan sürelerine göre aşağıdaki tabloda belirtilen
krediye dönüştürme oranları uygulanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Piyasa Riskine Esas Tutarın Hesaplanması Piyasa riskine esas tutar MADDE 6- (1) Piyasa riskine esas tutar, risk ölçüm modelleri veya
standart metot ile hesaplanır. (2) Kurum tarafından kullanımına izin verilen bir
risk ölçüm modeli bulunmayan, risk ölçüm modeli Kurumca yeterli görülmeyen ya
da modellerinin yeterliliğinin ve güvenilirliğinin kaybolduğuna Kurumca
kanaat getirilen bankalarca, piyasa riskine esas tutar, standart metoda göre
hesaplanan genel piyasa riski, kur riski, spesifik risk, emtia riski, takas riski ve opsiyonlardan kaynaklanan piyasa
riski için gerekli sermaye yükümlülükleri toplamının onikibuçuk
ile çarpılması suretiyle bulunur. (3)
Kurum tarafından kullanımına izin verilen bir risk ölçüm modeli bulunan
bankalarca piyasa riskine esas tutar, riske maruz değere dayalı sermaye
yükümlülüğünün onikibuçuk ile çarpılması suretiyle bulunur. (4) Piyasa riskine esas tutarın hesaplanmasında risk
ölçüm modeli kullanımına ve risk ölçüm modeli ile piyasa riskinin
hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar ile opsiyonlardan kaynaklanan piyasa
riski için standart metoda göre sermaye yükümlülüğünün hesaplanmasına ilişkin
usul ve esaslar bu Yönetmeliğe ilişkin Kurulca çıkarılacak Tebliğler ile
düzenlenir. Getirisi faiz oranı ile
ilişkilendirilmiş finansal araçlara ilişkin genel piyasa riski için sermaye
yükümlülüğünün standart metot ile hesaplanması MADDE 7- (1) Bankanın
alım satım hesapları içinde yer alan getirisi faiz oranı ile
ilişkilendirilmiş finansal araçlara ilişkin faiz oranındaki değişikliklerden
kaynaklanabilecek genel piyasa riski, bunlara ilişkin uzun ve kısa
pozisyonların ek 4’te yer alan vade merdiveni tablosu üzerinde tasnif
edilerek yerleştirilmesi suretiyle hesaplanır. (2) Vade merdiveni tablosu, Kurumca belirlenecek her bir para
cinsinin Yeni Türk Lirası karşılığı bazında ayrı ayrı düzenlenir. (3) Sabit faizli menkul kıymetler, vadeye kalan sürelerine göre,
değişken faizli menkul kıymetler ise yeniden fiyatlama tarihine kalan
sürelere göre vade merdiveni tablosundaki vade dilimlerinden uygun olanına
yerleştirilir. (4) Bir faiz swabı işleminde, değişken oranda faiz tahsil
edilmesi ve sabit faiz ödenmesi durumunda, vade merdiveni tablosuna yeniden
fiyatlama tarihine kadar olan vadede değişken faiz oranı üzerinden uzun
pozisyon, swap sözleşmesinin kalan vadesinde ise sabit faiz oranı üzerinden
kısa pozisyon yazılır. (5) Her bir vade dilimindeki uzun ve kısa pozisyonlar aşağıda
belirtilen tabloda yer alan ilgili vade dilimindeki risk ağırlığı ile
ağırlıklandırılır. Aynı vade dilimindeki ağırlıklandırılmış toplam kısa ve
toplam uzun pozisyonlardan mutlak değer olarak küçük olanı üzerinden yüzde on
dikey sermaye yükümlülüğü hesaplanır. Her bir vade dilimi için tek bir net
pozisyon bulunması amacıyla bütün vade dilimlerindeki kısa ve uzun
pozisyonlar netleştirilir.
(6) Elde edilen vade dilimlerinin net kısa ve uzun pozisyonları,
her üç zaman aralığı için ayrı ayrı toplanır ve aynı zaman aralığı içinde
ters yönlü pozisyonlar olması durumunda, bunların mutlak değer olarak küçük olanının
mutlak değeri üzerinden I. zaman aralığı için yüzde kırk, II. ve III. zaman
aralığı için yüzde otuz oranında Yatay Sermaye Gereksinimi-I hesaplanır. (7) Üç zaman aralığı içindeki kısa ve uzun pozisyonlar
netleştirilerek her bir zaman aralığı için net pozisyonlar elde edilir. (8) Birbirine komşu zaman aralıklarında ters yönde pozisyonlar
söz konusu ise bunlardan mutlak değer olarak küçük olanının mutlak değeri
üzerinden yüzde kırk Yatay Sermaye Gereksinimi-II hesaplanır. (9) Birbirine komşu zaman aralıklarında ters yönlü pozisyonların
bulunması nedeniyle denkleşen ve Yatay Sermaye Gereksinimi-II hesaplanan
zaman aralığı pozisyonları netleştirilir. Eğer I ve II. Zaman Aralıkları
netleştirilmişse bulunan yeni pozisyon değeri Zaman Aralığı I’in pozisyonu;
II ve III. Zaman Aralıkları netleştirilmişse bulunan yeni pozisyon Zaman
Aralığı III’ün pozisyonu olarak kabul edilir. Zaman Aralığı I ve III’e ait
pozisyonların her ikisi de aynı yönde pozisyonlar ise toplamlarının mutlak
değeri üzerinden yüzde yüz, biri kısa diğeri uzun pozisyon ise mutlak değeri
küçük olanın mutlak değeri üzerinden yüzde yüz, her iki pozisyonun
netleştirilmesinden elde edilen pozisyonun mutlak değeri üzerinden de yüzde
yüz oranında Yatay Sermaye Gereksinimi -III hesaplanır. (10) Vade merdiveni tablosundaki tüm vade dilimlerinde veya
zaman aralıklarında aynı yönde pozisyon bulunması durumunda bunların
toplamının mutlak değeri üzerinden Yatay Sermaye Gereksinimi-III hesaplanır. (11) Dikey ve yatay sermaye gereksinimleri toplamı, getirisi
faiz oranı ile ilişkilendirilmiş finansal araçlara ilişkin genel piyasa riski
için gerekli olan sermaye yükümlülüğünü gösterir. Netleştirme MADDE 8- (1) Bankanın
alım satım hesaplarında yer alan, aynı kişi tarafından, aynı döviz kuru,
kupon ve vade üzerinden ihraç edilmiş benzer menkul kıymetler gibi birbiri
ile denkleşen finansal araçların uzun ve kısa pozisyonlarının, vade merdiveni
tablosuna yerleştirilmeden önce netleştirilmesine ilişkin usul ve esaslar
Kurulca belirlenir. Getirisi faiz oranı ile ilişkilendirilmiş finansal
araçlara ilişkin spesifik risk için sermaye yükümlülüğünün standart metot ile
hesaplanması MADDE 9- (1) Net
pozisyon tutarları üzerinden, alım satım hesapları içerisinde yer alan
getirisi faiz oranı ile ilişkilendirilmiş menkul kıymetlerin türü ve kalan
vadeleri dikkate alınarak aşağıdaki tablodaki oranlarda, spesifik risk için
sermaye yükümlülüğü hesaplanır.
(2) Nitelikli menkul kıymetler,
en az iki kredi derecelendirme kuruluşundan yatırım yapılabilir notu almış
menkul kıymetlerden oluşur. Sadece bir kredi derecelendirme kuruluşundan
yatırım yapılabilir notu almış veya hiç derecelendirilmemiş menkul kıymetler
de, söz konusu menkul kıymetleri ihraç edenin teşkilatlanmış bir borsaya kote
edilmiş menkul kıymetlerinin bulunması durumunda nitelikli menkul kıymet
olarak kabul edilir. (3) Faiz ve
döviz kuru swap işlemleri, forward faiz ve döviz işlemleri ve faiz oranı
future işlemleri için spesifik risk hesaplanmaz. Future sözleşmelerinde
işlemin dayandığı finansal araç, getirisi faiz oranı ile ilişkilendirilmiş
bir menkul kıymet ise bu menkul kıymet için spesifik risk bu maddede
belirtilen esaslara göre hesaplanır. Hisse senedi, yatırım fonu ve
katılma belgesi pozisyonlarına ilişkin genel piyasa riski ve spesifik risk
için sermaye yükümlülüğünün standart metot ile hesaplanması MADDE 10- (1) Bankalar, alım satım hesaplarında yer alan hisse
senedi ve hisse senetlerindeki fiyat değişikliklerinden etkilenen finansal
araçlar üzerinden spesifik risk ve genel piyasa riski için sermaye
yükümlülüğünü; a) Münferit hisse senetleri
ile ilişkilendirilmiş future ve vadeli işlemlerin cari piyasa fiyatlarını, b) Bir hisse senedi endeksi
ile ilişkilendirilmiş future işlemlerde, işlemin dayanağını oluşturan hisse
senedi portföyünün cari piyasa fiyatını esas alarak hesaplamak zorundadırlar. (2) Hisse senedi swap
işlemlerinde, işlemin her bir ayağını oluşturan pozisyonlar ayrı ayrı
değerlendirilir. Eğer swap işleminin ayaklarından bir tanesi sabit veya
değişken faiz oranı ile ilişkilendirilmişse buna ilişkin pozisyon 7 nci maddede
belirtilen usule uygun olarak faiz oranı riski için sermaye yükümlülüğünün
hesabında dikkate alınır. (3) Hisse senetlerine ilişkin
tutulan pozisyonlar ile spesifik ve genel piyasa riskleri için sermaye
yükümlülükleri, her bir teşkilatlanmış borsa bazında ayrı ayrı hesaplanır. (4) Aynı şirket tarafından
ihraç edilmiş hisse senetlerine ilişkin uzun ve kısa pozisyonlar netleştirildikten
sonra hesaplamaya dahil edilir. (5) Hisse senetleri
pozisyonlarının taşıdığı spesifik risk için ayrılması gereken sermaye
yükümlülüğü, hisse senetlerine ilişkin kısa ve uzun pozisyonların mutlak
değerleri toplamının yüzde sekizidir. Söz konusu oran, likit ve iyi çeşitlendirilmiş
portföyler için yüzde dört olarak uygulanır. Aşağıdaki tabloda yer alan
endekslere dayalı sözleşmeler için spesifik risk oranı yüzde iki, diğer
endekslerin konu edildiği sözleşmeler için ise yüzde dört olarak alınır.
(6) Yukarıdaki tabloda
belirtilen endeksler içinde yer alan hisse senetlerinden oluşan portföyler; a) Bir hisse senedine ilişkin tutulan pozisyonun tutarı,
her bir ülke pazarlarında tutulan pozisyon tutarının (ülke portföyünün) yüzde
onunu aşmıyorsa, b) Ülke portföylerinin yüzde onunu aşmayan ve en az
yüzde beşini oluşturan hisse senedi pozisyon tutarlarının toplamı, bankanın
tüm hisse senedi portföyünün yüzde ellisini aşmıyorsa, likit ve iyi çeşitlendirilmiş kabul edilir. (7) Hisse senetleri
pozisyonlarının taşıdığı genel piyasa riski için ayrılması gereken sermaye
yükümlülüğü, hisse senetlerine ilişkin toplam uzun pozisyonlar ile toplam kısa
pozisyonlar arasındaki farkın yüzde sekizidir. (8) Bankaların alım satım hesaplarında yer alan yatırım
fonu ve katılma belgeleri, portföyde yer alan her bir varlığa ilişkin
pozisyonun söz konusu varlığa ilişkin net pozisyon tutarına eklenmesi
suretiyle spesifik risk ve genel piyasa riski için sermaye yükümlülüğü
hesaplamalarına dahil edilir. Kur riski için sermaye
yükümlülüğünün standart metot ile hesaplanması MADDE 11- (1) Bankalar, tüm döviz varlıkları ve yükümlülükleri ile
kur riski içeren türev finansal araçları üzerinden kur riski için sermaye
yükümlülüğü hesaplamak zorundadırlar. Özkaynak hesaplamasında ana sermayeden
ve sermayeden indirilen yabancı para varlıklara ilişkin kur riski için
sermaye yükümlülüğü hesaplanmaz. (2) Sermaye
yükümlülüğünün hesaplanması amacıyla her bir döviz cinsinin Yeni Türk Lirası
karşılıkları itibarıyla aktif ve pasif hesaplarda bulunan tüm döviz varlık ve
yükümlülüklere ilişkin net pozisyon, döviz cinsinden cayılamaz nitelikli
gayrinakdi kredilere ilişkin net pozisyon ve türev finansal araçlara ilişkin
net pozisyon bulunur. Her bir döviz cinsi için hesaplanan net kısa
pozisyonlar ve net uzun pozisyonlar ayrı ayrı toplanır ve bunlardan mutlak
değer olarak büyük olanı ile mutlak değer olarak net altın pozisyonu toplamı
üzerinden yüzde sekiz oranında sermaye yükümlülüğü hesaplanır. (3) Döviz cinsinden cayılamaz nitelikli gayrinakdi
kredilere ilişkin net pozisyonun sermaye yükümlülüğü hesaplamasına dahil
edilmesinde, henüz nakde dönüşmemiş yükümlülüğe ilişkin alacak hakkının,
gayrinakdi krediyle aynı para cinsinden olması durumunda alacak tutarı, uzun
pozisyon olarak dikkate alınır. Bununla beraber alacak hakkının farklı döviz
cinsinden olması halinde alacak tutarı kendi döviz cinsinden uzun pozisyon
olarak döviz varlıkları arasında gösterilir. Gayrinakdi kredilere ilişkin
alacağın uzun pozisyon olarak dikkate alınmasında, alacak hakkının
belgelenmesi ya da teminat altına alınmış olması esastır. (4) Gayrinakdi kredi borçlusunun kredi değerliliği ve
ödeme yeteneği Bankalarca Kredilerin ve Diğer Alacakların Niteliklerinin
Belirlenmesi ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik çerçevesinde belirlenir. Bu şekilde yapılan değerlendirme
sonucunda net pozisyon hesaplamasında kullanılacak uzun pozisyon, gayrinakdi
kredi müşterisinden doğacak alacak tutarından, varsa pasif hesaplar
içerisinde kendisi için ayrılan özel karşılık tutarının çıkarılması ile
bulunur. (5) Dövize endeksli varlık ve yükümlülükler, net pozisyon
hesaplanmasında izlendikleri hesaba bakılmaksızın endekslendikleri döviz
cinsinden döviz varlık ve yükümlülükleri olarak gösterilirler. (6) Her bir döviz cinsi
itibarıyla; a) Netleştirilmemiş
uzun pozisyonları toplam tutarı ile netleştirilmemiş kısa pozisyonları toplam
tutarından mutlak değer olarak büyük olanın özkaynağının yüzde yüzünü, b) Netleştirilmemiş
uzun pozisyonları toplam tutarı ile netleştirilmemiş kısa pozisyonları toplam
tutarı arasındaki farkın da özkaynakların yüzde ikisini geçmemesi kaydıyla
bankalar, bu oranların sağlandığı döneme ilişkin olarak kur riski için
sermaye yükümlülüğü hesaplamayabilirler. (7) Özkaynak
tutarını geçmemek ve takip edildiği dövizdeki net uzun pozisyonu aşmamak
üzere, döviz ve dövize endeksli varlıklar bileşimini içeren yapısal uzun pozisyon
tutarı bu Yönetmelikle getirilen kur riski için sermaye yükümlülüğünden
muaftır. Söz konusu yapısal uzun pozisyonu oluşturan döviz ve dövize endeksli
varlıklar için sermaye yükümlülüğü hesaplanmaz. (8) Yapısal pozisyon
kapsamına girebilecek döviz ve dövize endeksli varlıklar, yapısal pozisyon
sayılmanın gerektirdiği nitelikler ve yapısal pozisyona tanınan sermaye
yükümlülüğü muafiyetinden yararlanma koşulları Kurulca belirlenir. Takas riski için sermaye yükümlülüğünün standart
metot ile hesaplanması MADDE 12- (1)
Bankalar, teslim tarihinde kendilerine teslim edilmemiş menkul kıymet (repo,
ters repo ve menkul kıymet ödünç işlemlerine konu olanlar hariç olmak üzere),
döviz veya emtianın sözleşmedeki fiyatının piyasa fiyatından düşük, teslim
tarihinde teslim etmedikleri menkul kıymet veya emtianın sözleşmedeki
fiyatının piyasa fiyatından yüksek olması halinde takas riski için sermaye
yükümlülüğü hesaplamak zorundadır. Takas riski için sermaye yükümlülüğü, sözleşme
fiyatı ile cari piyasa fiyatı arasındaki farkın mutlak değerinin aşağıdaki
tabloda yer alan vadeden sonraki iş günü sayısına göre belirlenmiş oranlardan
uygun olanının çarpılması suretiyle bulunur. Gerçekleşmeyen işlemin vade
tarihini izleyen ilk dört günü bakımından takas riski için sermaye yükümlülüğü
hesaplanmaz.
Emtia riski için sermaye yükümlülüğünün standart metot
ile hesaplanması MADDE 13- (1)
Bankalar izlendikleri hesaba bakılmaksızın emtiaya dayalı türev finansal
araçlar ve kıymetli madenler için emtia riski için sermaye yükümlülüğü
hesaplamak zorundadır. (2) Emtiaya dayalı türev finansal araçlara ilişkin
her bir pozisyon standart ölçüm birimi cinsinden ifade edilir. (3) Emtiaya dayalı türev finansal araçların kur riski
veya faiz oranı riski içermesi durumunda emtia riskine ilaveten, kur riski
veya faiz oranı risklerine karşı da sermaye yükümlülüğü hesaplanır. (4) Emtia riski her bir emtia cinsi üzerinden ayrı
ayrı hesaplanır. Bir emtiaya ilişkin pozisyonun hesabında; a) Yükümlülüğün yerine getirilmesinde birbirleri
yerine kullanılabilen aynı emtianın farklı alt ürünlerindeki pozisyonlar, b) Son bir yıllık sürede fiyat hareketleri arasındaki
korelasyon en az onda dokuz olan ve birbirlerinin ikamesi niteliğindeki
benzer emtialara ve bunlara dayalı sözleşmelere ilişkin pozisyonlar aynı emtiaya ilişkin pozisyon
olarak kabul edilir. (5) Emtia riski için sermaye yükümlülüğü, emtiaya
ilişkin net pozisyonun mutlak değerinin emtianın cari piyasa fiyatı ile
çarpılması suretiyle bulunacak değerin yüzde onbeşi ile emtianın uzun ve kısa
pozisyonlarının mutlak değerleri toplamının emtianın cari piyasa fiyatı ile
çarpılması suretiyle bulunacak değerin yüzde üçünün toplanması suretiyle
hesaplanır. Operasyonel
Riske Esas Tutarın Hesaplanması Operasyonel riske esas tutar MADDE 14- (1) Operasyonel
riske esas tutar, temel gösterge yöntemi, standart yöntem veya alternatif
yöntem ile hesaplanır. Söz konusu hesaplamada standart yöntem veya alternatif
yöntemin kullanılabilmesi için Kurumdan izin alınması zorunludur. Temel gösterge yöntemi MADDE 15- (1) Bankanın
son üç yıl itibariyla gerçekleşen yıl sonu brüt gelir tutarlarının yüzde
onbeşinin ortalamasının onikibuçuk ile çarpılması suretiyle bulunacak değer,
operasyonel riske esas tutar olarak dikkate alınır. (2) Yıllık brüt
gelir, yıl sonu itibariyle gerçekleşen faiz gelirleri ile faiz dışı
gelirlerin net tutarlarının toplamından oluşur. Bu tutara, karşılıklar,
bankanın destek hizmeti aldığı kişi ya da kuruluşlara yapılan ödemeler de
dahil olmak üzere faaliyet giderleri ilave edilir; satılmaya hazır ve vadeye kadar
elde tutulacak menkul kıymetler hesaplarında izlenen menkul kıymetlerin
satışından kaynaklanan kâr/zarar ile olağanüstü gelirler ve sigortadan tazmin
edilen tutarlar düşülür. (3) İkinci fıkra
çerçevesinde hesaplanacak yıllık brüt gelir tutarının negatif ya da sıfır
olduğu yıla ilişkin brüt gelir tutarı hesaplamaya dahil edilmeksizin ortalama
hesaplanır. Son üç yıl boyunca yıllık brüt gelir tutarının negatif ya da
sıfır olması halinde operasyonel riske esas tutar hesaplanmaz. Standart yöntem ve uygulama kriterleri MADDE 16- (1) Standart
yöntemde operasyonel riske esas tutar, yıllar itibariyle faaliyet kolları
bazında bulunacak sermaye yükümlülüğü tutarları toplamının üç yıllık
ortalamasının onikibuçuk ile
çarpılması suretiyle bulunur. Yıllar itibariyle faaliyet kolları bazında
sermaye yükümlülüğü toplamı, her bir faaliyet koluna ilişkin yıllık brüt
gelirin aşağıdaki tabloda yer alan bu
faaliyet kollarına karşılık gelen oranlar ile çarpılması suretiyle
bulunacak değerlerin her bir yıl için ayrı ayrı toplanması suretiyle
hesaplanır.
(2) Herhangi bir yıla ilişkin faaliyet kolları
bazında hesaplanan sermaye yükümlülüğü toplamının negatif olması halinde,
yıllar itibariyle faaliyet kolları bazında bulunacak sermaye yükümlülüğü
tutarları toplamının üç yıllık ortalamasının hesabında bu yıla ilişkin
sermaye yükümlülüğü toplamı sıfır olarak dikkate alınır. (3)
Kurum tarafından bu yöntemin kullanılabilmesi için izin verilmesinde; a) Banka yönetim kurulunca; 1)
Operasyonel
risk yönetimine ilişkin politika ve uygulama
usullerinin belirlenip belirlenmediği, 2) Periyodik
olarak operasyonel risk yönetimine ilişkin uygulamaların kontrol edilip
edilmediği, b) Bankanın iç kontrol, iç denetim ve risk yönetim
sistemlerinin yeterli olup olmadığı, c) Bankanın, mevcut
faaliyetlerinden elde ettiği brüt gelirleri birinci fıkrada belirtilen
faaliyetler ile eşleştiren yazılı muhasebe uygulamaları ya da talimatlarının
olup olmadığı, ç) Bankanın bilgi sistemlerinin birinci fıkrada
belirtilen faaliyetlerden kaynaklanan kâr ya da zararın düzenli bir şekilde
takibine imkan sağlayacak yapıya sahip olup olmadığı dikkate alınır. (4) Üçüncü
fıkranın (c) bendi uyarınca banka tarafından yapılacak brüt gelir tutarına
ilişkin eşleştirmelerde; a) Birinci fıkrada
belirtilen faaliyetler ile doğrudan eşleştirmenin mümkün olmadığı durumlarda,
bu faaliyetlerden hangisini destekleyen bir faaliyet olduğu değerlendirilir
ve o faaliyetten sağlanan gelire dahil edilir. b) Eğer birden
fazla faaliyet konusundan sağlanan bir gelirse en büyük katkısı olan
faaliyetten sağlanan gelir olarak hesaplamaya dahil edilir. Alternatif yöntem ve uygulama kriterleri MADDE
17- (1) Alternatif yöntemde operasyonel riske esas tutar, 16 ncı
maddenin birinci fıkrasında belirtilen perakende ve ticari bankacılık faaliyet kolları hariç olmak üzere, 16 ncı maddede belirtilen
usul ve esaslar çerçevesinde hesaplanacak son üç yıla ilişkin yıllık brüt
gelir tutarlarının ortalamasına, perakende ve ticari bankacılık
kapsamındaki kredilerin ve diğer alacakların yıl sonu bakiyelerinden
hareketle bulunacak son üç yıllık ortalamasının yüzde üçbuçuğu ilave edilerek bulunan değerin onikibuçuk
ile çarpılması suretiyle hesaplanır. (2) Kuruma bu
yöntemin kullanılabilmesi için yapılan izin başvurularına ilişkin
değerlendirmede 16 ncı maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen kriterler
dikkate alınır. İzin başvurusunda bulunulabilmesi için, bankanın son üç yıl
itibariyle 15 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen usul ve esaslar
çerçevesinde hesaplanacak yıllık brüt gelir tutarlarının en az yüzde
doksanının perakende ve
ticari bankacılık faaliyet kollarından elde edilmiş olması ve bu
durumun bağımsız denetim raporu ile belgelendirilmesi zorunludur. BEŞİNCİ BÖLÜM
Sermaye Yeterliliği Standart Oranı ve Konsolide Sermaye
Yeterliliği Standart Oranı Sermaye yeterliliği standart oranı ve hesaplanması MADDE 18- (1) Sermaye yeterliliği standart oranının asgari
yüzde sekiz olarak tutturulması ve idame ettirilmesi şarttır. (2) Sermaye yeterliliği standart oranı, ek-2’de yer
alan Sermaye Yeterliliği Analiz Formunda belirtilen esaslara göre ek-1’de yer
alan açıklamalar dikkate alınmak suretiyle hesaplanır. Sermaye yeterliliği
standart oranının hesaplanmasında Kanuna istinaden yürürlüğe giren
düzenlemelerde yer alan usul ve esaslara uygun olarak düzenlenen veriler
kullanılır. Konsolide sermaye yeterliliği standart oranı ve
hesaplanması MADDE 19- (1) Konsolide sermaye yeterliliği standart oranının
asgari yüzde sekiz olarak tutturulması ve idame ettirilmesi şarttır. (2) Kanuna ve buna ilişkin alt düzenlemelere göre ana
ortaklık niteliğine sahip olan ve konsolide mali tablolar hazırlama
yükümlülüğü bulunan bankalarca, konsolidasyona tabi tutulan ortaklıklarının
bilanço içi ve dışı hesapları konsolide mali tablo hazırlama esaslarına uygun
olarak toplulaştırıldıktan ve eliminasyon işlemleri gerçekleştirildikten
sonra, konsolide sermaye yeterliliği standart oranı, ek-3’te yer alan
Konsolide Sermaye Yeterliliği Analiz Formunda belirtilen esaslara göre
ek-1’de yer alan açıklamalar dikkate alınmak suretiyle hesaplanır.
Toplulaştırılmış ve eliminasyon işlemleri gerçekleştirilmiş bilanço içi ve
bilanço dışı hesapların kredi riskine esas tutarlarının hesaplanmasında
ikinci bölümde, piyasa riskine esas tutarın hesaplanmasında üçüncü bölümde,
operasyonel riske esas tutarın hesaplanmasında ise dördüncü bölümde belirtilen
usul ve esaslar uygulanır. (3) Konsolidasyona tabi tutulan banka dışı mali
kurumların faktoring alacakları ile çeşitli ikrazlarına ve vermiş oldukları
ödünçlere ilişkin kalemler, söz konusu analiz formunda kredi kalemleri
arasında gösterilir. Bildirim dönemi ve
farklılaştırma yetkisi MADDE 20- (1) Sermaye yeterliliği standart oranına ve konsolide
sermaye yeterliliği standart oranına ilişkin tablolar, Bankaların
Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelikte belirtilen özkaynak ve konsolide özkaynak
hesaplama dönemleri itibarıyla düzenlenir ve en geç belirtilen tarihleri
takip eden bir aylık süre içerisinde Kuruma gönderilir. (2) Kurul, bankaların iç
sistemleri, aktif ve malî yapıları dikkate alınarak asgari sermaye
yeterliliği oranı ile asgari konsolide sermaye yeterliliği standart oranının
artırılmasını, banka bazında farklı oranların uygulanmasını ve hesaplama ve
gönderilme dönemlerinin farklılaştırılmasını kararlaştırabilir. ALTINCI BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler
Oransal sınırlara uyumsuzluk MADDE 21- (1) Sermaye yeterliliği standart oranı ile konsolide
sermaye yeterliliği standart oranından herhangi birinin asgari sınırın altına
düşmesi halinde, hesaplama döneminden itibaren altı ayı geçmemek üzere
Kurulca belirlenecek süre içerisinde asgari oran sınırlarının sağlanması
zorunludur. (2) Yapılacak
incelemelerde, bu Yönetmelikle düzenlenen standart oranların tutturulmasına yönelik
fiktif işlem yapıldığının tespit edilmesi halinde, bu işlemlere karşılık
gelen tutarlar geriye yönelik olarak varlık ve yükümlülüklerden düşülmek
suretiyle ilgili döneme ilişkin standart oranlar yeniden hesaplanır. Özellik arz eden işlem, hesap ve finansal araçlar MADDE 22- (1) Özellik arz eden işlem, hesap ve finansal
araçların konsolide ve konsolide olmayan sermaye yeterliliği standart
oranlarının hesaplanmasında dikkate alınmalarına ilişkin usul ve esaslar tebliğlerle düzenlenir. Yürürlükten kaldırılan
yönetmelik MADDE 23- (1) 31/1/2002
tarihli ve 24657 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Geçici
ve kesin teminat mektupları ile akreditifler GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Daha düşük risk
ağırlığına tabi tutulabilecekler hariç olmak üzere, 1/1/2008 tarihine kadar
ek-2 ve ek-3 uygulamasında; a) Geçici
ve kesin teminat mektupları yüzde yirmi, b) Akreditifler yüzde elli oranında
risk ağırlığına tabi tutulur. Yürürlük MADDE
24- (1) Bu Yönetmeliğin 14, 15, 16
ve 17 nci maddeleri 1/6/2007 tarihinde, diğer maddeleri yayımı tarihinde
yürürlüğe girer. Yürütme MADDE
25- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||