|
Milletlerarası Andlaşma Karar
Sayısı : 2005/8567 10 Haziran 2004 tarihinde Kabil’de imzalanan ve
3/2/2005 tarihli ve 5297 sayılı Kanun ile onaylanması uygun bulunan ekli
“Türkiye Cumhuriyeti ve Afganistan İslami Geçiş Devleti Arasında
Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma”nın
onaylanması; Dışişleri Bakanlığı’nın 18/2/2005 tarihli ve EİGY/57289 sayılı
yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü maddesine
göre, Bakanlar Kurulu’nca 7/3/2005 tarihinde kararlaştırılmıştır. Ahmet Necdet SEZER CUMHURBAŞKANI
Türkiye
Cumhuriyeti ve Afganistan İslami Geçiş Devleti Arasında Yatırımların Karşılıklı
Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma Türkiye Cumhuriyeti ve Afganistan
İslami Geçiş Devleti
bundan sonra "Taraflar" olarak anılacaklardır. Özellikle bir Taraf
yatırımcılarının, diğer Tarafın ülkesinde yapacakları yatırımlarla ilgili
olmak üzere aralarındaki ekonomik işbirliğini artırma arzusu ile, Anılan yatırımların tâbi olacağı
uygulamalara ilişkin bir anlaşma akdinin, sermaye ve teknoloji akımı ile
Tarafların ekonomik gelişimini teşvik edeceğini kabul ederek, İstikrarlı bir yatırım ortamı
meydana getirmek ve ekonomik kaynakların en etkin biçimde kullanılmalarını
sağlamak üzere, yatırımların adil ve hakkaniyete uygun muameleye tâbi
tutulmasının gerektiği hususunda mutabık kalarak ve Yatırımların karşılıklı teşviki
ve korunması için bir anlaşma yapılması kararıyla, Aşağıdaki şekilde anlaşmaya
varmışlardır: MADDE 1 Tanımlar İşbu Anlaşmada: 1. "Yatırımcı" terimi: (a) Taraflardan her birinin
yürürlükteki hukukuna göre vatandaşı sayılan gerçek kişileri, (b) Taraflardan her birinin yürürlükteki
hukukuna uygun olarak kurulmuş ve genel idare merkezleri o Tarafın ülkesinde
bulunan, şirketleri, firmaları ya da iş
ortaklıklarını ifade eder. 2. "Yatırım" terimi, ev
sahibi Tarafın kanunlarına ve nizamlarına uygun olarak, her türlü malvarlığını,
ve özellikle, bunlarla kısıtlı olmamak koşuluyla, aşağıdakileri içerir: (a) hisseler, hisse senetleri ya da şirketlere iştirakin diğer şekilleri; (b) yeniden yatırımda kullanılan
gelirler, para alacakları veya bir yatırımla ilgili malî değeri olan diğer
haklar; (c) mülkün ülkesinde bulunduğu
Tarafın kanunlarına ve mevzuatına uygun olarak tanımlanmış taşınır ve
taşınmaz mallar, aynı zamanda ipotek, haciz, rehin ve diğer benzeri hakları; (d) patentler, sınaî tasarımlar,
teknik prosesler gibi sınaî ve fikrî mülkiyet hakları yanında ticarî markalar, peştemaliye
ve know-how ve diğer
benzer haklar; (e) doğal kaynaklarla ilgili
olarak verilmiş imtiyazlarını da kapsayacak şekilde, kanunla veya sözleşmeyle
sağlanan iş imtiyazları. Anılan terim, ülkesinde yatırım
yapılan Tarafın kanunlarına ve nizamlarına uygun olarak yapılan tüm doğrudan
yatırımları ifade etmektedir. "Yatırım" terimi, işbu Anlaşmanın
yürürlüğe girme tarihinde mevcut bulunan veya daha sonra bir Akit Tarafın
ülkesinde yapılan tüm yatırımları kapsar. 3. "Gelirler" terimi,
bir yatırımdan elde edilen ve bunlarla kısıtlı olmamak kaydıyla, kâr, faiz,
sermaye kazançları, royaltiler, ücretler ve
temettüleri ifade eder. 4. "Ülke" terimi,
ülkeyi, karasularını aynı zamanda her bir Tarafın uluslararası hukuka göre
tabiî kaynakların araştırılması, işletilmesi ve korunması amacıyla üzerinde
egemenlik veya kaza hakkının bulunduğu deniz alanlarını ifade eder. MADDE 2 Yatırımların Teşviki ve Korunması 1. Her bir Taraf ülkesindeki
diğer Tarafın yatırımcılarının yatırımlarını mümkün olduğunca teşvik
edecektir. 2. Her bir Tarafın
yatırımcılarının yatırımları her zaman adil ve eşit bir muameleye tâbi
tutulacak ve diğer Tarafın ülkesinde tam korumaya sahip olacaktır. Hiç bir
Taraf bu gibi yatırımların yönetimine, sürdürülmesine, kullanımına,
faydalanılmasına, genişletilmesine veya elden çıkarılmasına hiç bir şekilde
makul olmayan veya ayrımcı tedbirlerle engel olmayacaktır. MADDE 3 Yatırımlara Uygulanacak Muamele 1. Her bir Taraf, yatırımları ve
bunlarla bağlantılı faaliyetleri, herhangi üçüncü bir ülkenin
yatırımcılarının yatırımlarına benzer durumda uygulanandan daha az elverişli
olmayan koşullarda, ilgili kanun ve nizamlarına uygun olarak ülkesine kabul
edecektir. 2. Her bir Taraf,
gerçekleştirilmiş olan bu yatırımlara; kendi yatırımcılarının ya da herhangi bir üçüncü ülke yatırımcılarının
yatırımlarına, benzer durumda uygulanandan -hangisi daha elverişli ise- daha
az elverişli olmayan bir muamele uygulanmasını sağlayacaktır. 3. Taraflar, diğer Tarafın bir
yatırımın yapılması veya sürdürülmesi bağlantılı olarak ülkesine girmek
isteyen kişilerinin, ülkelerine giriş ve ikameti için yaptığı başvuruları,
ulusal mevzuatları çerçevesinde iyi niyetle değerlendirecektir. Aynı muamele,
bir yatırımla ilgili olarak diğer Tarafın ülkesine girmeyi ve orada çalışmak
amacıyla ikamet etmeyi arzu eden her bir Tarafın vatandaşlarına da
uygulanacaktır. Çalışma izinleri için yapılacak başvurular da iyi niyetle
değerlendirilecektir. 4. İşbu Anlaşmanın hükümleri
Taraflardan herhangi birinin taraf olduğu aşağıda yer alan anlaşmalarla
ilgili olarak etkide bulunmayacaktır: (a) herhangi bir mevcut veya
gelecekte kurulacak gümrük birliği, bölgesel ekonomik teşkilat veya benzer
uluslararası anlaşmalar, (b) tamamen veya kısmen
vergilendirme ile ilgili anlaşmalar. MADDE 4 Kamulaştırma ve Tazminat 1. Yatırımlar, kamu yararı
amacıyla, ayrımcı olmayacak biçimde, zamanında, yeterli ve etkin tazminat
ödeyerek ve yürürlükteki hukuk çerçevesinde ve işbu Anlaşmanın 3’üncü
Maddesinde belirtilen genel ilkelere uygun olarak yapılan işlemler dışında,
kamulaştırma, devletleştirme veya doğrudan veya dolaylı olarak benzeri
etkileri yaratan uygulamalara maruz bırakılmayacaktır. 2. Söz konusu tazminat,
kamulaştırılan yatırımın kamulaştırma işleminin uygulanmasından veya
kamulaştırmanın öğrenilmesinden hemen önceki gerçek değerine eşit olacaktır.
Tazminat gecikmesiz olarak ödenecek ve Madde 5 paragraf 2’de tanımlandığı
gibi serbestçe transfer edilebilir olacaktır. 3. Yatırımları, savaş, ayaklanma,
iç karışıklıklar veya diğer benzer olaylar nedeniyle diğer Tarafın ülkesinde
zarara uğrayan Taraflardan birinin yatırımcıları, diğer Tarafça, söz konusu
zararların karşılanması bakımından kendi yatırımcılarına ya
da herhangi bir üçüncü ülke yatırımcılarına gösterdiği muameleden daha az
elverişli olmamak kaydıyla, hangisi daha elverişli ise, o muameleye tâbi
tutulacaktır. MADDE 5 Ülkesine İade ve Transfer 1. Her bir Taraf, bir yatırımla
ilgili bütün transferlerin kendi ülkesinden içeri ve dışarıya serbestçe ve
gecikme olmaksızın yapılmasına iyi niyetle izin verecektir. Bu gibi
transferler aşağıdakileri içerir: (a) gelirler, (b) bir yatırımın tamamının veya bir
kısmının satışı veya tasfiyesinden elde edilen meblağlar, (c) Madde 4 çerçevesinde ödenecek
tazminatlar, (d) yatırımlarla ilgili olarak
alınmış kredilerin ana para ve faiz ödemeleri, (e) diğer Tarafın ülkesinde, bir
yatırımla ilgili uygun çalışma izinlerini almış olan bir Tarafın
vatandaşlarının aldıkları maaş, ücret ve diğer gelirleri, (f) bir yatırım uyuşmazlığından
doğan ödemeler. 2. Aksi yatırımcı ve ev sahibi
Tarafça kararlaştırılmadıkça, transferler, yatırımın yapılmış olduğu konvertibl para birimi veya herhangi bir konvertibl para birimiyle transferin yapıldığı tarihte
geçerli olan döviz kuru üzerinden yapılacaktır. MADDE 6 Halefiyet 1. Eğer bir Taraf yatırımcısının
yatırımı, ticarî olmayan risklere karşı kanunî bir sistem dahilinde sigorta
edilmişse, sigortalayanın ilgili sigorta anlaşmasının şartlarından
kaynaklanan her türlü halefiyeti diğer Tarafça
tanınacaktır. 2. Sigortalayan, yatırımcının
kullanmaya yetkili olabileceği haklar dışında hiç bir hakkı kullanmaya
yetkili olmayacaktır. 3. Bir Taraf ile sigortalayan
arasındaki uyuşmazlıklar, işbu Anlaşmanın 7. Maddesi hükümleri uyarınca
çözümlenecektir. MADDE 7 Bir Taraf ile Diğer Tarafın
Yatırımcısı Arasındaki Uyuşmazlıkların Çözümü 1. Taraflardan biri ile diğer
Tarafın bir yatırımcısı arasındaki o yatırımcının yatırımı ile ilgili olarak
çıkan ihtilaflar, yatırımcı tarafından ev sahibi Tarafa ayrıntılı bilgi
içerecek şekilde yazılı olarak bildirilecektir. Mümkün olduğunca, yatırımcı
ve ilgili Taraf bu uyuşmazlıkları, iyi niyetli karşılıklı görüşme ve
müzakereler yoluyla çözümlemeye çalışacaklardır. 2. Eğer uyuşmazlıklar, birinci
paragrafta belirtilen yazılı bildirim tarihinden itibaren altı ay içinde, bu
yolla çözümlenemezse; yatırımcının seçebileceği aşağıdaki mercilere sunulabilir: a) Her iki Tarafında bu
Sözleşmeye imzacı olmaları halinde, "Devletler ile Diğer Devletlerin
Vatandaşları Arasındaki Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü Sözleşmesi" ile
kurulmuş olan Yatırım Uyuşmazlıklarının Çözümü için Uluslararası Merkezi
(ICSID), (b) Birleşmiş Milletler
Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu’nun Tahkim Kurallarına göre bu maksatla
kurulacak bir tahkim mahkemesi (UNCITRAL), veya (c) İstanbul Ticaret Odası
Tahkim, Uzlaştırma ve Hakem Bilirkişilik Müessesesi, (d) Afgan Ticaret Odası Tahkim
Komisyonu. 3. Tahkim kararı; uyuşmazlığın
bütün tarafları için kesin ve bağlayıcı olacaktır. Herbir
Taraf verilen kararı millî hukuku çerçevesinde yerine getirecektir. MADDE 8 Taraflar Arasındaki Uyuşmazlıkların
Çözümü 1. Taraflar, işbu Anlaşmanın
yorumu veya uygulaması ile ilgili aralarındaki her türlü uyuşmazlığa iyi
niyet ve işbirliği ruhu içinde, çabuk ve adil çözüm arayacaklardır. Bu
bakımdan, Taraflar bu tür çözümlere ulaşmak için doğrudan ve anlamlı
görüşmeler yapmayı kabul ederler. Eğer Taraflar, aralarında uyuşmazlığın
başladığı tarihten itibaren altı ay içinde bu yöntemle uzlaşmaya
varamazlarsa, uyuşmazlık Taraflardan birinin talebi üzerine, üç üyeli bir
tahkim heyetine sunulabilir. 2. Talebin alınmasından itibaren
iki ay içinde, her bir Taraf birer hakem tayin edecektir. Bu iki hakem üçüncü
bir devlet vatandaşı olan üçüncü bir hakemi Başkan olarak seçeceklerdir.
Taraflardan biri belirlenen süre içinde bir hakem tayin edemezse, diğer
Taraf, Uluslararası Adalet Divanı Başkanından bu tayini yapmasını talep
edebilir. 3. Eğer iki hakem, atanmalarından
itibaren iki ay içinde Heyet Başkanının seçimi konusunda anlaşma
sağlayamazlarsa, Heyet Başkanı, Taraflardan birinin talebi üzerine
Uluslararası Adalet Divanı Başkanı tarafından seçilecektir. 4. Uluslararası Adalet Divanı
Başkanı, işbu Maddenin ikinci ve üçüncü paragraflarında belirtilen hallerde
görevini yerine getirmekten alıkonulursa veya bu şahıs Taraflardan birinin
vatandaşı ise seçim Başkan Yardımcısı tarafından yapılacaktır ve Başkan
Yardımcısı da anılan görevi yerine getirmekten alıkonulursa veya Taraflardan
birinin vatandaşı ise seçim Taraflardan birinin vatandaşı olmayan en kıdemli
Divan üyesi tarafından yapılacaktır. 5. Tahkim Heyeti Heyet Başkanının
seçildiği tarihten itibaren tercihen üç ay içinde, işbu Anlaşmanın diğer
maddeleriyle tutarlı olacak şekilde usul kuralları üzerinde anlaşmaya
varacaklardır. Böyle bir anlaşmanın sağlanmaması halinde, Tahkim Heyeti,
uluslararası tahkim usulü kurallarını dikkate alarak usul kurallarını tayin
etmesini Uluslararası Adalet Divanı Başkanından talep edecektir. 6. Aksi kararlaştırılmadıkça,
Başkanın seçildiği tarihten itibaren sekiz ay içinde, bütün beyanlar
yapılacak, bütün duruşmalar tamamlanacak ve Tahkim Heyeti -hangisi daha sonra
gerçekleşirse- son beyanlardan veya duruşmaların bittiği tarihten sonra iki
ay içinde karara varacaktır. Tahkim Heyeti, nihaî ve bağlayıcı olacak
kararını oy çokluğu ile alacaktır. 7. Başkanın, diğer hakemlerin
masrafları ve yargılama ile ilgili diğer masraflar Taraflarca eşit olarak
ödenecektir. Bununla birlikte, Tahkim Heyeti giderlerin daha yüksek bir
oranının Taraflardan biri tarafından ödenmesine re’sen
karar verebilir. 8. Eğer bir uyuşmazlık, işbu
Anlaşmanın 7. Maddesi uyarınca bir uluslararası tahkim mahkemesine sunulmuşsa
ve hala mahkeme önündeyse, aynı uyuşmazlık işbu Madde hükümleri uyarınca
başka bir uluslararası tahkim mahkemesine sunulmayacaktır. Bu, her iki Taraf
arasında doğrudan ve anlamlı görüşmeler yoluyla bağlantı kurmayı
engellemeyecektir. MADDE 9 Yürürlüğe Girme 1. Her bir Taraf işbu Anlaşmanın
ülkesinde yürürlüğe girmesi için gerekli anayasal işlemlerin tamamlandığını
yazılı olarak diğerine bildirecektir. İşbu Anlaşma iki bildirimden
sonuncusunun tarihinde yürürlüğe girecektir. Anlaşma on yıllık bir dönem için
yürürlükte kalacak ve bu Maddenin ikinci paragrafına göre sona erdirilmediği
sürece yürürlükte kalacaktır. İşbu Anlaşma, yürürlüğe giriş tarihinde mevcut
yatırımlar yanında bu tarihten sonra yapılan veya gerçekleşen yatırımlara da
uygulanacaktır. 2. Taraflardan her biri yazılı
olarak diğer Tarafa bir yıl öncesinden feshi ihbarda bulunarak, Anlaşmayı ilk
on yıllık dönemin sonunda veya bundan sonra her an sona erdirilebilir. 3. İşbu Anlaşma Taraflar arasında
yazılı bir anlaşma ile değiştirilebilir. Herhangi bir değişiklik, Taraflardan
her birinin diğer Tarafa değişikliğin yürürlüğe girmesi için gerekli tüm
dahili formaliteleri tamamladığını bildirmesi üzerine yürürlüğe girecektir. 4. İşbu Anlaşmanın sona erme
tarihinden önce yapılan ya da gerçekleşen ve bu
Anlaşmanın uygulanacağı yatırımlarla ilgili olarak, bu Anlaşmanın diğer bütün
Maddelerinin hükümleri, söz konusu sona erme tarihinden itibaren ilave bir on
yıl daha yürürlükte kalacaktır. Bu Anlaşmayı Tarafların tam
yetkili temsilcileri, huzurlarında imzalamışlardır. 10 Haziran 2004 tarihinde,
Kabil’de, her biri eşit asıllar olmak üzere, Türkçe, Dari
ve İngilizce dillerinde imzalanmıştır. Yorumda uyuşmazlık halinde
İngilizce metin esas alınacaktır. TÜRKİYE
CUMHURİYETİ AFGANİSTAN
İSLAMİ GEÇİŞ DEVLETİ HÜKÜMETİ
ADINA HÜKÜMETİ
ADINA ZEKİ
ERGEZEN SEYİT
MUSTAFA KAZIMİ BAYINDIRLIK VE İSKAN BAKANI TİCARET
BAKANI Yabancı Dil metni Resmî
Gazete'nin mevcut baskısında bulunmaktadır. |