Yönetmelik

Sanayi ve Ticaret Bakanlığından:

Motorlu Araçlar ve Römorkların Lastikleri ve Bu Lastiklerin Takılması

ile İlgili Tip Onayı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına

Dair Yönetmelik

(2001/43/AT ile Değişik 92/23/AT)

MADDE 1 — 25/4/2000 tarihli ve 24030 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkların Lastikleri ve Bu Lastiklerin Takılması ile İlgili Tip Onayı Yönetmeliğinin (92/23/AT) 2 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Madde 2 — Bu Yönetmelik, MARTOY kapsamında yer alan motorlu araçlara ve römorklarına takılmak üzere imal edilen lastiklere AT tip onayı verilmesi ve bu lastiklerin araçlara takılması bakımından araca AT tip onayı verilmesine ilişkin hükümleri kapsar.

Bu Yönetmeliğin Ek V’te belirtilen Lastik/Yol gürültü emisyonu ile ilgili şartları, 1/10/1980 tarihinde veya sonrasında ilk defa kullanılan araçlara takılmak üzere tasarlanan lastiklere uygulanır.

Bu Yönetmeliğin Ek V’te belirtilen şartları, aşağıdaki lastiklere uygulanmaz:

a) Hız değeri 80 km/h’den az olan lastiklere,

b) Anma jant çapı 254 mm’yi (veya kod 10) geçmeyen veya 635 mm veya daha fazla (kod 25) olan lastiklere,

c) Ek II madde 2.3.6’da tarif edilen T tipi geçici kullanım yedek lastiklere,

d) Sadece 1/10/1980’den önce ilk kez tescil edilen araçlara takılmak üzere tasarlanan lastiklere.”

MADDE 2 — Aynı Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (f) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“b) MARTOY: Avrupa Topluluğunun 70/156/AT Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı Yönetmeliğinin Resmî Gazete’de yayımlanan şekliyle son seviyesini,”

“f) Lastik: MARTOY’a tâbi araçlara takılması amaçlanmış, orijinal parça veya yedek parça şeklindeki çivi delikleri bulunan kış lastikleri de dahil olmak üzere herhangi yeni havalı (pnömatik) lastik. Bu tarif çivili kış lastiklerini kapsamaz.”

MADDE 3 — Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Madde 6 — Tip onayı işlemleri aşağıda belirtilmiştir.

a) Onay Kuruluşu, Ek I’de belirtilen şartlara göre Ek II’nin şartlarını karşılayan bütün lastik tiplerine AT tip onayı verir ve bu lastiklere Ek I’de belirtildiği şekilde bir onay numarası verir.

b) Onay Kuruluşu, Ek I’de belirtilen şartlara göre Ek V’in şartlarını karşılayan bütün lastik tiplerine AT tip onayı verir ve bu lastiklere Ek I’de belirtildiği şekilde bir onay numarası verir.

c) Onay Kuruluşu, lastiklerin (uygun olduğunda yedek lastikler dahil) Ek II’nin şartlarını ve Ek IV'de belirtilen araçlarla ilgili şartları karşılamaları halinde, Ek III'de belirtilen şartlar dahilinde tüm motorlu araçlara lastikleri konusunda AT tip onayı verir ve böyle bir araca Ek III'de belirtildiği şekilde bir onay numarası verir.”

MADDE 4 — Aynı Yönetmeliğin 10 uncu maddesine aşağıdaki (f), (g), (h), (i) ve (j) bentleri eklenmiştir.

“f) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren araçlar veya lastikler 2001/43/AT(*) ile değiştirilen bu Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun olursa lastiklerle ve bunların yeni araçlara takılması ile ilgili nedenlerden dolayı Onay Kuruluşu:

1) Bir araç tipine veya bir lastik tipi için AT tip onayını veya ulusal tip onayının verilmesini reddedemez veya

2) Aracın tescilini, satışını veya hizmete girişini ve lastiklerin satışını veya hizmete girişini veya kullanımını yasaklayamaz.

(*) Motorlu Araçların ve Römorklarının Lastikleri ve Bu Lastiklerin Takılmasıyla ilgili 92/23/EEC sayılı Konsey direktifini değiştiren 17/6/2001 tarihli ve 2001/43/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi direktifi.

g) 1/8/2005 tarihinden itibaren Onay Kuruluşu, bu Yönetmelik kapsamında bulunan ve Bu Yönetmeliğin (2001/43/AT) şartlarını karşılamayan lastik tipleri için bundan böyle AT tip onayı vermeyebilir ve ulusal tip onayı vermeyi reddeder.

h) 1/8/2005 tarihinden itibaren Onay Kuruluşu, Bu Yönetmeliğin (2001/43/AT) şartları karşılanmazsa, araç lastikleri veya bu lastiklerin takılmasıyla ilgili nedenlerden dolayı bir araç tipi için bundan böyle AT tip onayını veya ulusal onayı vermeyebilir.

i) 4/2/2006 tarihinden itibaren Onay Kuruluşu;

1) Bu Yönetmeliğin (2001/43/AT) şartları karşılanmazsa, MARTOY hükümlerine uygun olarak yeni araçlara verilen uygunluk belgelerinin MARTOY’un 9 uncu maddesinin amaçları bakımından geçerli olmadığını kabul eder.

2) Bu Yönetmeliğin (2001/43/AT) şartlarını karşılamayan yeni araçların tescilini reddeder satışını veya hizmete girişini yasaklar.

j) 1/10/2009’dan itibaren, Bu Yönetmeliğin (2001/43/AT) hükümleri, MARTOY’un 9 uncu maddesinin (b) bendinin amaçları bakımından, bu Yönetmelik kapsamına giren tüm lastiklere uygulanır. İstisnai olarak C1d ve C1e sınıfı lastiklere bu hükümler sırasıyla 1/10/2010 ve 1/10/2011’den itibaren uygulanır.”

MADDE 5 — Aynı Yönetmelikte geçen “AT aksam tip onayı belgesi”, “AT araç tip onayı belgesi” ve “AT onayı” ibareleri “AT tip onayı” olarak değiştirilmiştir.

MADDE 6 — Aynı Yönetmeliğin Ek IV’ünün madde 3.1.1’i aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“3.1.1 Madde 3.7.4’e tâbi olarak bir araca takılı her lastik, mümkünse yedek lastik de dahil olmak üzere, Ek I madde 4’te belirtilen AT tip onayı işaretleri veya BM/AEK Regülasyon No: 30 ve No:54’e uygunluğu gösteren tip onay işareti taşımalıdır. BM/AEK tip onay işaretlerinin Ek II’ye uygun olarak verilen AT tip onay işaretlerine denk olduğu kabul edilir.”

MADDE 7 — Aynı Yönetmeliğe Ek I’den önce gelmek üzere ekteki Ekler Listesi ilave edilmiş, aynı Yönetmeliğin Ek I’i ekteki şekilde değiştirilmiş ve aynı Yönetmeliğe ekteki Ek V ile Ek VI ilave edilmiştir.

Yürürlük

MADDE 8 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 9 — Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.

“Ekler Listesi

Ek I Lastiklerin AT tip onayı ile ilgili hükümleri

İlâve 1 Bir lastik tipinin AT tip onayı ile ilgili bilgi dokümanı (tanıtım belgesi)

İlâve 2 AT tip onayı belgesi (lastikler)

İlâve 3 Lastik/yol gürültü emisyonu bakımından bir lastik tipinin AT tip onayıyla ilgili bilgi dokümanı

İlâve 4 AT tip onayı belgesi (lastik/yol gürültü emisyonu)

Ek II (1) Lastiklerin özellikleri

İlâve 1 Açıklayıcı şekil

İlâve 2 Yük kapasite endeksinin ve taşınabilecek karşılık gelen azami kütlenin sembollerinin listesi

İlâve 3 Lastik işaretlemelerinin düzenlenmesi

İlâve 4 Basınç endeksi ile basınç birimleri arasındaki ilişki

İlâve 5 Bazı ebat gösterimli lastiklerin ölçüm jantı, dış çapı ve kesit genişliği

İlâve 6 Lastik boyutlarını ölçme yöntemi

İlâve 7 Yük/hız dayanıklılık deneyleri için işlem

İlâve 8 Hıza göre yük kapasitesi değişimi ticari araç lastikleri radyal ve diyagonal

Ek III Lastiklerin takılması ile ilgili araç tip onayı için idari hükümler

İlâve 1 Lastiğin takılması bakımından bir araç tipinin AT tip onayı ile ilgili tanıtım belgesi

İlâve 2 Bir araç için AT tip onayı belgesi

Ek IV Lastiklerin takılmasına göre araçların özellikleri

Ek V Lastik/yol gürültü emisyonu

İlâve 1 Lastik-yol ses seviyeleri için deney yöntemi, seyir yöntemi

İlâve 2 Deney raporu

Ek VI Deney alanının özellikleri

—————————

(1) Lastikler için teknik şartlar Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu’nun 30 ve 54 sayılı Yönetmelikleriyle benzerdir.”

“ Ek I

LASTİKLERİN AT TİP ONAYI İLE İLGİLİ HÜKÜMLERİ

1 Bir lastik tipinin AT tip onayı için başvuru

1.1 MARTOY’un 5 inci maddesine (70/156/AT sayılı yönetmeliğin madde 3(4)’üne) uygun bir lastik tipi için AT tip onayı başvurusu lastik imalâtçısı tarafından yapılmalıdır.

1.1.1 Ek II’ye uygun AT tip onayı başvurusu, ilâve 1’deki bilgi dokümanında tarif edildiği şekilde lastik tipinin bir tarifi ile birlikte üç nüsha olarak yapılmalıdır.

1.1.1.1 Başvuru, onay için sunulan lâstiğin sırt desenini tanımlayan bir kroki veya temsili fotoğrafla ve şişirilerek ölçme jantına takılmış lâstiğin ilgili boyutlarını (Ek II madde 6.1.1 ve madde 6.1.2) gösteren lastik dış profilinin bir çizimi ile birlikte (tümü üç nüsha olarak) yapılmalıdır. Onay başvurusu, yetkili merciinin isteğine bağlı olarak onaylanmış bir deney lâboratuarının vereceği deney raporu veya bir ya da iki adet lastik numunesini de içermelidir.

1.1.1.2 Başvuru, onay merciince belirlenen numune sayısı veya görevlendirilen teknik servisçe verilen deney raporuyla birlikte yapılmalıdır.

1.1.2 Ek V’e uygun AT tip onayı başvurusu, İlâve 3’deki bilgi dokümanında tarif edildiği şekilde lastik tipinin bir tarifi ile birlikte üç nüsha olarak yapılmalıdır.

1.1.2.1 Başvuru, lastik tipini temsil eden sırt deseninin krokileri, çizimleri veya fotoğrafları ile birlikte (tümü üç nüsha olarak) yapılmalıdır.

1.1.2.2 Başvuru, onay merciince belirlenen numune sayısı veya görevlendirilen teknik servisçe verilen deney raporuyla birlikte yapılmalıdır.

1.2 İmalatçı aşağıdakileri dahil etmek üzere AT tip onayı kapsamının genişletilmesi için başvurabilir:

1.2.1 Ek II’ye uygun AT tip onayları için değiştirilmiş lastik tipleri ve/veya

1.2.2 Ek V’e uygun AT tip onayları için ilâve lastik ebat gösterimleri ve/veya değiştirilmiş marka isimleri veya imalâtçının ticari tarifleri ve/veya sırt desenleri.

1.3 MARTOY’un 16 ncı maddesine (70/156/AT sayılı yönetmeliğin madde 14(1)’ine) uygun olarak onay mercii lastik imalâtçısının laboratuarlarını 31 Aralık 2005 tarihine kadar onaylanmış deney laboratuvarları olarak kabul edebilir.

2 İşaretlemeler

2.1 AT tip onayı için sunulan bir lastik tipinin numuneleri başvuru sahibinin açıkça görünür ve silinmeyen ticari marka veya adını taşımalı ve bu Ekin Bölüm 4’ünde öngörüldüğü şekilde AT tip onay işaretinin gösterimi için yeterli alan bırakılmalıdır.

3 AT tip onayı

3.1 Ek II’nin şartlarını karşılayan ve yukarıda madde 1.1.1’in şartlarını karşılayan her bir lastik tipine, MARTOY’un 6 ncı maddesine (70/156/AT sayılı Yönetmeliğin madde 4’üne uygun) olarak AT tip onayı ve bir AT tip onay numarası verilmelidir.

3.1.1 Ek II’ye uygun bir lastik tipiyle ilgili onay verilmesi, onay kapsamının genişletilmesi veya reddedilmesi veya onayın geri çekilmesi veya imalâtın durdurulmasına ilişkin bildirim, MARTOY’un 6 ncı maddesi (70/156/AT sayılı yönetmeliğin madde 4(6)’sına) uygun olarak üye ülkelere bildirilmelidir.

3.2 Ek V’in şartlarını karşılayan ve yukarıda madde 1.1.2’nin şartlarını karşılayan her bir lastik tipine, MARTOY’un 6 ncı maddesine (70/156/AT sayılı yönetmeliğin madde 4’üne) uygun olarak AT tip onayı ve bir AT tip onay numarası verilmelidir.

3.2.1 Ek V’e uygun bir lastik tipiyle ilgili onay verilmesi, onay kapsamının genişletilmesi veya reddedilmesi veya onayın geri çekilmesi veya imalâtın durdurulmasına ilişkin bildirim, MARTOY’un 6 ncı maddesi (70/156/AT sayılı yönetmeliğin madde 4(6)’sına) uygun olarak üye ülkelere bildirilmelidir.

3.3 Onaylanan her lastik tipine bir AT tip onay numarası verilmelidir. Aynı üye ülke, aynı numarayı diğer lastik tipine vermemelidir. Özellikle Ek II’ye uygun olarak verilen onay numaraları ve Ek V’e uygun olarak verilen AT tip onayı numaraları farklı olmalıdır.

4 AT tip onay işaretlemesi

4.1 Bu yönetmeliğe uygun olarak AT tip onayı verilmiş bir tipe uygun herhangi bir lastik, ilgili AT tip onay işareti taşımalıdır.

4.2 AT tip onay işareti, küçük “e” harfi ve bunu takip eden MARTOY’un (70/156/AT sayılı yönetmeliğin) Ek VII’sine göre tip onayı veren üye ülkenin ayrım numarasını birlikte çevreleyen bir dikdörtgenden oluşur. AT tip onay numarası, tip için doldurulan belgede gösterilen AT tip onay numarası ve bunu takip eden iki basamaktan oluşmalıdır: ticari araç lastikleri için “00”, yolcu araç lastikleri için “02” .

4.2.1 AT tip onay işaretini oluşturan dikdörtgen en az 12 mm uzunluğa ve 8 mm yüksekliğe sahip olmalıdır. Harfler ve numaralar en az 4 mm yüksekliğinde olmalıdır.

4.3 Ek II madde 3’te istenilen AT tip onay işaretleri ve numaraları ve herhangi ilâve işaretler, (sonuncusu Ek II’nin şartlarına uygun tip onayı için) aynı maddede tarif edildiği şekilde iliştirilmelidir.

4.4 Ek V’e göre verilen onay numaralarının arkasına “s”, ses için kısaltma takısı gelmelidir.

4.5 AT tip onay işaretinin bir örneği aşağıda verilmektedir:

Yukarıda gösterilen AT tip onay işaretini taşıyan lastik, Ek V’ uygun olarak 687-s sayısıyla İtalya’da (3) ve Ek II’ye uygun olarak 479 sayısıyla İrlanda’da (24) verilmiş olan AT tip onay işareti için AT şartlarını (e) karşılayan bir ticari araç lastiğidir (00).

Not- “479” ve “687” (AT tip onay numaraları) sayıları ile “24” sayısı ve “3”(AT onayını veren üye ülkelerin harfleri ve rakamı) sadece gösterim amaçlıdır.

Onay numaraları dikdörtgene yakın yerleştirilmeli, bunlar dikdörtgenin sağında veya solunda veya altında veya üstünde olabilir.

Onay numarasının karakterlerinin hepsi “e”nin aynı tarafında ve “e” ile aynı yöne bakacak şekilde olmalıdır.

5 Lastik tipinin değişikliği

5.1 Ek II veya Ek V’e göre onaylanmış bir lastik tipi değiştirilirse, MARTOY’un 7 nci maddesi (70/156/AT sayılı yönetmeliğin madde 5’indeki) hükümler uygulanmalıdır.

5.2 Ek II’ye uygun tip onaylarında bir lastiğin sırt deseni değiştirilmişse Ek II’de belirtilen deneylerin tekrarına gerek yoktur.

5.3 Lastik ebat gösterimleri veya ticari işaretlerinin Ek V’e uygun olarak onaylanmış lastik tipleri aralığına ilâve edilmesi durumunda, yeniden deneye tâbi tutulmasına yönelik herhangi bir şart tip onay kuruluşunca belirlenmelidir.

5.4 Ek V’e uygun olarak onaylanmış lastik aralığındaki lastik sırt deseni değişikliğinde, tip onay kuruluşu değişikliğin lastik/yol gürültü emisyonlarını etkilemediği yönünde tatmin edilmedikçe, numunelerin bir temsili seti yeniden deneye tâbi tutulmalıdır.

6 İmalatın uygunluğu

6.1 İmalatın uygunluğunu sağlayan genel kurallar, MARTOY’un 12 nci maddesi (70/156/AT sayılı yönetmeliğin madde 10’unda) belirtilen hükümlere uygun olarak kabul edilmelidir.

6.2 Özellikle kontroller, imalâtın uygunluğunu kontrol etmek için Ek V İlâve 1’e uygun olarak yapıldığında, deneye tâbi tutulan lastiğin gürültü seviyesi Ek V madde 4.2’de belirtilen sınır değerleri 1dB(A)’dan daha fazla aşmıyorsa, bu imalâtın yukarıda bahsedilen Ek V madde 4’ünün şartlarına uyduğu kabul edilmelidir.”

İlâve 1

BİR LASTİK TİPİNİN AT TİP ONAYI İLE İLGİLİ BİLGİ DOKUMANI (TANITIM BELGESİ) NO...

(92/23/AT Yönetmeliğinin Ek II’si)”

Aşağıdaki bilgiler, uygulanabilirse, üç kopya halinde sunulmalı ve kapsamlı bir listeyi ihtiva etmelidir. Varsa, çizimler, A4 ebatında veya A4 formatındaki bir dosyaya uygun ölçekte ve yeterli detayı içerecek şekilde sunulmalıdır. Mikro işlemci kontrollü fonksiyonlar olması halinde, bunların performansı ile ilgili bilgiler verilmelidir.

0 - GENEL

0.1 - İmalatçı (imalatçının ticari ismi) : ………………………………………………………………………..

0.2 - Ticari tanımı (tanımları) : …………………………………………………………………………………

0.3 - Tanıtım vasıtaları (lastik ebat gösterimi) :

0.5 - Başvuru sahibinin adı ve adresi : ……………………………………………………………………….

0.7 - İmalatçı tesisin (tesislerin) adresi (adresleri) : …………………………………………………………

6 - LASTİKLER

6.1 - Kullanım kategorisi :

6.2 - Yapısı :

6.3 - Hız kategorisi

6.4 - Yük kapasite endeksi (endeksleri) :

- Tekli biçim

- Çiftli (ikili) biçim

6.5 - Lastiğin iç lastikle takılı olup olmadığı :

6.7 - Lastiğin …………………….. olup olmadığı :

6.7.1 - Otomobilin “standard” veya “takviyeli” veya “T tipi geçici kullanım için” yedek (stepne) lastik :

6.7.2 - “Yeniden kanal açılabilir” ticari araç lastiği :………………………………………………………

6.8 - (Diyagonal (çapraz katlı) lastiklerin (uygulanabilirse) kat değerlendirme sayısı : ………

6.9 - Toplam ölçüler : Toplam kesit genişliği ve dış çap : ………………………………………………

6.10 - Lastiğin takılabileceği jant (jantlar) : ……………………………………………………………………

6.11 - Ölçüm jantı ve deney jantı : ……………………………………………………………………………….

6.12 - Ölçüm basıncı (bar) : ……………………………………………………………………………………….

6.13 - Ek II’nin madde 6.2.5’i uygulanması durumlarında, ilave yük/hız birleşimleri ……………

6.14 - İmalatçı, Ek II/B’nin Bölüm A’nın madde 1.3’ün uygulanması istediği durumdaki deney basıncı veya PSI basınç endeksi : ………………………………………………………………………………

6.15 - Ek II’inin madde 2.20’de veya Ek II/E’deki uygulanabilir çizelge belirtilen “x” faktörü.

İlâve 2

AT TİP ONAYI BELGESİ

(lastikler)

Örnek

(azami format: A4 (210 mm x 297 mm))

92/23/AT yönetmeliğe göre bir

aksama dair lastiklerin :

- Tip onayı¹⁾ verilmesi,

- Tip onay kapsamının genişletilmesi¹⁾,

- Tip onayın reddedilmesi¹⁾,

- Tip onayının geri çekilmesi ⁽¹⁾

- İmalâtın durdurulması⁽¹⁾

hakkındaki bildirimdir.

AT aksam tip onay No : ………………………………….. Kapsam genişletme No : ……………………….

BÖLÜM I

0 - GENEL

0.1 - İmalatçı (imalatçının ticarî ismi) : ………………………………………………………………………..

0.2 - Ticarî tanımı (tanımları) : …………………………………………………………………………………..

0.3 - Aksam (lastik üzerine işaretlenen tanıtım vasıtaları (a) : …………………………………………

0.4 - Uygulanabilir eklerin listesi : ……………………………………………………………………………….

0.5 - Başvuru sahibinin adı ve adresi : ………………………………………………………………………….

0.6 - İmalatçı tesisinin (tesislerinin) adresi (adresleri) : ………………………………………………….

BÖLÜM II

1 - İlave bilgi

1.1 - Lastiklerin takılabileceği jantların listesi : ……………………………………………………………

2 - Deneyleri yapmakla sorumlu teknik servis : ……………………………………………………………

3 - Deney raporunun tarihi : ………………………………………………………………………………………

4- Deney raporunun sayısı:.................................................................................................................

5 - Kapsam genişletilen aksam tip onayının yerleri (uygun olduğunda) ………………………………

6 - Düşünceler (varsa)

1) Uygulanamadığı durumlarda çiziniz.

a) tip tanıtım vasıtaları, kullanılırsa, sadece ayrı ayrı onayların kapsadığı lastikler üzerinde görünmelidir. Tip tanıtım vasıtaları, karakterleri içerirse, bu aksam tip onay belgesinin kapsamında yer alan lastik tipleri açıklanması ile ilgili değildir (meselâ, tarihi, kodu) bu tür karakterler, dökümanda “?” sembolle (meselâ, ABC?? 123??) gösterilmelidir.

- Ebat gösterimi

- Kullanım kategorisi

- Yük kapasite endeksi,

- Hız kategorisi,

- Lastiğin iç lastikle kullanılıp kullanılmayacağı,

- Lastiğin, otomobil lastiklerinde “takviyeli veya T tipi geçici olarak kullanılan yedek lastik olup olmadığı,

- Lastiğin, ticarî araç lastiklerinde yeniden yivlenebilir olup olmadığı,

- İlave yük kapasite endeksi/endeksleri ve hız kategori sembolü

7 - Yer : …………………………………………………………………………………………………….

8 - Tarih : …………………………………………………………………………………………………..

9 - İmza : …………………………………………………………………………………………………..

10 - Onayı veren onay kuruluşunca arşivlenen ve istek üzerine elde edilebilen aksam tip onay dosyasını oluşturan belgelerin listesi, eklenmiştir.

İlâve 3

LASTİK/YOL GÜRÜLTÜ EMİSYONU BAKIMINDAN BİR LASTİK TİPİNİN TİP ONAYI İLE İLGİLİ BİLGİ DOKÜMANI NO...

(92/23/AT Yönetmeliği Ek V)

Aşağıdaki bilgiler mümkünse üç nüsha halinde sunulmalı ve içindekiler listesi içermelidir. Varsa çizimler uygun ölçekte ve yeterli ayrıntıda olmak üzere A4 boyutunda veya bu boyutta katlanmış olarak sunulmalıdır. Söz konusu performansla ilgili bilgiler mikroişlemci kontrollü işlevler halinde sunulmalıdır.

1 Genel

1.1 İmalâtçının adı:

1.2 Başvuru sahibinin adı ve adresi:

1.3 İmalat tesisinin (tesislerinin) adı, adresi:

1.4 Tip onayı talep edilen belirli lastik için kullanılacak marka adı (adları), ticari tarifi (tarifleri) veya ticari işareti (işaretleri):

2 Lastikler

2.1 Lastik sınıflandırması: (Sınıf C1, Sınıf C2 veya Sınıf C3)

2.2 Kullanım kategorisi: (normal, kar veya özel)

2.3 Lastik/yol gürültü emisyonuna etkileri bakımından lastik ebatlarının ebatlarının belirlenen aralığında kullanılacak sırt deseninin (desenlerinin) başlıca özelliklerinin detayı. Bu çizim, fotoğraf veya tarif şeklinde olabilir ancak başlıca özelliklerindeki herhangi müteakip değişikliklerin lastik/yol gürültü emisyonunu olumsuz etkileyip etkilemediğinin tip onay kuruluşu veya teknik servisçe tayin edilmesine imkan verecek yeterlilikte olmalıdır.

Not- Lastik sırtı ve imalâtındaki ufak detaylardaki değişikliklerin lastik/yol gürültü emisyonu üzerindeki etkisi, imalâtın uygunluğunun kontrolü esnasında tespit edilecektir.

2.4 Lastik yapısı

2.5 Sırt desen gösterimlerinin listesi:

(92/23/AT sayılı yönetmeliğin Ek II’sinin madde 2.17’sine uygun olarak her bir ticari marka veya marka adı ve ticari tarif için, Sınıf C1 lastikler durumunda “Takviyeli” veya “İlâveYük” işaretini mümkünse ilâve etmek suretiyle, lastik gösterimleri listesi belirlenmelidir).

İlâve 4

AT TİP ONAYI BELGESİ

(lastik/yol gürültü emisyonu)

Örnek

(azami format: A4 (210 mm x 297 mm))

Lastik/ yol gürültü emisyonuyla ilgili en son .../.../AT yönetmeliğiyle değiştirilmiş 92/23/AT Yönetmeliğinin Ek V’ine göre bir lastik tipinin:

AT tip onayı⁽¹⁾

AT tip onay kapsamının genişletilmesi⁽¹⁾

AT tip onayının reddi⁽¹⁾

AT tip onayın geri çekilmesi⁽¹⁾

İmalâtın durdurulması⁽¹⁾

ile ilgili bildirim.

AT Tip Onay no.: ........... Kapsam genişletme no.: .........

Bölüm 1

0 Genel

0.1 İmalatçının adı:

0.2 Başvuru sahibinin adı ve adresi:

0.3 İmalat tesisinin (tesislerinin) adı, adresi:

Bölüm 2

1 İlâve bilgiler

1.1 Ticarî adı (adları) ve ticari tarifi (tarifleri):

1.2 Lastik sınıfı: (Sınıf C1, Sınıf C2 veya Sınıf C3) ⁽¹⁾

1.3 Kullanım kategorisi: (normal, kar veya özel)⁽¹⁾

2 Deneyleri yapmaktan sorumlu teknik servis:

3 Deney raporunun tarihi:

4 Deney raporunun numarası:

5 AT tip onayı kapsamının genişletilmesinin gerekçesi (uygunsa):

6 Açıklamalar (varsa):

7 Tarih ve yer:

8 İmza:

9 Onayı veren kuruluşa sunulmuş olan AT tip onay dosyasını oluşturan ve istendiğinde temin edilebilecek dokümanların listesi ektedir.

⁽¹⁾ Uygun olmayanı çiziniz.”

“Ek V

LASTİK/YOL GÜRÜLTÜ EMİSYONU

1 Kapsam

Bu Ek, lastik/yol gürültü emisyonu bakımından aksam olarak lastiklerin AT tip onayına uygulanır.

2 Tarifler

Bu Ekin amaçları bakımından, Ek II’nin tarifleri, aşağıdaki verilen madde 2.1’deki tarif hariç olmak üzere geçerlidir.

2.1 Lastik tipi

Bu Eke (lastik/yol gürültü emisyonu) uygun tip onayıyla ilgili olarak aşağıda belirtilen temel hususlar bakımından farklılık göstermeyen lastik ebat gösterimleri listesi (Ek II madde 2.17), marka adları, ticari markalar ve ticari tariflerden oluşan lastiklerin bir aralığı:

· İmalâtçının adı

· Lastiğin sınıflandırılması (bu Ek madde 2.4)

· Lastik yapısı ( Ek II madde 2.1.4)

· Kullanım kategorisi (Ek II madde 2.1.3)

· Sınıf C1 lastikleri için Takviyeli veya İlâveYük

· Sırt deseni (Ek I İlâve3 Bilgi Dokümanı madde 2.3)

Not: Lastik sırtı ve imalâtındaki ufak detaylardaki değişikliklerin lastik/yol gürültü emisyonu üzerindeki etkisi, imalâtın uygunluğunun kontrolü esnasında tespit edilecektir.

İlâve olarak, aşağıdaki tarifler de kullanılmalıdır:

2.2 Marka adı veya ticari tarifi

Lastik imalâtçısı tarafından sağlanan lastiğin tanıtımı. Marka adı imalâtçı ile aynı olabilir ve ticari adı, ticari marka ile aynı olabilir.

2.3 Lastik/yol gürültü emisyonu

Hareket halindeki lastikler ile yol yüzeyinin temasından kaynaklanan gürültü

2.4 Bu Ekin amaçları bakımından aşağıdaki sınıflandırma geçerlidir:

Sınıf C1 lastikler Yolcu aracı lastikleri (Ek II madde 2.32)

Sınıf C2 lastikler Tek yapıda yük kapasite indeksi £ 121 ve hız kategori sembolü ³ “N” (Ek II madde 2.29.3) olan ticari araç lastikleri (Ek II madde 2.33)

Sınıf C3 lastikler Tek yapıda yük kapasite indeksi £ 121 ve hız kategori sembolü £ “M” (Ek II madde 2.29.3) olan ticari araç lastikleri (Ek II madde 2.33) veya tek yapıda yük kapasite indeksi ³122 olan ticari araç lastikleri (Ek II madde 2.33)

3 İşaretleme şartları

3.1 Ek I madde 4 ve Ek II madde 3’te belirtilen işaretleme şartlarına ilâve olarak lastik aşağıdaki işaretleri taşımalıdır:

3.1.1 İmalâtçının adı veya ticarî markası, marka adı, ticarî adı veya ticarî işareti.

4 Lastik/yol gürültü emisyonu şartları

4.1 Genel şartlar

Lastiklerin aralığını temsil eden aynı lastik ebat gösterimi ve sırt deseni taşıyan dört lastikten oluşan bir set İlâve1’de belirtildiği şekilde lastik/yol gürültü emisyonu deneyine tâbi tutulmak üzere sunulmalıdır.

4.2 İlâve 1 madde 4.5’e uygun olarak tespit edilen gürültü seviyeleri aşağıdaki sınırları aşmamalıdır:

4.2.1 Deneye tâbi tutulan lastiğin anma kesit genişliğine (Ek II madde 2.17.1.1) göre Sınıf C1 lastikler:

		Sınır değerler dB(A)
Lastik sınıfı	Anma kesit genişliği (mm) (mm)	A	B ^(1)	C^(1)(2)
C1a	£ 145	72^(*)	71^(*)	70
C1b	>145 £ 165	73^(*)	72^(*)	71
C1c	>165 £ 185	74^(*)	73^(*)	72
C1d	>185 £ 215	75 ^(**)	74 ^(**)	74
C1e	>215	76 ^(***)	75 ^(***)	75

^(*) Sütun A’daki sınır değerler 30 Haziran 2007 tarihine kadar geçerlidir.

Sütun B’deki sınır değerler 1 Temmuz 2007’den itibaren geçerlidir.

^(**) Sütun A’daki sınır değerler 30 Haziran 2008 tarihine kadar geçerlidir.

Sütun B’deki sınır değerler 1 Temmuz 2008’den itibaren geçerlidir.

^(***) Sütun A’daki sınır değerler 30 Haziran 2009 tarihine kadar geçerlidir.

Sütun B’deki sınır değerler 1 Temmuz 2009’dan itibaren geçerlidir.

⁽¹⁾ Sadece gösterim içindir. Tanımlayıcı değerler 2001/43/AT yönetmeliğinin madde 3(2)’sinde istenen raporu müteakip yönetmelikte yapılacak değişikliğe bağlıdır.

⁽²⁾ Sütun C için sınır değerler 2001/43/AT yönetmeliğinin madde 3(2)’sinde istenen raporu müteakip yönetmelikte yapılacak değişikliğe bağlıdır.

4.2.1.1 Takviyeli (veya İlâve Yük) lastikler için (Ek II madde 3.1.8) madde 4.2.1’deki sınır değerler 1 dB(A) arttırılmalıdır.

4.2.1.2 Kullanım kategorisi “Özel” olarak sınıflandırılmış lastikler için (Ek II madde 2.1.3) madde 4.2.1’deki sınır değerler 2 dB(A) arttırılmalıdır.

4.2.2 Lastik aralığının kullanım kategorisi (Ek II madde 2.1.3) bakımından Sınıf C2 lastikler:

4.2.3

Kullanım kategorisi	dB(A) olarak sınır değerler
Normal	75
Kar	77
Özel	78

4.2.3 Lastik aralığının kullanım kategorisi (Ek II madde 2.1.3) bakımından Sınıf C3 lastikler:

Kullanım kategorisi	dB(A) olarak sınır değerler
Normal	76
Kar	78
Özel	79

İlâve 1

LASTİK -YOL SES SEVİYELERİ İÇİN DENEY YÖNTEMİ, SEYİR YÖNTEMİ

0 Giriş

Sunulan yöntem, belli bir yol yüzeyi üzerinde yüksek süratle seyreden deney aracına takılı bir set lastiğin gürültü seviyesini belirlemeye yönelik ölçme aletleri, ölçme koşulları ve ölçme yöntemine ilişkin özellikleri içermektedir. Deney aracı seyir halindeyken uzaktan alan mikrofonlarıyla en yüksek ses basınç seviyesi kaydedilir; referans bir sürat için nihaî sonuç doğrusal regresyon analizi ile elde edilir. Güç altında hızlanma ve frenleme sırasındaki yavaşlama esnasına ilişkin olarak ölçülen deney sonuçları lastik gürültüsüyle ilişkilendirilemez.

1 Ölçme aletleri

1.1 Akustik ölçmeler

İmalatçı tarafından önerilen rüzgâr siperliği de dahil olmak üzere ses seviye ölçer veya eşdeğer ölçme sistemi en azından IEC 60651 ikinci baskısına uygun Tip 1 aletleri için şartları sağlamalıdır.

Ölçmeler “A” frekans ağırlıklandırması ve “F” zaman ağırlıklandırması kullanılarak yapılmalıdır.

A-ağırlıklı gürültü seviyesinin izlenmesini içeren bir sistem kullanıldığında, okumalar 30 ms’den daha fazla olmayan bir zaman aralığında yapılmalıdır.

1.1.1 Kalibrasyon

Her ölçme oturumunun başlangıcında ve sonunda, en azından IEC 942:1988’e uygun Sınıf 1 hassasiyetindeki ses kalibre edicilerin şartlarını yerine getiren bir ses kalibre edici vasıtasıyla bütün ölçme sistemi kontrol edilmelidir. Herhangi bir ilâve ayarlama yapılmaksızın, müteakip iki kontrol okumaları arasındaki fark IEC 942:1988’e eşit veya daha az olmalıdır. Herhangi bir ilâve ayarlama yapılmaksızın, müteakip iki kontrol okumaları arasındaki fark 0,5dB’e eşit veya daha az olmalıdır. Bu değer aşılırsa, bir önceki tatmin edici kontrolden sonra elde edilen ölçmelerin sonuçları dikkate alınmamalıdır.

1.1.2 Şartlara uygunluk

Ses kalibrasyon cihazının IEC 60942:1988’in şartlarına uygunluğu yılda bir kez, IEC 60651:1979/A1:1993 ikinci baskısının şartlarına uygunluğu ise en az iki yılda bir olmak üzere uygun standartlara göre izlenebilir kalibrasyon yapmaya yetkili bir laboratuar tarafından doğrulanmalıdır.

1.1.3 Mikrofonun konumu

Mikrofon (veya mikrofonlar) yerden 1,2 m ± 0,02 m yukarıda ve CC^’ (Şekil 1) pist referans hattına 7,5 m ± 0,05 m mesafede yerleştirilmelidir. Mikrofonun azami hassasiyet ekseni yatay ve araç yoluna dik olmalıdır (CC^’ hattı).

1.2 Hız ölçmeleri

Aracın ön ucu PP’ hattına ulaştığında (Şekil 1), araç hızı ±1 km/h veya daha iyi bir doğruluktaki aletlerle ölçülmelidir.

1.3 Sıcaklık ölçmeleri

Hava ölçmelerinin yanında deney yüzeyi sıcaklığı ölçmeleri de zorunludur. Sıcaklık ölçme aletleri ±1 ºC doğrulukta olmalıdır.

1.3.1 Hava sıcaklığı

Sıcaklık algılayıcısı hava akımına maruz kalacağı ve doğrudan güneş ışımasından korunacak şekilde, mikrofona yakın engelsiz bir bölgeye yerleştirilmelidir. Doğrudan güneş ışımasından korunma, gölgeleyici siper veya benzer bir tertibat ile sağlanabilir. Algılayıcı düşük hava akımlarında deney yüzeyi ısıl ışımasının etkilerini en aza indirmek için deney yüzey seviyesinin 1,2 m ± 0,02 m yukarısına yerleştirilmelidir.

1.3.2 Deney yüzey sıcaklığı

Sıcaklık algılayıcısı ölçülen sıcaklığın tekerlek izindeki sıcaklığı temsil ettiği bir yere, ses ölçmelerini etkilemeksizin yerleştirilmelidir.

Bir temas sıcaklık algılayıcılı bir cihaz kullanıldığında, uygun bir sıcaklık teması sağlamak için yüzey ile algılayıcı arasına ısı iletici pasta uygulanmalıdır.

Bir ışıma termometresi (pyrometer) kullanılırsa, yükseklik ölçme noktası çapı ≥ 0,1 m olarak kapsanmasını temin edecek şekilde seçilmelidir.

1.4 Rüzgâr ölçmesi

Cihaz, rüzgâr hızını ±1 m/s toleransla ölçebilmelidir. Rüzgâr, mikrofon yüksekliğinde ölçülmelidir. sürüş yönüne göre rüzgâr yönü kaydedilmelidir.

2 Ölçme şartları

2.1 Deney alanı

Deney alanı oldukça düz bir deney alanı ile çevrelenmiş bir merkezi kısımdan oluşmalıdır. Bütün ölçmeler için ölçme kısmı düz, deney yüzeyi kuru ve temiz olmalıdır. Deney yüzeyi deney esnasında veya deney öncesinde suni olarak soğutulmamış olmalıdır.

Deney pisti, ses kaynağıyla mikrofon arasında bir serbest ses bölgesi şartlarının 1 dB(A) içinde sağlanabildiği şekilde olmalıdır. Çitler, kayalar, köprüler veya binalar gibi sesi yansıtan objelerin ölçme kısmının merkezine 50 m mesafe içinde bulunmaması durumunda bu şart yerine getirilmiş kabul edilir. Deney pistinin yüzeyi ve deney alanının boyutları bu Ekin İlâve 2’sine uygun olmalıdır.

En az 10m yarıçaplı bir merkezi kısım, kardan, uzun çimlerden, gevşek topraktan, çakıl veya benzerlerinden arındırılmış olmalıdır. Mikrofon, ses alanını etkileyebilecek hiçbir şeyle engellenmemeli ve mikrofon ile ses kaynağı arasında hiç kimse bulunmamalıdır. Ölçmeleri yapan operatör ve ölçmelere katılan herhangi bir gözlemci, ölçme cihazlarının okumalarını etkilemeyecek bir konumda bulunmalıdır.

2.2 Meteorolojik şartlar

Ölçmeler kötü hava koşullarında yapılmamalıdır. Sonuçların rüzgâr sesinden etkilenmemesi temin edilmelidir. Mikrofon yüksekliğinde rüzgâr hızının 5 m/s’yi aşması halinde deney yapılmamalıdır.

Hava sıcaklığı 5 ºC’nin altında veya 40 ºC’nin üstünde veya deney yüzeyi sıcaklığı 5 ºC’nin altında veya 50 ºC’nin üstünde ise ölçmeler yapılmamalıdır.

2.3 Ortam gürültüsü

Çevredeki ses seviyesi (herhangi bir rüzgâr gürültüsü dahil) ölçülen yol/ses emisyonundan en az 10 dB(A) daha az olmalıdır. Mikrofonun hassasiyetine ve yön karakteristiklerine olan etkisi dikkate alınmak şartıyla mikrofona uygun bir rüzgâr siperliği takılabilir.

Lastiklerin genel ses seviyesi özellikleriyle ilgisi bulunmadığı görünen bir ses tepesince etkilenen herhangi bir ölçme ihmal edilmelidir.

2.4 Deney araç şartları

2.4.1 Genel

Deney araçı motorlu bir araç olmalı ve iki dingil üzerinde dört tek lastik takılı olmalıdır.

2.4.2 Araç yükü

Araç, madde 2.5.2’de belirtilen deney lâstiği yüklerini karşılayacak şekilde yüklenmelidir.

2.4.3 Dingil aralığı

Deney lastiklerinin takıldığı iki dingil arasındaki dingil aralığı Sınıf C1 için 3,5 m’den az ve Sınıf C2 ve Sınıf C3 lastikler için 5 m’den az olmalıdır.

2.4.4 Ses seviyesi ölçmelerinde aracın etkilerini azaltma tedbirleri

Lastik gürültüsünün, deney araçı tasarımından önemli ölçüde etkilenmemesini sağlamak için aşağıdaki şartlar ve tavsiyeler verilmiştir:

Şartlar:

(a) Lastikten sıçramayı önleyen çamurluk saçakları veya benzeri tertibatlar takılmamış olmalıdır.

(b) Lastiklerin ve jantların hemen civarında bulunan ve yayılan sesi engellemesi muhtemel aksamların ilâve edilmesine veya sökülmesine müsaade edilmez.

(c) Tekerlek hizalaması (toe in, kamber ve kastar) araç imalâtçısının tavsiyelerine tam olarak uygun olmalıdır.

(d) Tekerlek yuvasına veya karoser altına ses emici ilâve malzeme takılmamalıdır.

(e) Süspansiyonlar, deney şartlarına uygun olarak araç yüklendiğinde, yerden açıklıkta anormal bir azalamaya meydan vermeyecek şekilde olmalıdır. Varsa, deney esnasında karoser seviyesini düzenleyici sistem yüksüzken normal olan yerden açıklığı sağlayacak şekilde ayarlanmalıdır.

Parazit sesin önlemesi için tavsiyeler:

(a) Aracın çevre gürültüsüne herhangi bir katkısı olan araç üzerindeki aksamların sökülmesi veya değiştirilmesi tavsiye edilir. Yapılan herhangi bir çıkarma veya değiştirme deney raporuna kaydedilmelidir.

(b) Deney esnasında, fren sesine neden olmamak için frenlerin tam olarak serbest bırakıldığından emin olunmalıdır.

(c) Elektrikli soğutma fanlarının çalışmadığından emin olunmalıdır.

(d) Deney esnasında aracın camları ve açılır tavanı kapatılmış olmalıdır.

2.5 Lastikler

2.5.1 Genel

Aynı tip ve aralıktaki dört benzer lastik deney aracına takılmalıdır. 121’den daha fazla bir yük kapasite indeksine sahip olan ve herhangi bir çiftli takma işareti olmayan lastikler durumunda, aynı tip ve aralıktaki bu lastiklerden iki tanesi deney aracının arka dingiline, ön dingile ise yeterli bir güvenlik seviyesini sağlayarak lastik/yol temas gürültüsünün etkisini en aza indirmek için asgaî derinliğe kadar aşındırılmış, dingil yüküne uygun ebattaki lastikler takılmalıdır. Kış lastikleri, belirli üye ülkelerde sürtünmeyi güçlendirmek için tasarlanmış çivilerle donatılmış olabilir, bu lastikler bu donanım olmaksızın deneye tâbi tutulmalıdır. Özel takma şartları (örneğin: dönme yönü) bulunan lastikler bu şartlara uygun olarak deneye tâbi tutulmalıdır. Kullanım öncesinde lastiklerin diş derinliği tam olmalıdır.

Lastikler lastik imalâtçısınca izin verilen jantlarla deneye tâbi tutulmalıdır.

2.5.2 Lastik yükleri

Deney aracındaki her lastik için Q_t deney yükü, Q_r referans yükünün % 50’si ila % 90’ı arasında olmalı ancak bütün lastiklerin ortalama deney yükü Q_t,avr, referans yük Q_r’nin % 75 ± % 5’i olmalıdır.

Bütün lastikler için referans yük Q_r, lastik için yük kapasite indeksinin azami kütlesine karşılık gelir. Yük kapasite indeksinin bölü (/) çizgisiyle ayrılan iki rakamdan oluşması durumunda atıflar ilk sayıya yapılmalıdır.

2.5.3 Lastik şişirme basıncı

Deney aracına takılı her lastik, referans basınç P_r’den yüksek olmayan ve aşağıdaki aralıkta olan P_t deney basıncına sahip olmalıdır:

P_r(Q_t/Q_r)^1,25 £ P_t £ 1,1 P_r(Q_t/Q_r)^1,25

Burada; P_r yanaklarda işaretlenen basınç indeksine karşılık gelen basınç.

Sınıf C1 standart lastik için P_r=250 kPa ve takviyeli lastikler için P_r= 290 kPa, asgaî deney basıncı P_t=150 kPa

2.5.4 Deney öncesi hazırlıklar

Kalıplama işleminden kaynaklanan bileşen nodüllerini ve diğer lastik desen karakteristiklerini kaldırmak için lastikler deneye tâbi tutulmadan önce kısa bir süre kullanılmalıdır. Bu kullanım karayolunda yaklaşık 100 km’lik normal bir kullanıma eşdeğer olmalıdır.

Deney aracına takılan lastikler kullanıldıkları yönle aynı yönde dönmelidir.

Deney öncesinde lastikler deney şartlarında çalıştırılarak ısıtılmalıdır.

3 Deney yöntemi

3.1 Genel şartlar

Bütün ölçmeler için araç, aracın orta boylamasına düzlemi CC’ hattına mümkün olduğunca yakın olacak şekilde, ölçme bölümü üzerinde (AA’ ila BB’) bir doğru hat üzerinde sürülmelidir.

Deney aracının ön ucu AA’ hattına geldiğinde, araç sürücüsü vitesi boşa almalı ve motoru durdurmalıdır. Ölçme esnasında deney araçı tarafından normal olmayan gürültü (örneğin: vantilatör, kendiliğinden ateşleme) yayılıyorsa, deney tekrarlanmalıdır.

3.2 Ölçmelerin yapısı ve sayısı

A-ağırlıklı desibel (dB(A)) olarak belirtilen azami ses seviyesi, araç AA’ hattı ile BB’ hattı ( Şekil 1: aracın ön ucu AA’ hattında, arka ucu BB’ hattında) arasında seyrederken ilk ondalık hanesine kadar ölçülmelidir. Bu değer ölçmenin sonucunu oluşturur.

En az dört ölçme, madde 4.1’de belirtilen referans hızdan daha düşük deney hızlarında ve en az dört ölçme referans hızından yüksek deney hızlarında deney aracının her tarafında yapılmalıdır. Bu hızlar, madde 3.3’te belirtilen hız aralığında yaklaşık olarak eşit aralıklarda olmalıdır.

3.3 Deney hızları

Deney araçı hızları aşağıdaki aralıklarda olmalıdır:

i) Sınıf C1 ve Sınıf C2 lastiklerde 70 km/h’den 90 km/h’ye kadar

ii) Sınıf C3 lastiklerde 60 km/h’den 80 km/h’ye kadar

4 Sonuçların yorumlanması

En yüksek değer ile diğer değerler arasında normal olmayan bir farklılık kaydedilmişse ölçme geçersiz olmalıdır.

4.1 Deney sonuçlarının tayini

Nihaî sonucu belirlemek için kullanılan V_ref referans hızı aşağıdaki gibi olmalıdır:

i) Sınıf C1 ve Sınıf C2 lastiklerde 80 km/saat,

ii) Sınıf C3 lastiklerde 70 km/saat.

4.2 Gürültü ölçmelerinin regresyon analizi

Lastik-yol gürültü seviyesi L_R (sıcaklık düzeltmesi yapılmamış), bir regresyon analizi ile aşağıdaki bağıntıya göre dB(A) olarak belirlenir:

Burada;

L ; dB(A) olarak ölçülen L_i gürültü seviyesinin ortalama değeridir:

n ; ölçme sayısı (n ≥ 16),

v ; v_i hızlarının ortalama değeri:

a ; regresyon çizgisinin dB(A) olarak eğimi:

4.3 Sıcaklık düzeltmesi

Sınıf C2 lastikler için nihaî sonuç aşağıdaki bağıntıya uygun bir sıcaklık düzeltmesi uygulanarak her deney yüzey referans sıcaklığına normalize edilmelidir.

Burada; θ ölçülen deney yüzeyi sıcaklığı

Sınıf C1 lastikler için, θ > θ_ref iken K katsayısı -0,03 dB(A)/ ºC , θ < θ_ref iken K katsayısı -0,06 dB(A)/ ºC’tur.

Sınıf C2 lastikler için K katsayısı -0,02 dB(A)/ ºC’tur.

Lastiklerin bir setinin ses seviyesinin tayini için gerekli tüm ölçmelerde, ölçülen deney yüzeyi sıcaklığı 5ºC’dan daha fazla değişmiyorsa, sıcaklık düzeltmesi ölçülen sıcaklıkların aritmetik ortalama değeri kullanılarak, yalnızca son olarak kaydedilen lastik-yol gürültü ses seviyesine yukarıda belirtildiği şekilde yapılmalıdır. Aksi durumda, ölçülen her L_i ses seviyesi, sesin kaydedildiği andaki sıcaklık kullanılarak düzeltilmelidir.

Sınıf C3 lastikler için herhangi bir sıcaklık düzeltmesi bulunmamaktadır.

4.4 Herhangi bir ölçme cihazı hatasını dikkate almak için, madde 4.3’e uygun sonuçlar 1 dB(A) azaltılmalıdır.

4.5 Nihaî sonuç, sıcaklık düzeltmesi yapılmış lastik-yol gürültü seviyesi, L_R(θ_ref) dB(A) olarak en yakın tam sayıya olmak üzere aşağı yuvarlanmalıdır.

Şekil 1- Ölçme için mikrofonun konuşlandırılması

İlâve 2

DENEY RAPORU

Deney raporu aşağıdaki bilgileri içermelidir:

(a) Her deney sürüşü için hava ve deney yüzeyi sıcaklığı dahil olmak üzere meteorolojik şartlar,

(b) ISO 10844:1994’e göre deney yüzeyinin uygunluğunun kontrol yöntemi ve tarihi,

(c) Deney jantı genişliği,

(d) Lastik bilgileri: imalâtçısı, marka adı, ticari adı, ebadı, yük indeksi, referans basıncı,

(e) Deney aracının tarifi ve karoseri,

(f) Her deney lâstiği için N olarak tip deney yükü Q_t, referans yük Q_r’nin yüzdesi olarak, N olarak ortalama deney yükü Q_t,avr ve referans yük Q_r’nin yüzdesi olarak,

(g) Her lastik tipi için kPa olarak soğuk şişirme basıncı,

(h) Aracın PP’ hattından geçişi esnasındaki deney hızları,

(i) Her deney sürüşü ve her mikrofon için azami A-ağırlıklı ses seviyeleri,

(j) Deney sonucu L_R: En yakın tam sayıya aşağıya doğru yuvarlanmış, sıcaklık düzeltmesi yapımlı (uygulanabildiğinde), referans hızda desibel olarak A-ağırlıklı ses seviyesi,

(k) Regresyon doğrusunun eğimi.”

“Ek VI

DENEY ALANININ ÖZELLİKLERİ

1 Giriş

Bu ek, deney pistinin yerleşimi ile fiziksel karakteristiklerine ilişkin özellikleri tanımlamaktadır. Özel bir standarda¹⁾ dayanan bu özellikler, istenen fiziki karakteristiklerin yanı sıra bu karakteristikler için deney yöntemlerini de tarif etmektedir.

¹⁾ ISO 10844:1994 ISO tarafından farklı bir deney yüzeyi tarif edilmişse, gelecekte referans standard buna uygun olarak değiştirilecektir.

2 İstenen yüzey karakteristikleri

Dokusu, boşluk muhtevası veya ses sönümleme katsayısı ölçülen ve aşağıdaki madde 2.1 ilâ madde 2.4’ün (tüm) şartlarını yerine getirdiği tespit edilen ve tasarım şartlarının (madde 3.2) sağlanması koşuluyla bir yüzeyin bu standarda uygun olduğu kabul edilir.

2.1 Kalan (residual) boşluk muhtevası

Deney pistini kaplayan karışımda kalan boşluk muhtevası (VC), %8’i geçmemelidir. Ölçme işlemi için madde 4.1’e bakınız.

2.2 Ses sönümleme katsayısı

Yüzeyin kalan boşluk muhtevası şartını karşılayamaması durumunda, sadece yüzeyin ses sönümleme katsayısı, a ≤ 0,10 ise yüzey kabul edilebilirdir. Ölçme işlemi için madde 4.2’ye bakınız. Sadece ses sönümlenme ölçülmüş ve a ≤ 0,10 bulunmuşsa, madde 2.1 ve madde 2.2’nin şartları da sağlanmış olur.

Not: Kalan boşluk muhtevası, karayolu yapımcıları arasında daha çok bilinmesine rağmen, en ilgili karakteristik ses sönümlemedir. Bununla birlikte, ses sönümleme yalnızca yüzeyin boşluk şartını karşılayamadığı durumlarda ölçülmelidir. Bunun sebebi, ikincisinin ölçümler ve ilgi bakımından oldukça fazla belirsizlik ile ilintili olmasıdır ve dolayısıyla sadece boşluk ölçümünün temel alınarak kullanıldığı durumlarda, bazı yüzeyler hatalı olarak reddedilebilmektedir.

2.3 Doku derinliği

Hacimsel yönteme (madde 4.3) göre ölçülen doku derinliği (TD) aşağıdaki gibi olmalıdır:

TD > 0,4 mm

2.4 Yüzeyin homojenliği

Deney alanı içinde yüzeyin mümkün olduğunca, homojen yapılabilmesi için uygulanabilir her çaba sarf edilmelidir. Bu çabalar boşluk muhtevası ve dokuyu içermekle birlikte, silindirle sıkıştırma işlemi bazı yerlerde diğer yerlere göre daha etkin bir sıkışma yaratâbildiğinden, doku farklı olabilmekte ve eşit sıkışmama nedeniyle çıkıntıların oluşabildiği gözlemlenmektedir.

2.5 Deney süreci

Yüzeyin bu standartta belirtilen doku ve boşluk muhtevası veya ses sönümleme şartlarına uygunluğu sürdürüp sürdürmediğini kontrol etmek için, periyodik yüzey deneyi aşağıdaki aralıklarla yapılmalıdır:

(a) Kalan boşluk muhtevası (VC) veya ses sönümlemesi (a )için;

Yüzey yeniyken;

Yeniyken yüzey şartları karşılıyorsa, ilâve periyodik deneye gerek yoktur. Yüzey yeniyken bu şartları karşılayamıyorsa, yüzeyler zamanla sıkışma ve gözenekleri dolma eğiliminde olduğundan ileride bu şartları karşılayabilir.

(b) Doku derinliği (TD) için;

Yüzey yeniyken,

Gürültü deneyi başladığında (NB: Yayıldıktan en az dört hafta sonra),

Sonrasında her 12 ayda.

3 Deney alanının tasarımı

3.1 Alan

Deney pisti yerleşimini tasarlarken, asgâri bir koşul olarak deney hattı boyunca araçların geçtiği alanın, güvenli ve uygulanabilir bir sürüşü sağlayacak uygun kenar boşluklarını içerecek şekilde, belirlenmiş deney malzemesi ile kaplanmasının temini önem taşımaktadır. Bu durum, pistin genişliğinin en az 3 m ve pistin uzunluğunun AA ve BB hatlarının her iki taraftan da en az 10 m ötesine uzanmasını gerekli kılmaktadır. Şekil 1’e uygun bir deney alanını göstermekte ve belirlenmiş deney yüzeyi malzemesinin makineyle yayılacağı ve sıkıştırılacağı en küçük alanı göstermektedir. Ek V İlâve 1 madde 3.2'ye göre ölçmeler aracın her iki tarafından yapılmalıdır. Bu ölçmeler, iki mikrofon yeri (pistin her iki yanına bir adet) ve bir yönde sürülmek şeklinde yapılabileceği gibi pistin tek yanındaki bir mikrofon ile aracı iki yöne sürerek de yapılabilir. İkinci yöntemin kullanılması durumunda, pistin mikrofon olmayan tarafında herhangi bir yüzey şartı bulunmamaktadır.

Şekil 1: Deney yüzey alanı için asgarî şartlar

Taralı kısım “Deney Alanı” olarak adlandırılır.

Şekil 1- Deney yüzey alanı için asgarî şartlar. Taralı alan “Deney Alanı “ olarak adlandırılır.

3.2 Yüzeyin tasarımı ve hazırlanması

3.2.1 Temel tasarım şartları

Deney yüzeyi dört tasarım şartını sağlamalıdır:

3.2.1.1 Bu yüzey, yoğun beton asfalt olmalıdır.

3.2.1.2 Azamî parça boyutu 8 mm olmalıdır (6.3 mm ila 10 mm'lik toleranslara izin verilir).

3.2.1.3 Kaplamanın kalınlığı > 30 mm olmalıdır.

3.2.1.4 Bağlayıcı, değişikliğe uğramamış doğrudan nüfuz edecek derecedeki zift olmalıdır.

3.2.2 Tasarım kılavuzları

Yüzeyi yapan yükleniciye bir kılavuz olmak üzere, istenen karakteristikleri veren bir agrega granülometri eğrisi Çizelge 2’de gösterilmektedir. Ayrıca, istenen doku ve dayanıklılığı elde etmek için Çizelge 1 bazı kılavuz bilgiler vermektedir. Granülometri eğrisi aşağıdaki formüle uymaktadır:

P (%geçen) = 100 x ( d/d_max)^1/2

Burada;

d = kare gözenekli elek boyutu (mm)

d_max = ortalama eğrisi için 8 (mm)

d_max = alt tolerans eğrisi için 10 (mm)

d_max = üst tolerans eğrisi için 6,3 (mm)

Şekil 2: Asfalt karışımı içindeki agreganın toleranslarıyla birlikte granülometri eğrisi

Yukarıdakilere ilâve olarak, aşağıdaki tavsiyeler yapılmıştır:

(a) Kum oranı (0,063 mm < kare gözenekli elek boyutu < 2 mm) içerisinde % 55’ten fazla doğal kum içermemeli ve en az % 45 kırma kum içermelidir.

(b) Temel ve alt temel, iyi yol inşa uygulamalarına göre iyi bir dayanımda ve düzgünlükte olmalıdır.

(c) Mıcırlar kırılmalı (yüzleri % 100 kırılmış) ve kırılmaya karşı yüksek bir direnci olan malzemeden olmalıdır.

(d) Karışımda kullanılan mıcırlar yıkanmış olmalıdır.

(e) Yüzey üzerine fazladan mıcır ilâve edilmemelidir.

(f) Bağlayıcının PEN değeri olarak ifade edilen sertlik değeri 40-60, 60-80 veya ülkenin iklim koşullarına bağlı olarak 80-100 olmalıdır. Buradaki kural, genel uygulamayla tutarlı olması şartıyla mümkün olan en sert bağlayıcıyı kullanmaktır.

(g) Silindirlemeden önceki karışımın sıcaklığı müteakip silindirlemede istenen boşluk muhtevası elde edilecek şekilde seçilmelidir. Yukarıda madde 2.1 ilâ madde 2.4’ün özelliklerinin karşılanması olasılığını arttırmak için sıkıştırma, yalnızca uygun karıştırma sıcaklığı seçimiyle değil, aynı zamanda uygun bir sayıda geçiş ve sıkıştırma aracının seçimi ile değerlendirilmelidir.

Çizelge 1: Tasarım kılavuzu

	Hedef değerler		Toleranslar
	Karışımın toplam kütlesi olarak	Agreganın toplam kütlesi olarak
Taşların kütlesi, kare gözenekli elek (SM) > 2 mm	% 47,6	% 50,5	±5
Kum kütlesi 0,063 < SM < 2 mm	% 38,0	% 40,2	±5
Dolgu kütlesi SM < 0,063 mm	% 8,8	% 9,3	±2
Bağlayıcı kütlesi (zift)	% 5,8	Uygulanamaz	±0,5
En büyük mıcır boyu	8 mm		6,3 - 10
Bağlayıcı sertliği	( madde 3.2.2 (f) )
Cilalı taş değeri (PSV)	> 50
Sıkışıklık, Marshall sıkıştırmasına bağıl olarak	% 98

4 Deney yöntemi

4.1 Kalan boşluk muhtevasının ölçülmesi

Bu ölçmenin amacı için, AA ve BB hatları arasındaki deney alanına eşit şekilde dağıtılmış en az dört farklı konumda pistten numuneler alınmalıdır (Şekil 1). Tekerlek izlerinin homojen ve düzgün olamamasından kaçınmak için numuneler, tekerlek izlerinin kendisinden değil ama yakınından alınmalıdır. İki numune (en az) tekerlek pistinin yakınından ve bir numune (en az) tekerlek pisti ile her bir mikrofon yeri arasındaki mesafenin yaklaşık ortasından alınmalıdır.

Homojenlik koşulunun sağlanamadığı konusunda bir şüphe varsa (madde 2.4), numuneler deney alanı içerisinde daha fazla noktadan alınmalıdır. Her numune için kalan boşluk muhtevası belirlenmeli, sonra tüm numunelerin ortalama değeri hesaplanmalı ve madde 2.1’in şartları ile karşılaştırılmalıdır. Ayrıca, %10’dan daha yüksek bir boşluk değerine sahip hiçbir numune olmamalıdır. Deney yüzeyinin yüklenicisine, deney alanının borular veya elektrik kabloları ile ısıtılması durumunda ortaya çıkabilecek problem hatırlatılmalı ve numuneler bu alandan alınmamalıdır. Bu tür tesisatlar, gelecekte alınacak numune yerleri bakımında dikkatlice planlanmalıdır. Tel/boruların bulunmadığı veya bunların yüzey katmanından numune alınması sırasında hasar görmemesi için yeterince derine konulduğu yerlerde, boyutu yaklaşık 200 mm x 300 mm olan birkaç bölgenin bırakılması tavsiye edilir.

4.2 Ses sönümleme katsayısı

Ses sönümleme katsayısı (normal durum) ISO 10534-1 “Acoustics – Determination of sound absorption coefficient and impedance by a tube method” ‘da¹⁾ belirtilen işlemlere uygun olarak empedans tüpü yöntemi kullanılarak ölçülmelidir.

Deney numuneleriyle ilgili olarak, kalan boşluk muhtevası (madde 4.1) bakımından aynı şartlar izlenmelidir. Ses sönümlemesi 400 Hz ile 800 Hz aralığında ve 800 Hz ile 1600 Hz aralığında (en azından üçüncü oktav bantlarının merkez frekanslarında) ölçülmeli ve bu her iki frekans aralığı için en yüksek değerler belirlenmelidir. Daha sonra, tüm deney numuneleri için nihâi sonucu teşkil etmek üzere bu değerlerin ortalaması alınmalıdır.

¹⁾ Yayımlanmak üzere

4.3 Hacimsel makro doku ölçmesi

Bu standardın amacı için, doku derinliği ölçmeleri, deney şeridinin tekerlek izleri boyunca eşit aralıklarla yerleştirilmiş en az 10 konum üzerinde yapılmalı ve belirlenen asgâri doku derinliği ile karşılaştırılmak için ortalama değer alınmalıdır. İşlemlerin tarifi için ISO 10844:1994 standardına bakınız.

5 Zaman içerisindeki dayanım ve bakım

5.1 Yaşlanma etkisi

Diğer yüzeylerle birlikte, deney yüzeyinde ölçülen lastik/yol gürültü seviyesinin yapımdan sonraki 6-12 ay içerisinde bir miktar artması beklenir.

Yüzey, kendisinden beklenen karakteristikleri yapımın üzerinden en az 4 hafta geçtikten sonra kazanacaktır. Yaşlanmanın kamyonlardan kaynaklanan gürültüye olan etkisi otomobillere olan etkisinden genellikle daha azdır.

Zaman içerisindeki dayanım, yüzey üzerinde kullanılan araçların nenden olduğu cilalama ve sıkıştırma ile esasen belirlenmektedir. Yüzeyin dayanımı madde 2.5’te belirtildiği gibi düzenli olarak kontrol edilmelidir.

5.2 Yüzeyin bakımı

Etkin doku derinliğini kayda değer ölçüde azaltâbilecek gevşek mıcır veya toz yüzeyden uzaklaştırılmalıdır. Soğuk iklimli ülkelerde, buzlanmayı çözmek için bazen tuz kullanılmaktadır. Tuz, yüzeyi geçici veya sürekli olarak gürültü seviyesini arttıracak şekilde değiştirebilir ve bu nedenle tavsiye edilmemektedir.

5.3 Deney alanının yeniden kaplanması

Deney pistini yeniden kaplamak gerekiyorsa, ölçme yapıldığında şeridin dışında kalan deney alanının kalan boşluk muhtevası veya ses sönümleme şartlarını karşılaması kaydıyla, araçların kullanıldığı deney şeridinden (Şekil 1 – 3 m genişlikteki şerit) daha fazlasını yeniden kaplamak genellikle gerekli değildir.

6 Deney yüzeyinin ve üzerinde yapılan deneylerin belgelenmesi

6.1 Deney yüzeyinin belgelenmesi

Deney yüzeyini tarif eden bir belgede aşağıdaki bilgiler verilmelidir:

6.1.1 Deney pistinin konumu.

6.1.2 Bağlayıcı tipi, bağlayıcı sertliği, agrega tipi, betonun azamî teorik yoğunluğu (D_R), kaplamanın kalınlığı ve deney alanındaki numunelerden belirlenen granülometri eğrisi.

6.1.3 Sıkıştırma yöntemi (örn; silindir tipi, silindir kütlesi, geçiş sayısı)

6.1.4 Karışımın sıcaklığı, yüzeyin yayılması esnasındaki çevre hava sıcaklığı ve rüzgâr hızı.

6.1.5 Yüzeyin yayılma tarihi ve yüklenicisi.

6.1.6 Aşağıdakileri içeren tüm deneylerin veya en azından en son yapılan deneyin sonuçları:

6.1.6.1 Her numunedeki kalan boşluk muhtevası.

6.1.6.2 Boşluk ölçmesi için alınan numunelerin deney alanındaki konumları.

6.1.6.3 Her numunenin ses sönümleme katsayısı (ölçüldüyse). Genel ortalamanın yanı sıra, her numune ve her frekans aralığı için sonuçlar belirtilmeli.

6.1.6.4 Sönümleme ölçmesi için alınan numunelerin deney alanındaki konumları.

6.1.6.5 Deney sayısı ve standard sapmayı da içeren doku derinliği.

6.1.6.6 Madde 6.1.6.1 ve madde 6.1.6.2'ye uygun deneylerden sorumlu kurum ve kullanılan donanımın tipi.

6.1.6.7 Deney(ler)in tarihi ve deney pistinden numunelerin alınma tarihi.

6.2 Yüzey üzerinde yapılan araç gürültü deneylerinin belgelenmesi.

Araç gürültü deney(ler)ini tarif eden belgede, tüm şartların yerine getirilip getirilmediği belirtilmelidir. Bunu doğrulayan sonuçları belirten madde 6.1'e uygun bir belgeye atıf yapılmalıdır.”