|
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:
ELEKTRİK PİYASASI KAPASİTE MEKANİZMASI YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 –
(1) Bu Yönetmeliğin amacı,
elektrik piyasasında arz güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de
dâhil olmak üzere yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya
uzun dönemli sistem güvenliğinin temini için güvenilir kurulu güç
kapasitesinin korunması amacıyla TEİAŞ tarafından işletilecek olan kapasite
mekanizmasına ilişkin kuralların belirlenmesidir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik, hangi santrallerin kapasite mekanizması içinde yer
alabileceğine, yerli kaynaklara verilecek önceliklere, kapasite ödemelerine
esas yıllık bütçenin belirlenmesine, bütçenin nasıl kullanılacağına, hangi
aralıklarla ilgililere kapasite ödemesi yapılacağına, kapasite ödemelerine
esas maliyet bileşenlerinin hesaplanmasına, kapasite mekanizmasında yer
alan santrallere yapılacak kapasite ödemelerinin hesaplanmasına ve ödeme
yapılmasına engel teşkil eden hususlara dair usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 –
(1) Bu Yönetmelik; 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası
Kanununun 20 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 –
(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını,
b) Değişken maliyet bileşeni: Kapasite
mekanizmasına dahil olan üretim tesisleri için
kaynak tipine özgü olarak belirlenecek birim enerji üretim maliyetini,
c) Fatura dönemi: Uzlaştırma işlemlerini düzenleyen
ilgili mevzuat uyarınca belirlenmiş olan fatura dönemini,
ç) Gün öncesi piyasası: Bir gün sonrası teslim
edilecek uzlaştırma dönemi bazında elektrik enerjisi alış-satış işlemleri
için kurulan ve Piyasa İşletmecisi tarafından işletilen organize toptan
elektrik piyasasını,
d) Kanun: 6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununu,
e) Kapasite mekanizması: Elektrik sistemi arz
güvenliği ve sistem güvenilirliğinin temini için güvenilir kurulu güç
kapasitesinin oluşturulması veya korunması amacıyla Sistem İşletmecisi
tarafından yıllık olarak işletilen destek mekanizmasını,
f) Kapasite ödemesi: Yıllık olarak belirlenen bütçe
dahilinde, iletim sistemi arz güvenliğini teminen üretim tesislerine yapılan ödemeleri,
g) Kurul: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
ğ) Kurum: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
h) Nihai piyasa takas fiyatı (NPTF): Belli bir saat
ve belli bir teklif bölgesi için, teklif bölgeleri arasındaki iletim
kısıtları dikkate alınarak belirlenen saatlik elektrik enerjisi alış-satış
fiyatını,
ı) Organize toptan elektrik
piyasaları: Elektrik enerjisi, kapasitesi veya perakende alış satışının
gerçekleştirildiği ve piyasa işletim lisansına sahip merkezî bir aracı
tüzel kişilik tarafından organize edilip işletilen gün öncesi piyasası, gün
içi piyasası ile sermaye piyasası aracı niteliğindeki standardize edilmiş
elektrik sözleşmelerinin ve dayanağı elektrik enerjisi ve/veya kapasitesi
olan türev ürünlerin işlem gördüğü ve Borsa İstanbul Anonim Şirketi tarafından
işletilen piyasaları ve Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından
organize edilip işletilen dengeleme güç piyasası ve yan hizmetler piyasası
gibi elektrik piyasalarını,
i) Sabit
maliyet bileşeni: Kapasite mekanizması kapsamında ödeme yapılacak üretim
tesislerinin sistemde kalabilmeleri için ihtiyaç duyduğu, üretim tesisi
kaynak türüne özgü olarak belirlenen maliyeti,
j) Sistem İşletmecisi: Türkiye Elektrik İletim
Anonim Şirketini,
k) Toplam maliyet bileşeni: Kapasite mekanizmasına dahil olan üretim tesisleri için, sabit ve değişken
maliyet bileşenlerinin toplamından oluşan tutarı,
l) YEKDEM: 10/5/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi
Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun uyarınca işletilen destekleme
mekanizmasını,
m) Yerli kaynak: Yenilenebilir enerji kaynakları
ile ülke içinde üretilen fosil yakıt kaynaklarını
ifade eder.
(2) Bu Yönetmelikte geçmekle birlikte tanımlanmamış
diğer ifade ve kısaltmalar, ilgili mevzuattaki anlama ve kapsama sahiptir.
İKİNCİ BÖLÜM
Kapasite
Mekanizmasına İlişkin Genel Esaslar ve Katılım Şartları
Kapasite
mekanizmasına ilişkin genel esaslar
MADDE 5 – (1) Sistem İşletmecisi, elektrik piyasasında arz
güvenliğinin temini için gerekli yedek kapasite de dâhil olmak üzere
yeterli kurulu güç kapasitesinin oluşturulması ve/veya muhafazası için
yıllık olarak belirlenen bütçe dahilinde üretim
lisansı sahibi tüzel kişilere kapasite ödemesi yapar.
(2) Kapasite mekanizmasına dahil
olan üretim tesislerine yapılan kapasite ödemeleri, birim sabit ve değişken
maliyet bileşenleri ile nihai piyasa takas fiyatı parametrelerinden
hareketle belirlenir.
(3) Kapasite mekanizması kapsamında bir takvim yılı
için belirlenen bütçe ilgili yılın iletim tarifesi hesaplamalarında dikkate
alınır. İletim tarifelerinde dikkate alınan bütçenin kullanılmayan kısmı
iletim tarifelerine ilişkin mevzuat kapsamında gelir düzeltmelerinde
dikkate alınır.
Kapasite
mekanizmasına katılım şartları
MADDE 6 – (1) Bir sonraki takvim yılında kapasite
mekanizmasından yararlanmak isteyen santral sahibi tüzel kişiler her bir
santral için en geç Ekim ayının onbeşinci gününe
kadar Sistem İşletmecisine başvurur. Başvuru sırasında Sistem İşletmecisi
tarafından hazırlanan başvuru formu ile üretim tesislerinin kapasite
mekanizmasından yararlanmak üzere gerekli şartları haiz olduğunu tevsik
eden belgeler Sistem İşletmecisine sunulur. Sistem İşletmecisi yapılan
başvuruları değerlendirerek bir sonraki takvim yılında kapasite
mekanizmasından yararlanacak tesisleri en geç Ekim ayının son günü internet
sitesinden duyurur ve Kuruma bildirir.
(2) Aşağıdaki kriterlerden
en az birini taşıyan santraller kapasite mekanizmasında yer almaz:
a) Kamu payının yüzde elliyi aştığı santraller,
b) Yap işlet ve yap işlet devret sözleşmesi bulunan
ve anlaşma süresi dolmuş olsa da bu anlaşmalar kapsamında faaliyette
bulunan/bulunmuş olan santraller,
c) Kanunun “Özelleştirme” başlıklı 18 inci
maddesinin beşinci fıkrası kapsamında yapılan özelleştirme ihalesini
kazanmak suretiyle kurulan santraller,
ç) Uluslararası sözleşmeler kapsamında kurulan
nükleer enerji üretim santralleri,
d) Teşvik sürelerini tamamlamış olsalar dahi,
herhangi bir zamanda YEKDEM’den yararlanan veya
yararlanma hakkı bulunan santraller,
e) Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden sonra
özelleştirme ihalesi yapılan santraller,
f) Elektrik kurulu gücü
yerli kaynaklara dayalı santraller için 50 MWe’ın
altında, diğer santraller için 100 MWe’ın
altında olan santraller,
g) İlk ünitesinin geçici kabul tarihinden
başlayarak hesaplanan santral yaşı 10 yıldan büyük olan yerli kaynaklara
dayalı olmayan santraller,
ğ) Geçici kabulde belirlenen verimlilik oranı %
50’nin altında olan yerli kaynaklara dayalı olmayan santraller (hesaplamada
doğalgaz santralleri için üst ısıl değer baz
alınır),
h) Hidroelektrik santralleri ile kesintisiz üretim
yapamayan rüzgar ve güneşe dayalı santraller.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kapasite
Ödemeleri
Kapasite
ödemelerine esas bütçe
MADDE 7 – (1) Bir sonraki takvim yılında yapılacak kapasite
ödemelerine esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura
dönemlerine dağılımına dair öneri, Sistem İşletmecisi tarafından Ekim ayı
sonuna kadar Kuruma sunulur ve Kurul tarafından aynen veya değiştirilerek
Kasım ayı içinde onaylanır.
(2) Kapasite ödemelerine esas yıllık ve fatura
dönemi bazındaki bütçenin belirlenmesinde aşağıdaki kriterler
dikkate alınır:
a) Sistemde ihtiyaç duyulan ilave kapasitenin ya da
korunması gereken kapasitenin büyüklüğü,
b) Tahmini santral yatırım maliyetleri ve bu
yatırımlar için ihtiyaç duyulan finansman maliyetlerinin seviyesi,
c) Belirlenecek bütçenin iletim tarifeleri
üzerindeki etkisi,
ç) Gün öncesi piyasasında oluşan nihai piyasa takas
fiyatlarının seyri,
d) Fatura dönemi bazında oluşacak destekleme tutarı
ihtiyacı,
e)
Elektrik üretim sektörünün mali sürdürülebilirliği.
(3) Bir takvim yılında yapılan kapasite
ödemelerinin toplamı ilgili takvim yılı için belirlenen bütçeyi aşamaz. Bir
takvim yılı için yapılan kapasite ödemelerinin ilgili takvim yılı için
belirlenen bütçenin altında kalması durumunda kalan bütçe sonraki yıla
aktarılmaz.
(4) Bir takvim yılı için belirlenecek bütçe fatura
dönemlerine pay edilir. Bir fatura döneminde yapılan kapasite ödemelerinin
bütçenin altında kalması durumunda artan kısım bir sonraki fatura dönemine
aktarılır. İlgili takvim yılının son fatura dönemine ilişkin ödemelerden
sonra hala bütçenin artması durumunda, kalan bütçe bir sonraki takvim
yılına aktarılmaz.
Kapasite
ödemelerine esas hesaplamalar
MADDE 8 –
(1) Kapasite mekanizması
kapsamında üretim tesislerine bir fatura döneminde yapılacak ödemeler
aşağıdaki formül uyarınca hesaplanır:
Bu formülde geçen;
i: “f” döneminde kapasite mekanizmasında yer alan
her bir üretim tesisini,
f: Kapasite mekanizması uygulamasının yapıldığı
takvim yılındaki her bir fatura dönemini,
j: Her bir kaynak türünü,
k: “f” döneminde, nihai piyasa takas fiyatının “i”
santralinin ait olduğu kaynak türü için belirlenen değişken maliyet
bileşeninden küçük ya da bu bileşene eşit olduğu uzlaştırma dönemlerinin
sayısını,
m: “f” döneminde, nihai piyasa takas fiyatının “i”
santralinin ait olduğu kaynak türü için belirlenen değişken maliyet
bileşeninden küçük ya da bu bileşene eşit olduğu her bir uzlaştırma dönemini,
l: “f” döneminde, nihai piyasa takas fiyatının “i”
santralinin ait olduğu kaynak türü için belirlenen değişken maliyet
bileşeninden büyük, toplam maliyet bileşeninden küçük olduğu uzlaştırma
dönemlerinin sayısını,
n: “f” döneminde, nihai piyasa takas fiyatının “i”
santralinin ait olduğu kaynak türü için belirlenen değişken maliyet
bileşeninden büyük, toplam maliyet bileşeninden küçük olduğu her bir
uzlaştırma dönemini,
t: Her bir teklif bölgesini,
KÖi,f: Kapasite mekanizmasına dahil olan “i” üretim
tesisine “f” dönemi için ödenecek
toplam bedeli (TL),
ÖKOi: “i” santralinin kaynak türü için belirlenmiş olan
ve sabit maliyet bileşeni hesaplamasında kullanılan kapasite kullanım
oranını,
KGi: “i” santralinin kapasitesini (MW),
SMBf,j: “f” dönemi için geçerli olmak üzere “j” kaynak
türü için belirlenen sabit maliyet bileşenini (TL/MWh),
TMBf,j: “f” dönemi için geçerli olmak üzere “j” kaynak
türü için belirlenen toplam maliyet bileşenini (TL/MWh),
PTFt,f,n: “t”
teklif bölgesi için “f” döneminin “n” uzlaştırma dönemine ilişkin Gün
Öncesi Piyasasında hesaplanan Piyasa Takas
Fiyatını (TL/MWh)
ifade eder.
Kapasite
ödemelerinin gerçekleştirilmesi
MADDE 9 –
(1) Üretim tesislerine yapılacak
kapasite ödemeleri ilgili fatura döneminin sonunu takip eden 15 gün
içerisinde hesaplanarak ilgili lisans sahibi tüzel kişilere bildirilir (ve
internet sayfasında duyurulur) ve 30 gün içerisinde gerçekleştirilir.
(2) Her bir fatura dönemi için belirlenmiş bütçenin
ilgili dönemde kapasite mekanizmasından yararlanan tüm santraller için
birinci fıkra uyarınca hesaplanan kapasite ödemelerinin toplamından küçük
olması halinde, öncelikle yerli kaynaklara dayalı santrallerin kapasite
ödemeleri yapılır; kalan tutar olması halinde, diğer santrallere ödenecek
kapasite ödemesi aşağıdaki formüle göre hesaplanır.
Bu eşitlikte geçen;
d: “f” döneminde kapasite mekanizmasında yer alan,
yerli olmayan kaynağa dayalı üretim yapan her bir üretim tesisini,
f: Kapasite mekanizması uygulamasının yapıldığı
takvim yılındaki her bir fatura dönemini,
h: “f” döneminde kapasite mekanizmasında yer alan,
yerli kaynağa dayalı üretim yapan üretim tesislerinin sayısını,
y: “f” döneminde kapasite mekanizmasında yer alan,
yerli kaynağa dayalı üretim yapan her bir üretim tesisini,
z: “f” döneminde kapasite mekanizmasında yer alan,
yerli olmayan kaynağa dayalı üretim yapan üretim tesislerinin sayısını,
KKÖd,f: Yerli olmayan kaynağa dayalı üretim yapan “d”
üretim tesisinin “f” dönemi için alacağı kesinti uygulanmış kapasite
ödemesini (TL),
Bf: “f” dönemine ait kapasite ödeme bütçesini,
KÖy,f: “y” üretim tesisinin “f” dönemi için hesaplanan
kapasite ödemesini (TL),
KÖd,f: “d” üretim tesisinin “f” dönemi için hesaplanan
kapasite ödemesini (TL)
ifade eder.
(3) Her bir fatura dönemi için belirlenmiş bütçenin
ilgili dönemde kapasite mekanizmasından yararlanan yerli kaynaklara dayalı
santrallerin kapasite ödemeleri toplamından küçük olması halinde; yerli
olmayan kaynaklardan üretim yapan santrallere ilgili fatura dönemi için
kapasite ödemesi yapılmaz, yerli kaynaklara dayalı santrallerin kapasite
ödemeleri ise aşağıdaki formüle göre hesaplanır.
Bu eşitlikte geçen;
KKÖy,f: Yerli
kaynaklara dayalı üretim yapan “y” üretim tesisinin “f” dönemi için alacağı
kesinti uygulanmış kapasite ödemesini (TL)
ifade eder.
(4) Son dört çeyrekte ağırlıklı ortalama kapasite
kullanım oranı yerli kaynaklara dayalı olanlarda %10’un, diğerlerinde
%15’in altında olan santrallere ilgili dönem için herhangi bir kapasite
ödemesi yapılmaz. Yeni işletmeye geçen santrallerde, ilgili santralin ilk
ünitesinin işletmeye girmesinin üzerinden dört çeyrek geçinceye kadar bu
fıkranın ilk cümlesindeki hüküm uygulanmaz; ilk dört çeyrek boyunca bu
santraller kapasite kullanım oranına bakılmaksızın kapasite ödeme
mekanizmasına dahil edilir.
(5) İthal kömür yakıtlı santrallerde, bir fatura
dönemi içerisinde yerli kömür kullanılarak elektrik üretimi yapılması
halinde, yerli kömür kullanılarak yapılan üretim miktarı oranında kapasite
ödemesi yapılır.
Sabit ve
değişken maliyet bileşenleri
MADDE 10
– (1) Kapasite ödemelerinin
hesaplanmasında dikkate alınan sabit maliyet bileşeni, değişken maliyet
bileşeni ve öngörülen kapasite kullanım oranı her kaynak türü için ayrı ayrı olmak üzere Kurul tarafından belirlenir.
(2) Sabit maliyet bileşeninin hesaplanmasında
ilgili kaynak türüne ait kapasite kullanım oranı, ilk yatırım maliyeti,
döviz kuru, faiz oranı, kaldıraç oranı, kapasiteye bağlı iletim bedelleri
ve işletmeye ilişkin sabit giderler gibi parametreler dikkate alınır. Bu
parametreler her bir santral için ayrı ayrı
alınmaz, ilgili kaynak türünü temsil eden verilerden hareketle belirlenir.
(3) Değişken maliyet bileşeni, ilgili kaynak türüne
ait yakıt maliyetleri ve verimlilik oranı ile değişken nitelikteki iletim
tarifeleri gibi parametrelerden hareketle belirlenir.
(4) Sabit maliyet bileşeni ve değişken maliyet
bileşeninin belirlendiği Kurul Kararında bu bedellerin güncellenmesine
ilişkin hükümlere de yer verilir. Sabit maliyet bileşeninin
güncellenmesinde döviz kuru, enflasyon ve kapasiteye bağlı iletim bedelleri
parametrelerinde meydana gelen değişimler dikkate alınır. Değişken maliyet
bileşeninin güncellenmesinde ise enflasyon ve üretim miktarına bağlı iletim
bedelleri ile varsa yakıt maliyeti parametrelerinde meydana gelen
değişimler dikkate alınır. Güncelleme fatura dönemleri itibarıyla yapılır.
2018
yılında uygulanacak kapasite mekanizması
GEÇİCİ
MADDE 1 – (1) 2018 yılında kapasite mekanizmasından
yararlanacak tesislere ilişkin başvurular 31/1/2018
tarihine kadar Sistem İşletmecisine yapılır. Sistem İşletmecisi yapılan
başvuruları değerlendirerek 2018 yılında kapasite mekanizmasından
yararlanacak tesisleri en geç 15/2/2018 günü
internet sitesinden duyurur ve Kuruma bildirir. Söz konusu tesisler 1/1/2018 tarihinden itibaren kapasite mekanizmasına
dâhil edilir.
(2) 2018 yılında yapılacak kapasite ödemelerine
esas yıllık bütçeye ve bütçenin yıl içerisindeki fatura dönemlerine
dağılımına dair öneri, Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi TEİAŞ
tarafından 31/1/2018 tarihine kadar Kuruma sunulur.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlük
MADDE 11
– (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 12
– (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.
|