|
Gıda,
Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından:
YEMLERİN
RESMÎ KONTROLÜ İÇİN NUMUNE ALMA
VE ANALİZ METOTLARINA DAİR YÖNETMELİK
Amaç ve
kapsam
MADDE 1 − (1) Bu
Yönetmeliğin amacı;
a) Yemlerin resmî kontrolünde mikroorganizmalar hariç
yemin bileşiminin, katkı maddelerinin ve istenmeyen maddelerin tespiti için
numune almayı,
b) Numunelerin analiz için hazırlanması ve sonuçların
açıklanmasını,
c) Yemlerin resmî kontrolünde uygulanacak analiz
metotlarını,
ç) Yemlerin resmî kontrolünde hayvansal kökenli
bileşenlerin tespitinde kullanılacak analiz metotlarını,
d) Kanatlı karma yemlerinin enerji değerinin
hesaplanmasını,
e) Kullanımı yasaklanan yem katkı maddelerinin yasal
olmayan bir şekilde bulunmasının kontrolünde kullanılacak analiz
metotlarını,
belirlemektir.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu
Yönetmelik;
a) 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı Veteriner
Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 31 inci maddesine
dayanılarak,
b) Avrupa Birliğinin 27/1/2009 tarihli ve 152/2009
sayılı Yemin Resmi Kontrolü İçin Numune Alma ve Analiz Metotlarına İlişkin
Tüzüğüne paralel olarak,
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu
Yönetmelikte geçen;
a) Ayırıcı: Birincil numune, azaltılmış numune ve
laboratuvar numunelerinin hazırlanması sırasında numuneyi yaklaşık eşit
parçalara ayırmak için kullanılan aletleri,
b) Azaltılmış numune: Paçal numuneden azaltma yöntemiyle
elde edilen ve paçal numuneyi temsil eden numuneyi,
c) Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,
ç) Birincil numune: Numune alınan partinin bir
noktasından alınan miktarı,
d) El aletleri: El ile numune alınırken kullanılan
kürek, numune alma sondası ve benzeri aletleri,
e) Laboratuvar numunesi: Homojenize edilen paçal
numuneden veya azaltılmış numuneden alınan numuneyi,
f) Mekanik aletler: Hareket halindeki yemlerden numune
alınırken kullanılan aleti,
g) Numune alan personel: Bakanlık tarafından resmî
kontrol yetkisi verilen kişiyi,
ğ) Numune alınan parti: Özelliği itibarıyla bir örnek ve
bir birim oluşturan yemi,
h) Numune alma alet ve cihazları: Numune alınan yemde
bulaşmaya sebep olmayacak materyallerden yapılmış, Bakanlık tarafından
kullanımı uygun görülen alet ve cihazları,
ı) Numune alma sondası: Uzun yarıkları ya da bölmeleri
olan numune alınan partinin ve yemin partikül büyüklüğüne uygun, değişik
boyutlardaki numune alma aletini,
i) Paçal numune: Numune alınan partiden alınan birincil
numunelerin birleştirilmesi ve homojen olarak karıştırılması ile elde
edilen numuneyi,
ifade eder.
Numune
alımıyla ilgili genel hükümler
MADDE 4 – (1) Katı
yemlerden numune alınırken el aletleri, mekanik aletler ve ayırıcılar
kullanılır.
(2) Numune alınacak partinin özelliğine ve büyüklüğüne
göre, alınması gereken numune sayıları ve miktarları Ek-1’de
belirtilmiştir.
(3) Numune alma alet ve cihazları, numune hazırlanacak
yüzeyler ve numune kaplarının temiz ve kuru olması gerekir. Yemin
özelliğinin değişmemesi ve olası bulaşmanın engellenmesi amacıyla,
numuneler, mümkün olan en kısa zamanda alınır ve hazırlanır ve bunun için
gerekli tedbirler alınır.
Birincil
numunelerin alınması
MADDE 5 – (1) Yem
içerisinde homojen dağılım gösteren maddelerin veya ürünlerin kontrolü için
alınacak birincil numuneler, numune alınan partiden rastgele ve yaklaşık
eşit miktarlarda alınır.
a) Dökme yemlerde numune alınan parti, tahmini ve göz
kararı olarak yaklaşık eşit parçalara bölünür ve her bir parçadan olmak
üzere Ek-1’in A.2 satırında belirtildiği gibi, gerekli birincil numune
sayısı kadar rastgele numune alınır. Gerektiğinde numune alma işlemi
yükleme veya boşaltma esnasında da yapılabilir.
b) Paketlenmiş yemlerde, Ek-1’in A.2 satırında
belirtilen sayıda gerekli paketler seçildikten sonra, her bir paketin
içeriğinin bir kısmı numune olarak kürek ve benzeri el aletleri
kullanılarak alınır. Gerektiğinde, paketler ayrı ayrı boşaltıldıktan sonra
da numune alınabilir. Şayet alınan numunenin içerisinde kalıplaşmış
parçalar varsa bunlar parçalanır ve karıştırılır.
c) Homojenize veya homojenize edilebilir sıvı veya yarı
sıvı yemlerde, Ek-1’in A.2 satırında belirtilen kap sayısı dikkate alınır.
Gerekli ise içerik homojenize edilir, her bir kaptan gerekli miktar numune
alınır. İçerik boşaltılırken de numune alınabilir.
ç) Homojenize edilemeyen sıvı veya yarı sıvı yemlerde,
Ek-1’in A.2 satırında belirtilen kap sayısı dikkate alınarak, farklı
seviyelerden numuneler alınır. Numuneler içerik boşaltılırken de
alınabilir, ancak baştaki ilk kısımları atılarak alınır. Her durumda,
alınan numunenin toplam hacmi 10 litreden az olamaz.
d) Yem blokları ve mineral yalama taşlarında, Ek-1’in
A.2 satırında belirtilen sayıda blok veya yalama taşları seçilerek her bir
blok ya da yalama taşının bir parçası numune olarak alınır.
(2) Yem içerisinde homojen bir şekilde dağılmayan
aflatoksin, çavdarmahmuzu, hint yağı bitkisi ve baklagil cinsi olan
crotalaria gibi istenmeyen maddelerin veya ürünlerin kontrolüyle ilgili
alınacak birincil numuneler için; numune alınacak parti, Ek-1’in B.3
satırında belirtilen paçal numune sayısına göre, tahmini ve göz kararı
olarak yaklaşık eşit bölümlere ayrılır. Tahmini ayrılan bölüm sayısı birden
fazla ise, her bir bölümden Ek-1’in B.2 satırında belirtilen sayıda farklı
yerlerden yaklaşık eşit miktarlarda birincil numune alınır. Her bir
bölümden paçal numuneler için alınan birincil numunelerin toplam miktarı 4
kilogramdan az olamaz. Farklı bölümlerden alınan birincil numuneler paçal
numune haline getirilmez.
Paçal
numunelerin hazırlanması
MADDE 6 – (1) Yem içerisinde
homojen dağılım gösteren maddelerin veya ürünlerin kontrolü için alınan birincil
numuneler, paçal numune oluşturmak için birleştirilerek karıştırılır.
(2) Yem içerisinde homojen bir şekilde dağılmayan
aflatoksin, çavdarmahmuzu, hint yağı bitkisi ve baklagil cinsi olan
crotalaria gibi istenmeyen maddelerin veya ürünlerin kontrolü için, Ek-1’in
B.3 satırında belirtilen sayıda, paçal numune oluşturmak üzere, her bir
bölümden alınan birincil numuneler birleştirilerek karıştırılır. Tahmini ve
göz kararı oluşturulan her bölümden alınan paçal numune, alındığı bölüme
göre kodlanır.
Laboratuvar
numunelerinin hazırlanması
MADDE 7 – (1)
Homojen bir numune elde edebilmek için, her bir paçal numune dikkatli ve
özenli bir şekilde karıştırılır. Gerekirse paçal numune mekanik veya
otomatik ayırıcı kullanılarak veya çeyrekleme metodu ile 2 kilogram veya 2
litreye azaltılarak azaltılmış numune oluşturulur.
(2) Laboratuvara gönderilmek üzere, Ek-1’in A.4
satırında ya da Ek-1’in B.4 satırında belirtilen miktarda eşit ve aynı
özellikleri taşıyacak şekilde en az iki numune oluşturulur. Her bir numune
uygun kaplara ayrı ayrı konulur. Muhafaza ve nakliye sırasında oluşabilecek
bulaşmanın önlenmesi veya numunenin bozularak bileşiminin değişmesine neden
olabilecek olumsuzlukların engellenmesi için gereken bütün önlemler alınır.
Laboratuvar
numunelerinin paketlenmesi
MADDE 8 – (1) Resmî
kontroller için alınan numuneler, mühürlenir ve etiketlenir. Mühürleme
işlemi, numune güvenliğini temin amacıyla mühür bozulmadan paket açılamayacak
şekilde yapılır.
Numune
kayıtları
MADDE 9 – (1)
Numunenin ait olduğu parça ve numuneyle ilgili kayıtlar, karışıklığa ve
tereddüte meydan vermeyecek şekilde tutulur.
Numunelerin
laboratuvara gönderilmesi
MADDE 10 – (1) Analiz
yapılmak üzere, her bir paçal numuneden alınan numunelerden en az biri
yapılması istenen analizlerle ilgili gerekli bilgiler ile birlikte mümkün
olan en kısa sürede yetkili laboratuvara gönderilir.
Analiz için
numunelerin hazırlanması
MADDE 11 – (1) Bu
Yönetmeliğe göre alınan ve yetkili laboratuvara gönderilen yem
numunesinden, analiz metodunda belirtilen miktar kadar, numune tartılarak
alınır. Alınan bu miktarın homojen ve numuneyi temsil eder nitelikte olması
gerekir.
(2) Analiz için numuneler hazırlanırken dikkat edilecek
hususlar aşağıda belirtilmiştir:
a) Numuneler, uygulanan analiz metotlarında belirtilen
yönteme göre hazırlanır.
b) Uygulanan tüm işlemler, olası bulaşmayı ve
bileşiminde oluşabilecek değişmeyi olabildiğince önleyecek şekilde
gerçekleştirilir.
c) Numunenin, hava ve ışığa en az düzeyde maruz
kalmasını sağlamak için, yapılacak öğütme, karıştırma ve eleme işlemleri
olabildiğince çabuk gerçekleştirilir. Belirgin şekilde numunede ısınmaya
neden olan değirmenler ve öğütücüler kullanılmaz.
ç) Özelikle ısıya hassas olan yemler elle öğütülür.
Kullanılan aletlerin, numunede iz elementler bakımından bir kontaminasyon
kaynağı olmamasına dikkat edilir.
d) Numune hazırlanırken, numunenin nem içeriği muhafaza
edilemiyor ve nem içeriğinde değişiklik meydana geliyorsa rutubet tayini;
hazırlık öncesi ve sonrasında olmak üzere 13 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) bendinde belirtilen metoda göre yapılır.
(3) Numune, analiz için hazırlanırken uygun ayırma
teknikleri kullanılarak analiz ve referans için yeterli alt numunelere
bölünür. Alt numunelere bölünürken konileme ve çeyrekleme metotları
kullanılmaz. Referans numune; temiz, kuru ve hava sızdırmaz uygun bir kapta
saklanır. Yemlerin özelliğine göre en az 100 gr’lık alt numuneler, analiz
için aşağıda belirtilen şekilde hazırlanır.
a) Öğütülebilen yemlerde; analiz metodunda farklı bir
şekil belirtilmemiş ise, gerektiğinde öğütülür, ancak bu öğütme işlemi
yapılırken aşırı öğütmeden sakınılır. Öğütülen numunenin tamamı 1 mm2 gözlü elekten geçirilir (ISO R565’a göre).
Elenen numune karıştırılır, temiz, kuru, hava sızdırmaz uygun bir kaba
alınır. Analiz yapılmak üzere numune alınacağı zaman, numune tartılmadan
hemen önce tekrar karıştırılır.
b) Kurutulduktan sonra öğütülebilen yemlerde; analiz
metodunda farklı bir şekil belirtilmemiş ise numune, 13 üncü maddenin
birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen metotdaki ön kurutma işlemine
uygun olarak, nem içeriği % 12 – 8 aralığına düşünceye kadar kurutulur.
Bundan sonraki işlemler, (a) bendinde belirtildiği şekilde yapılır.
c) Sıvı ya da yarı sıvı yemlerde; numune temiz, kuru ve
hava sızdırmaz uygun bir kaba alınır. Analiz yapılmak üzere numune
alınacağı zaman, numune tartılmadan hemen önce karıştırılır.
ç) Diğer yemlerde; yemlerin özelliğine göre, yukarıda
belirtilen şekillerde hazırlanması mümkün olmayan diğer yemlerin
hazırlanmasında farklı diğer yöntemler uygulanabilir. Ancak, analiz için
alınan miktar, homojen ve analiz edilecek numuneyi temsil eder şekilde
olur.
(4) Numunelerin depolanmasında; numuneler bileşimlerinde
herhangi bir değişikliğe neden olmayacak uygun bir sıcaklıkta depolanır.
Özellikle vitaminler veya ışığa duyarlılığı olan maddelerin analizleri için
alınan numuneler, kahverengi cam kaplarda saklanır.
Analizlerde
kullanılan alet ve kimyasallara ilişkin hükümler
MADDE 12 – (1) Analiz
metodunda farklı bir şekil belirtilmemiş ise, kullanılan kimyasalların
analitik olarak saf olması gerekir. Eser miktardaki maddelerin analizinde
kullanılan kimyasalların saflığı, kör test ile kontrol edilir. Elde edilen
sonuçlara göre kimyasalların daha da saflaştırılması gerekebilir.
(2) Analiz metodunda özel bir çözücü, seyreltici ya da
herhangi bir madde belirtilmemiş ise çözeltilerin, seyrelticilerin,
durulama ve yıkama solüsyonlarının hazırlanmasında su kullanılır. Bu
işlemlerde kullanılacak su damıtılır veya demineralize edilir. Kullanılan
suyla ilgili, analiz metodunda özel bir saflaştırma isteniyor ise
belirtilen analiz metoduna göre saflaştırma işlemi yapılır.
(3) Laboratuvarda kullanılan alet ve malzemelerin, analiz
metotlarında belirtilen alet ve malzemeler olması ve bu alet ve
malzemelerin temiz olması gerekir.
Analiz
metotları
MADDE 13 – (1)
Bakanlık;
a) Yem maddeleri ve karma yemlerin bileşimlerinin
kontrolü,
b) Yemlerde katkı maddelerinin düzeylerinin kontrolü,
c) Yemlerde istenmeyen maddelerin kontrolü,
ç) Yemlerde hayvansal kökenli bileşenlerin tespitinin
resmî kontrolü,
d) Kullanımına izin verilmeyen yem katkı maddelerinin
kontrolü,
e) Kanatlı karma yemlerinin enerji değerinin
hesaplanması,
ile ilgili analiz metotlarını belirleyerek Bakanlığın
internet sitesinde yayımlar.
(2) Ekstraksiyon işleminde değişik metotlar
uygulanabilir. Analiz metodunda belirtilenden başka bir ekstraksiyon metodu
uygulanması halinde, uygulanan bu metot, o ürün için analiz metodunda
belirtilen metoda eşdeğerde ekstraksiyon etkinliği sağlanır.
(3) Temizleme işlemi değişik metotlarla yapılabilir.
Analiz metodunda belirtilenden başka bir metot uygulanması halinde,
uygulanan bu metot, o ürün için analiz metodunda belirtilen metoda eşdeğerde
temizleme etkinliği sağlanır.
(4) Gerekli hallerde, Gıda Kontrol Laboratuvarlarının
Kuruluş, Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esaslarının
Belirlenmesine Dair Yönetmelik kapsamında, bu Yönetmelikte belirtilen
metotlar dışında, bilimsel kabul gören ve Bakanlıkça izin verilen farklı
diğer metotlar da uygulanabilir.
Analiz
sonuçlarının açıklanması
MADDE 14 – (1) Analiz
sonucu, analiz metodunda belirtildiği şekilde anlamlı rakamlarla yazılır.
Laboratuvara gelen numunenin nem içeriğinde meydana gelen değişime göre,
gerektiğinde hazırlık öncesi nem içeriğine göre sonuçta düzeltme yapılır.
(2) Uygulanan metot raporda belirtilir.
(3) Analiz raporunda verilen sonuç değerin elde edildiği
çalışılan örnek ve tekrarlama sayıları raporda belirtilir. Sonuç değeri,
çalışılan örnek ve tekrarlama sayılarının ortalaması alınarak belirlenir.
Paralel çalışma en az iki örnekle yapılır. İstenmeyen maddeler yönünden
analiz yapılıyor ise kalite prosedürlerine uyulmuş olması koşuluyla,
çalışılan ilk örnekte belirlenen analiz sonucu elde edilen değer,
spesifikasyonunda belirtilen değerin yarısından, düşük bir değer ise ikinci
bir çalışmaya gerek yoktur. Bir maddenin içeriğinin veya beyan edilen
değerin kontrolünde, kalite prosedürlerine uyulmuş olması koşuluyla, çalışılan
ilk örnekte belirlenen analiz sonucu, beyan edilen değeri ve içeriği
doğruluyor ve kabul edilebilir varyasyon aralığında bulunuyor ise ikinci
bir çalışmaya gerek yoktur.
(4) Dioksinler ve dioksin benzeri Polychlorinated biphenyller
(PCB’ler) gibi istenmeyen maddelerin yemlerde belirlenmesi ve
değerlendirilmesi, genişletilmiş ölçüm belirsizliği ve geri kazanım
düzeltmesi hesaba katılarak yapılır. İstenmeyen maddelerin analiz sonucu,
belirlenen maksimum düzeyi aşıyor ise bu yem uygun olmayan yem olarak
değerlendirilir. Bu değerlendirme ölçüm belirsizliği ve geri kazanım
düzeltmesinin analiz metoduna göre hesaplanmasının mümkün olduğu durumlarda
yapılır. Bu şekildeki değerlendirme mikroskobik analizler için uygun
olmadığından yapılmaz. Analiz sonucunun raporlanmasında ölçüm belirsizliği
ve geri kazanım oranı aşağıdaki şekilde belirtilir:
a) Geri kazanım için yapılan düzeltmede, geri kazanım
seviyesi belirlenir. Geri kazanım için yapılan düzeltme % 90 ile % 110
arasında olduğu durumlarda gerekli değildir.
b) ‘x +/ – U’ eşitliğinde, “x” analiz sonucunu, “U”
genişletilmiş ölçüm belirsizliğini ifade eder. Yaklaşık % 95 güven aralığı
için, kapsam faktörü 2 kullanılır. Ancak kalite prosedürlerine uyulmuş
olması koşuluyla, belirlenen analiz sonucu elde edilen değer,
spesifikasyonunda belirtilen değerin yarısından, düşük bir değer ise analiz
sonuç raporunda ölçüm belirsizliği ve geri kazanım düzeltmesinin
belirtilmesine gerek yoktur.
Yürürlük
MADDE 15 − (1) Bu
Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 16 − (1) Bu
Yönetmelik hükümlerini Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı yürütür.
Yönetmeliğin eklerini görmek için tıklayınız
|