|
Gıda,
Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından:
TÜRK GIDA
KODEKSİ GIDALARDA PESTİSİT KALINTILARININ
RESMİ
KONTROLÜ İÇİN NUMUNE ALMA METOTLARI TEBLİĞİ
(TEBLİĞ NO:
2011/34)
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu
Tebliğin amacı gıdalarda bulunan pestisit kalıntılarının resmi kontrolü
için gıdalardan numune alma metotlarını belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu
Tebliğ, gıdalarda bulunan pestisit kalıntılarının resmi kontrolleri için
numune alma metodunu ve resmi kontrollerde kullanılan analiz metotları için
numune hazırlanmasını ve kriterlerini kapsar. Canlı hayvan ve diğer hayvan
ürünleri ile ilgili numune stratejilerini, numune miktarlarını ve numune
alma sıklığını kapsamaz.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu
Tebliğ, 16/11/1997 tarihli ve 23172 sayılı (1. Mükerrer) Resmî Gazete’de
yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği’ne göre hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu
Tebliğde geçen;
a) Analitik kısım: Kalıntı konsantrasyonunun doğru olarak
ölçülmesini sağlayacak miktarda, analitik numuneden alınan temsili
miktardaki kısmı,
b) Analitik numune: Numune alma hatası en az olacak
şekilde analitik kısımları elde etmek amacı ile analiz edilecek ürüne ait
kısmın ayrılarak; karıştırma, öğütme, parçalama ve diğer işlemleri takiben
analiz için laboratuvar numunesinden hazırlanan numuneyi,
c) Bakanlık: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığını,
ç) Birincil numune/İnkremental numune: Partinin bir
yerinden alınan bir veya daha fazla birimi
d) Birim: Birincil numunenin tümünü veya bir kısmını
oluşturmak üzere çekilecek olan, bir parti içerisindeki en küçük bağımsız
kısmı,
e) Laboratuvar numunesi: Paçal numuneyi temsil
edebilecek miktardaki numunenin laboratuvara gönderilen veya laboratuvar
tarafından kabul edilen miktarını,
f) MRL: Maksimum kalıntı limitlerini,
g) Numune alma aleti: Birimi; paçal materyalden,
ambalajın içinden veya et ve kanatlı etinde birincil numune için fazla olan
parçayı ayırmak amacıyla kullanılan kepçe, taşıyıcı, bıçak ve benzeri araç
ve gereçler ile laboratuvar numunesinin paçal numuneden hazırlanmasında
veya analitik kısmın analitik numuneden hazırlanmasında numune kapları da
dahil olmak üzere kullanılan araçları,
ğ) Numune büyüklüğü: Numuneyi oluşturan birim sayısı
veya miktarını,
h) Paçal numune: Et ve kanatlı eti dışındaki ürünler
için, partiden alınmış olan birincil numunelerin birleştirilmesi ve çok iyi
karıştırılması ile elde edilen numunedir. Et ve kanatlı eti için ise, tek
bir birincil numune paçal numune olarak kabul edilir.
ı) Parti: Bir seferde teslim edilen veya üretilen ve
numuneyi alan kontrol görevlisi tarafından orijin, üretici, çeşit,
ambalajlayıcı, ambalaj tipi, işaretleme, yükleyici gibi özelliklerinin aynı
olduğu bilinen veya öngörülen gıdanın miktarını,
i) Şahit numune: İtirazlı durumlar için, paçal numuneden
ayrılan numuneyi,
j) Şüpheli parti: Herhangi bir nedenle maksimum kalıntı
limitlerini aşacak düzeyde pestisit kalıntısı içerdiğinden şüphelenilen
partiyi,
ifade eder.
Genel
hükümler
MADDE 5 – (1) Numune
alma:
a) Numune, kontrol görevlisi tarafından alınır ve
usulüne uygun olarak laboratuvara gönderilir.
b) Analiz sonucunu etkileyeceğinden, numune alma
işleminin tüm aşamalarında, numunelerin kontaminasyonu ve zarar görmesini
engelleyecek önlemler alınmalıdır.
c) Alınan numunenin partiyi tam olarak temsil ettiğinden
emin olunmalıdır.
(2) Birincil numunelerin toplanması:
Partiden alınması gereken minimum birincil numune sayısı
EK – 1’e, kırmızı et ve kanatlı eti partisinin şüpheli olması durumunda
alınması gereken minimum birincil numune sayısı ise EK – 2’ye uygun
olmalıdır. Her bir birincil numune, mümkün olduğunca partinin rastgele
kısımlarından alınmalıdır. Birincil numuneler, partiden laboratuvar numunesi
oluşturulmasını sağlayacak miktarda alınmalıdır.
(3) Paçal numunenin hazırlanması:
a) Paçal numunenin hazırlanmasında kırmızı et ve kanatlı
eti için uygulanacak işlem EK – 3’e uygun olmalıdır. Her bir birincil
numune ayrı bir paçal numune olarak değerlendirilmelidir. Bitkisel ürünler,
yumurtalar ve süt ürünlerinden numune alma işlemleri EK – 4 ve EK – 5’e
uygun olmalıdır. Paçal numuneyi oluşturacak birincil numuneler
birleştirilmeli ve mümkünse iyice karıştırılmalıdır.
b) Paçal numuneyi
oluşturmak amacıyla karıştırma ve birleştirme işleminin yapılmasının mümkün
olmadığı veya paçal numunenin alt birimlerinin karıştırılması sırasında
birimlerin zarar görmesinin kalıntı miktarını etkilediği veya büyük
birimlerin tek bir homojen kalıntı dağılımı sağlayacak kadar
karıştırılamadığı durumlarda; birincil numunenin alınışı ile aynı anda,
rastgele biçimde laboratuvar paralel numuneleri alınmalıdır. Bu durumda,
analiz sonuçlarının ortalaması alınarak geçerli analiz sonucu
belirlenmelidir.
(4) Laboratuvar numunesinin hazırlanması:
Laboratuvar numunesinin hazırlanmasında, paçal numune,
laboratuvar numunesi için gereken miktardan daha fazla ise, temsil eden
miktarı sağlayacak şekilde bölünür. Bölme işlemi uygun boyutlarda
küçültülerek veya dörde bölünerek yapılır. Ancak bu aşamada taze bitki
ürünleri veya bütün yumurtalar kesilmemeli veya kırılmamalıdır. Gerek
görülürse, bu aşamada laboratuvar paralel numuneleri hazırlanmalıdır.
Laboratuvar numuneleri için gereken minimum miktarlar EK – 3, EK – 4 ve EK
– 5’e uygun olmalıdır.
(5) Numune kaydının tutulması:
Numune alan kişi, partinin orijini ve yapısını,
sahibini, tedarikçisini veya taşıyıcısını; numunenin alınma tarih ve yerini
ve gerekli diğer bilgileri kaydetmek zorundadır. Önerilen numune alma
metodundan yapılan her sapma kaydedilir. Her bir numuneye bu kaydın imzalı
bir kopyası iliştirilmeli, bir kopyası da numuneyi alan kişi tarafından
saklanır. Numune alma kaydının bir nüshası, mal sahibi veya temsilcisine
verilir.
(6) Numunenin laboratuvara gönderilmesi:
Numune kapları, kontaminasyonu ve numunenin zarar
görmesini önleyecek ve sızıntı yapmayacak, numune ile etkileşmeyecek
nitelikte olmalıdır. Resmi kontroller için alınan her numune alındığı yerde
mühürlenir. Kap sıkıca kapatılır, güvenli bir biçimde etiketlenir ve numune
alma kaydı da kaba iliştirilir. Numune, laboratuvara mümkün olan en kısa
sürede ulaştırılır. Nakil sırasında bozulma önlenmelidir. Taze numuneler
serin ortamda tutulmalı, dondurulmuş numunelerin dondurulmuş halleri
muhafaza edilmelidir. Kanatlı eti ve kırmızı et numunelerinin bozulma
olmadan laboratuvara ulaştırılması sağlanamıyorsa, laboratuvara
gönderilmeden önce dondurulur.
(7) Analitik numunenin hazırlanması:
Laboratuvar numunesinin laboratuvara ulaşma tarihi ve
miktarı numune alma formuna kayıt edilir. Bu aşamadan sonra analitik numune
en kısa sürede hazırlanır. Sert çekirdekli meyvelerin çekirdeklerinde
olduğu gibi analize alınmayacak kısımlar ayrılmalı, ancak ayrılmış bu
parçaların ağırlıkları da hesaplamalarda mutlaka dikkate alınmalıdır.
(8) Analitik kısmın hazırlanması ve depolanması:
Analitik kısımların hazırlanmasında, temsili analitik
kısımların alınabilmesi için analitik numune öğütülmeli ve iyice
karıştırılmalıdır. Analitik kısmın miktarı, analitik metoda ve numunenin
hazırlanma şekline göre belirlenmelidir. Öğütme ve karıştırma metotlarının
kaydı tutulmalı ve bu metotlar, analitik numunede bulunan kalıntı
miktarında değişikliğe yol açmamalıdır. Gerekli durumlarda olumsuzlukları
en aza indirmek amacıyla analitik numune özel koşullarda (örneğin sıfırın
altında sıcaklıklarda) işleme tabii tutulmalıdır. Uygulanacak işlem kalıntı
miktarını etkileyecekse ve pratik alternatif bir metot yok ise, analitik
kısım bütün birimlerden veya birimlerden alınmış parçalardan oluşabilir. Bu
nedenle analitik kısım birkaç birim veya parçadan oluşuyorsa, bu kısım
analitik numuneyi tam temsil edemeyeceğinden, yeterli miktarda paralel
numune de analize alınmalı ve ortalama değerdeki belirsizlik gösterilmelidir.
Analitik kısımlar analizden önce depolanacaksa, depolama metodu ve süresi
kalıntı sonucunu etkilemeyecek biçimde seçilmelidir.
Açıklayıcı
hükümler
MADDE 6 – (1) Parti:
a) Yüklemenin farklı üreticilerden geldiği
tanımlanabilen birden fazla partiden oluştuğu durumlarda her bir parti ayrı
değerlendirilmelidir.
b) Büyük hacimli yüklemelerde her bir partinin miktarı
ya da sınırı açıkça tespit edilemiyorsa, bir seri vagon, kamyon, tekne ve
benzeri ayrı bir parti olarak değerlendirilebilir.
c) Bir yükleme bir veya daha fazla partiden oluşabilir.
ç) Bir parti sınıflandırma veya imalat işlemleri için
karıştırılabilir.
(2) Birincil numune:
a) Birincil numunenin alındığı yer partiden rastgele
seçilir. Ancak bu fiziksel olarak mümkün değilse partinin ulaşılabilen
kısımlarından rastgele alınır. Birincil numune için alınması gereken birim sayısı,
laboratuvar numunesi için gereken minimum sayı ve miktar olarak belirlenir.
b) Birincil numuneler yükleme veya boşaltma sırasında
alınıyorsa, numune alma yeri ve zamanı belirlenir.
c) Bitki, yumurta ve süt ürünlerinde bir partiden birden
fazla birincil numune alındığında, her bir birincil numune paçal numuneye
yaklaşık aynı miktarlarda katılır.
ç) Birincil numunelerin toplanması ve paçal numunelerin
hazırlanması sırasında;
1 - Birimlerin büyük birimler halinde olması ve
karıştırma işleminin paçal numunenin temsil edilebilirliğini artırmadığı
durumlarda,
2 - Yumurta ve yumuşak meyve gibi karıştırıldığında
numunenin zarar göreceği ve kalıntı miktarının etkileneceği durumlarda,
3 - Karıştırma ve birleştirme işleminin yapılmasının
mümkün olmadığı durumda veya paçal numunenin alt birimlerinin
karıştırılması sırasında birimlerin zarar görmesi durumunda, birincil
numunenin alınışı ile aynı anda, rastgele biçimde laboratuvar paralel
numuneleri alınır. Bu durumda analiz sonucunu, geçerli analiz sonuçlarının
ortalaması belirler.
d) Kırmızı et ve kanatlı eti partisinde EK – 3’de yer
alan alt birimler belirtilmediği sürece birincil numuneyi oluşturmak
amacıyla birimler bölünemez ve parçalanamaz.
(3) Paçal numune:
a) Paçal numune, birincil numunelerin karıştırılması ile
elde edilir.
b) Paçal numune; bitkisel ürünler, yumurta ve süt ürünlerinde 1 den 10’a
kadar birincil numuneden, kırmızı et ve kanatlı etinde tek birincil
numuneden oluşur.
c) Birincil numuneler paçal numuneden tüm laboratuvar numunelerinin
alınmasını sağlayacak miktarda olmalıdır.
(4) Birim: Ürün gruplarına göre birimler aşağıdaki
şekilde oluşturulabilir:
a) Çok küçük olanlar hariç olmak üzere taze meyve ve
sebzelerde, her bir tam meyve, sebze veya bunların doğal salkımlarıdır.
b) Birimler numune alma aleti kullanılıyor ise,
materyale zarar vermeden oluşturulur.
c) Büyük hayvanlarda hayvanın parçaları veya organları
belirtilen kısmı veya organın tümü veya bir kısmı birimi oluşturur. Organ
kısımları, birimi oluşturmak için kesilebilir.
ç) Küçük hayvanlarda, her bir hayvanın tamamı veya bir
parçası veya organı birimi oluşturabilir. Kalıntı miktarının etkilenmemesi
amacıyla bu aşamada alınacak birimlerinin hayvanın diğer organları ve
numune alma araçları ile etkileşimi olmamalıdır.
d) Yumurtalar, taze sebze ve meyveler analitik numune
oluşturma aşamasına kadar kesilmemeli ve kırılmamalıdır.
e) Tüm ürünlerin ambalajlanmış materyallerinde farklı
paketlerin en küçüğü, birim olarak alınır. En küçük paketin çok büyük
olması halinde numune, paçal olarak alınır. En küçük paketin çok küçük
olduğu durumlarda paketlerin içinde bulunduğu ambalaj, birim olarak kabul
edilir.
f) Birincil numune olamayacak kadar büyük hacimli
paketlerde ve paçal materyalde birimler numune alma aleti ile oluşturulur.
(5) Laboratuvar Numunesi:
a) Laboratuvar numunesi paçal numunenin bir bölümü veya
tamamı olabilir.
b) Kırmızı et ve kanatlı eti partisinde laboratuvar
numunesi için EK – 3’de yer alan alt birimler belirtilmediği sürece;
laboratuvar numunelerini oluşturmak amacıyla birimler bölünemez ve
parçalanamaz.
c) Gerek görüldüğü takdirde, laboratuvar paralel
numuneleri hazırlanır.
ç) Birincil numunelerin alınışı ile aynı anda, ayrı
laboratuvar numuneleri hazırlanması gerekiyorsa; paçal numune, laboratuvar
numunelerinin toplamıdır.
(6) Analitik Numune:
Analitik numunenin hazırlanması, maksimum kalıntı
limitlerinin belirlenmesinde kullanılan işlemi yansıtmalıdır. Bu durumda
analiz edilecek ürün, normal olarak tüketilmeyen kısımları da içerebilir.
(7) Numune Alma Aleti:
Numune alma ve numune hazırlamanın gerekli aşamalarında
numune alma araçları kullanılmalıdır.
(8) Şahit numune:
Şahit numune, homojenize edilmiş paçal numuneden
ayrılır. Şahit numuneye ilişkin hükümler Bakanlıkça belirlenir.
(9) Sonuçların Yorumlanması:
a) Analitik sonuçlar x+/-U olarak raporlanır. Burada x
analitik sonucu, U ise genişletilmiş ölçüm belirsizliğini ifade eder.
Analitik sonucun yasal limitlere uygunluk değerlendirmesi, analiz
sonucundan ölçüm belirsizliğinin çıkarılmasıyla elde edilen sonuca göre
yapılır.
b) Ölçüm belirsizliği hesaba katılarak elde edilen
laboratuvar numunesi analiz sonucu,
maksimum limitlere uyuyorsa kabul edilir.
c) Ölçüm belirsizliği hesaba katılarak elde edilen
laboratuvar numunesi analiz sonucu,
maksimum limitleri aşıyorsa reddedilir.
Avrupa
Birliği’ne uyum
MADDE 7 – (1) Bu
Tebliğ, 2002/63/EC sayılı Bitkisel ve Hayvansal Gıdalarda Pestisit
Kalıntılarının Resmi Kontrolü İçin Numune Alma Metotları Komisyon Direktifi
dikkate alınarak Avrupa Birliği’ne uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
Yürürlükten
kaldırılan mevzuat
MADDE 8 – (1) Bu
Tebliğin yayımı tarihinden itibaren, 2/12/2006 tarihli ve 26364 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan 2006/51 Tebliğ no’lu Türk Gıda Kodeksi Gıda Maddelerinde
Pestisit Kalıntılarının Resmi Kontrolü İçin Numune Alma Metotları Tebliği
yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
MADDE 9 – (1) Bu
Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 10 – (1) Bu
Tebliğ hükümlerini Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı yürütür.
Tebliğin eklerini görmek için tıklayınız
|